Hơn 3.000 xe hàng chở nông sản đang ùn ứ tại các cửa khẩu

Nhận định nguy cơ nông sản xuất khẩu sang Trung Quốc bị ách tắc Trung Quốc liên tục ra nhiều quyết sách thời gian gần đây, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải cho hay, trong 2 năm gần đây, xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc đang có xu hướng chững lại, một số mặt hàng trái cây, thủy sản sụt giảm đáng kể trong 2 năm qua do ảnh hưởng dịch Covid-19. Trong khi đó, chỉ tính riêng từ đầu năm 2021 đến nay, đã có tới hơn 40 thông báo thay đổi liên quan tới an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật của Trung Quốc. 

Theo phản ánh của bà con nhà vườn tại ĐBSCL, được xuất chủ yếu sang thị trường Trung Quốc, song  vụ mít thái năm nay lỗ nặng vì giá mít “chạm đáy”. Hiện loại quả này chỉ được thu mua tại vườn với giá từ 1.000-5.000 đồng/kg, trong khi để hoà vốn, giá mít phải ở mức 10.000 đồng/kg. 

"Xe chở mít qua cửa khẩu để sang Trung Quốc không được thuận lợi nên giá mít vẫn duy trì ở mức rất thấp. Đáng nói, từ nay tới Tết Nguyên đán 2022, lượng mít tới kỳ thu hoạch còn rất lớn. Nếu đường xuất sang Trung Quốc không thông thì giá loại quả này rất khó tăng trở lại như người dân mong muốn", đại diện chủ vườn cho hay.

Tương tự, Tiền Giang là vựa trái cây, với diện tích lên tới 80.000 ha, gồm 11 loại cây ăn quả đặc sản. Tuy nhiên, thời điểm cuối năm đầu ra trái cây khó khăn, giá sụt giảm là do một số cửa khẩu của Trung Quốc đóng cửa hoặc hạn chế phương tiện đưa trái cây xuất khẩu, gây ùn ứ, dội hàng. 

Mới đây, Sở NN&PTNT tỉnh Bình Thuận và Hiệp hội Thanh long của tỉnh này cũng nhận được thông báo, việc xuất khẩu quả thanh long sang Trung Quốc bị siết chặt kiểm soát nên một lượng lớn xe nông sản xuất khẩu của Việt Nam đang ùn ứ tại của khẩu. 

Theo Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn, tính đến ngày 7/12, trên địa bàn tỉnh còn tồn 3.324 xe hàng, trong đó tại cửa khẩu Tân Thanh gần 2.000 xe. Dự báo những ngày tới, lượng hàng hóa đổ về cửa khẩu để xuất sang Trung Quốc sẽ tăng cao. Theo đó, Lạng Sơn đề nghị các địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp sớm có phương án điều tiết, tránh ùn ứ dẫn đến hư hỏng hàng hoá trong khi chờ thông quan. Đồng thời, chú ý tới bao bì sản phẩm cũng như truy xuất nguồn gốc để phù hợp với quy định từ phía trung Quốc. 

Đặc biệt gần đây nhất, Tổng Thư ký Hiệp hội rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên cho hay, phía hiệp hội mới nhận được thông tin Trung Quốc dự định sẽ ngừng nhập khẩu ít nhất 6 tuần trong dịp Tết Nguyên đán. Điều này càng làm gia tăng tình hình gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Trước đó, ông Thang Thành Vỹ, Chủ tịch Hiệp hội hoa quả quốc tế Bằng Tường (Quảng Tây, Trung Quốc), cũng thông tin, hoa quả Việt Nam nhập khẩu vào Trung Quốc phải kiểm tra 100%, trong khi hoa quả nhập từ Thái Lan chỉ phải kiểm tra trực tiếp 30%. 

"Trong quý I/2022, công tác tiêu thụ sản phẩm cây ăn quả của các tỉnh phía Nam sẽ gặp khó khăn. Nếu dịch bệnh tiếp tục diễn biến phức tạp có thể ảnh hưởng đến công tác tiêu thụ và xuất khẩu. Yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc của thị trường xuất khẩu Trung Quốc ngày càng cao", ông Tùng nhận định.

Hướng đi nào cho doanh nghiệp?

Hiện nay, với sản lượng nông sản lớn cho thu hoạch đúng vào vụ Tết, ông Lê Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), cho rằng các doanh nghiệp, địa phương cần tính toán kỹ phương án tiêu thụ để tránh tình trạng ùn ứ, giá giảm.

"Giải pháp trước mắt là đẩy mạnh tiêu thụ nội địa. Đồng thời, tăng cường bán hàng trên các sàn thương mại điện tử", ông Tùng nhấn mạnh.

Theo đó, ông Tùng đề nghị các địa phương cần nắm chắc sản lượng, chất lượng cây ăn quả trên địa bàn để có những dự báo dài hơi, kịp thời cung cấp thông tin cho các doanh nghiệp thu mua, tiêu thụ có phương án kết nối sớm. Bên cạnh đó, tiếp tục đánh giá cấp mã số vùng trồng, xây dựng kế hoạch tiêu thụ cụ thể, kết nối doanh nghiệp thu mua trái cây; đẩy mạnh công tác bảo quản, chế biến, số hóa các loại nông sản để xây dựng kế hoạch tiêu thụ dài hơi trong nhiều năm.

Nêu quan điểm, ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), cho rằng, Trung Quốc hiện cũng giảm nhập khẩu thủy sản khoảng 20%. Do vậy, các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động chuyển hướng thị trường và tận dụng thêm lợi thế từ các thị trường có hiệp định thương mại.  

Về lâu dài, nhiều chuyên gia khuyến nghị, để đẩy mạnh xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc, yêu cầu đặt ra là Việt Nam phải đẩy mạnh sản xuất theo các tiêu chuẩn GAP (VietGAP, GlobalGAP…). Cùng với đó là liên kết nông dân, hợp tác xã để nâng cao hiệu quả sản xuất. Mặt khác, các cơ quan quản lý Nhà nước cần tiếp tục đàm phán để mở rộng danh sách các mặt hàng nhập khẩu vào Trung Quốc.

Chỉ khi nào sản xuất theo tiêu chuẩn của nhà nhập khẩu thì xuất khẩu mới bền vững. Vì vậy, các cơ quan chuyên môn, cơ quan quản lý ở địa phương cần đồng hành, sát cánh hơn nữa với nông dân, doanh nghiệp trong xuất khẩu trái cây. Sở NN&PTNT các tỉnh, Thành phố cần nêu cao vai trò trong tư vấn, định hướng sản xuất cho nông dân, đặc biệt là vấn đề truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng.

Đặc biệt, để giải quyết tình trạng trên một cách triệt để, góp phần ổn định xuất khẩu nông sản, trái cây qua biên giới, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan nhận định, cần sự vào cuộc tích cực của các Bộ, ngành, địa phương liên quan. Theo đó, Bộ NN&PTNT đang rà soát, đánh giá tình hình, thống nhất công tác tổ chức sản xuất đáp ứng với nhu cầu, yêu cầu của phía Trung Quốc.

Cùng với đó, đẩy nhanh tiến độ đàm phán mở rộng danh sách các mặt hàng được xuất khẩu chính ngạch; tiếp tục đẩy nhanh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xây dựng các vùng chuyên canh tập trung, có quy mô, chất lượng đồng đều và đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu.