Khung pháp lý mở đường cho chu kỳ thoái vốn 2026-2030

Ngày 5/8/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhằm thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước giai đoạn 2026-2030. Quyết định xác lập các ngưỡng sở hữu nhà nước theo từng nhóm ngành, tạo cơ sở xây dựng kế hoạch giữ nguyên, tăng vốn, giảm vốn hoặc thoái vốn.

Theo Công ty cổ phần Chứng khoán MB (MBS), Quyết định 40 là bước quan trọng trong thiết lập khung sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp, mở đường cho một chu kỳ tái cấu trúc vốn giai đoạn 2026-2030. Tuy nhiên, đây mới là khung kế hoạch 5 năm, chưa phải quyết định thực hiện ngay các thương vụ tăng hay giảm sở hữu.

Doanh nghiệp được chia thành ba nhóm. Nhóm I gồm các doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn, chủ yếu hoạt động trong các lĩnh vực như năng lượng, lương thực, khoáng sản chiến lược, hóa chất cơ bản, hạ tầng dữ liệu, hạ tầng số quốc gia và một số lĩnh vực an ninh, quốc phòng.

Nhóm II gồm các doanh nghiệp nhà nước nắm giữ từ 65% vốn trở lên, chủ yếu trong các lĩnh vực như ngân hàng, hàng không, cảng hàng không, một số cảng biển, khai khoáng lớn, cơ khí, phân bón, cấp thoát nước. Đây là nhóm đáng chú ý với thị trường chứng khoán bởi nhà nước vẫn duy trì quyền chi phối, trong khi doanh nghiệp có thêm dư địa huy động nguồn vốn xã hội.

Nhóm III gồm các doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65% vốn; trong đó có các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu có thị phần từ 30% trở lên, một số lĩnh vực hạ tầng viễn thông đặc biệt và thăm dò khoáng sản. Các doanh nghiệp không thuộc các tiêu chí trên sẽ được xem xét chuyển giao vốn, tái cơ cấu hoặc thoái vốn tùy từng trường hợp.

Điểm đáng chú ý đối với nhà đầu tư là khoảng cách giữa tỷ lệ sở hữu hiện tại với tỷ lệ Nhà nước cần duy trì theo khung mới. Tuy nhiên, dư địa chính sách chưa đồng nghĩa với một thương vụ thoái vốn chắc chắn sẽ diễn ra. Phương án cuối cùng vẫn phụ thuộc vào kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Theo MBS, nếu thoái vốn được triển khai, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng có thể tăng, qua đó cải thiện thanh khoản và mở rộng cơ hội thu hút nhà đầu tư tổ chức, nhà đầu tư chiến lược.

Những cái tên đáng chú ý

Trong nhóm cổ phiếu có dư địa giảm sở hữu nhà nước, PLX, ACV, BCM và BSR là những trường hợp đáng chú ý. Theo MBS, nhà nước hiện nắm 75,87% vốn tại Petrolimex, trong khi doanh nghiệp đầu mối xăng dầu có thị phần từ 30% trở lên thuộc nhóm nhà nước nắm trên 50% đến dưới 65%. ACV cũng có khoảng cách lớn khi nhà nước đang sở hữu 95,4% vốn, trong khi lĩnh vực cảng hàng không thuộc nhóm nhà nước nắm từ 65% trở lên.

KBSV đưa ACV vào nhóm ưu tiên theo dõi và cho biết nếu không thuộc Phụ lục III Nghị định 57/2026/NĐ-CP của Chính phủ về cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp., kế hoạch cơ cấu vốn sẽ được cơ quan chủ sở hữu phê duyệt trực tiếp trong 30 ngày làm việc.

Tại BCM, UBND TP. Hồ Chí Minh đang nắm 95,4% vốn và tỷ lệ thoái dự kiến khoảng 21%; trong khi Petrovietnam sở hữu 92,1% BSR và tỷ lệ thoái tối thiểu được KBSV ghi nhận ở mức 57,7%. Bên cạnh đó, KBSV theo dõi nhóm doanh nghiệp dự kiến thoái toàn bộ gồm MSB, NTP, HND, QTP, VGC, PVI và DMC. Ở chiều ngược lại, CTG, VCB, BID, DPM và DDV mang những câu chuyện khác về tăng vốn hoặc điều chỉnh cơ cấu sở hữu. Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương cho biết, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã khẳng định yêu cầu xây dựng doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò nòng cốt của kinh tế nhà nước, hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, thực hiện quản trị hiện đại, công khai, minh bạch.

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn gắn với niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán là giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xã hội và gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước Vũ Hồng Phương cho biết, doanh nghiệp nhà nước nắm giữ nguồn lực lớn về vốn, tài sản, công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Hiện các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước nắm khoảng 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ khu vực doanh nghiệp; chiếm 25,78% tổng vốn sản xuất, kinh doanh và 23,4% giá trị tài sản cố định và đầu tư tài chính dài hạn.

Theo ông Vũ Hồng Phương, để đạt mục tiêu tăng trưởng bình quân ở mức cao “hai con số” trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động nguồn lực đầu tư rất lớn, khoảng 38,5 triệu tỷ đồng; trong đó khoảng 80% phải huy động ngoài ngân sách. Vì vậy, thị trường chứng khoán là một kênh quan trọng, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa, là công ty đại chúng, đang niêm yết hoặc giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Giới phân tích cho rằng, thị trường sẽ không chỉ nhìn vào tỷ lệ vốn nhà nước có thể bán, mà còn quan tâm đến phương thức bán, giá bán, thời điểm thực hiện, lượng cổ phiếu thực sự được đưa ra thị trường và khả năng thay đổi cơ cấu cổ đông. Đây là những yếu tố quyết định một kế hoạch cơ cấu vốn có trở thành động lực thực sự cho giá cổ phiếu hay chỉ dừng ở kỳ vọng chính sách.

Quyết định 40 có thể chưa tạo ra một làn sóng thoái vốn ngay lập tức, nhưng đang đặt nền móng cho một chu kỳ tái cấu trúc vốn mới. Giá trị với thị trường chứng khoán không chỉ nằm ở những thương vụ nhà nước bán vốn, mà còn ở việc nguồn lực nhà nước được phân bổ lại hiệu quả hơn, doanh nghiệp có thêm khả năng huy động vốn và thị trường có thêm những cổ phiếu đủ quy mô, thanh khoản để hấp thụ dòng vốn dài hạn.