Điều gì khiến các nhà quản lý đau đầu nhất? Đó chắc chắn là những quyết định nhạy cảm ở những thời điểm quan trọng. Có nên sa thải một nhân viên thiếu hiệu quả mà lại thân thiết với ban giám đốc? Xử lý ra sao một sản phẩm không an toàn để không tổn hại danh tiếng công ty?...

Joseph L. Badaracco, giáo sư Trường Kinh doanh Harvard, người có gần 40 năm giảng dạy về chiến lược, lãnh đạo và đạo đức kinh doanh, tác giả của tập sách "Đằng sau những quyết định lớn" gọi những quyết định này là “vùng xám”.

Trong vấn đề thuộc “vùng xám”, tác giả cho rằng không dễ dàng phán xét đúng - sai, cũng không có khuôn mẫu để tham khảo.

Người ra quyết định đứng trước nhiều quyền lợi xung đột nhau, những giá trị khác biệt, cùng một tương lai khó lường vì “vùng xám là nơi không phải chỉ có màu trắng hay màu đen, là nơi không dễ dàng để phán xét điều đó đúng hay sai”. Đáng sợ hơn, mỗi quyết định nếu sai lầm, có thể làm tổn thương nhân viên, khách hàng, đối tác và nhiều bên khác, thậm chí, làm sụp đổ một sản phẩm, một doanh nghiệp, một tượng đài.

Để giải quyết vấn đề này, tác giả Joseph L. Badaracco bật mí đầy đủ trong cuốn sách “Đằng sau một quyết định lớn” (tựa gốc: “Managing in the gray”) với một quy trình gồm năm câu hỏi. Ông thiết kế quy trình này không chỉ dựa vào các quan điểm quản trị hiện đại, những ví dụ kinh doanh thực tiễn đầy sống động, mà còn từ tư tưởng của những triết gia, chính trị gia lừng lẫy như Tôn Tử, Khổng Tử, Aristotle, Nietzsche, Jesus Christ…

Năm câu hỏi gồm: Hệ quả thuần của vấn đề là gì?; Trách nhiệm cơ bản của tôi là gì?; Kế hoạch hành động nào phù hợp với thực tế?; Chúng ta là ai?; Liệu có thể sống chung với quyết định này hay không?.

Câu hỏi số một giúp nhà quản lý nhìn rộng và sâu tất cả những hệ quả có thể xảy ra, “suy nghĩ rộng chừng nào tốt chừng nấy”, “toàn diện và khách quan về điều gì sẽ đem đến hạnh phúc nhiều nhất và ít đau khổ nhất cho nhiều người nhất”.

Câu hỏi số hai "Trách nhiệm cơ bản của tôi là gì?" đánh thức tiếng nói nội tâm của nhà quản lý, buộc họ nghĩ về trách nhiệm “giữa người với người”, điều đôi khi không được nhắc đến trong những quy định. Chẳng hạn, trách nhiệm của nhà quản lý với một nhân viên thân thiết đã nghỉ việc, trách nhiệm của tổng thống Mỹ với những đứa trẻ vô tội ở đất nước mà ông đã gây ra chiến tranh…

Câu hỏi số ba “Kế hoạch hành động nào phù hợp với thực tế?” bàn về một kế hoạch thực thi linh hoạt, mềm mỏng.

Trong câu hỏi số bốn “Chúng ta là ai?”, từ khóa ở đây là “chúng ta”, nhắc nhở nhà quản lý đưa ra lựa chọn phù hợp với tôn chỉ, sứ mệnh của tổ chức mà người đó thuộc về.

Và cuối cùng, vì không có quyết định nào là hoàn hảo, “Liệu có thể sống chung với quyết định này hay không?” là câu hỏi cuối cần phải suy xét, người ra quyết định phải dựa vào trực giác, đồng thời can đảm cam kết, chịu trách nhiệm, thuyết phục người khác về lựa chọn của mình.

Có một thông điệp xuyên suốt 5 câu hỏi trên là trách nhiệm nhân văn trước những quyết định khó khăn. Theo Joseph L. Badaracco, điều mà “vùng xám” khiến nhà quản lý khó chịu nhất chính là trách nhiệm, lòng trắc ẩn giữa người với người, vốn chẳng thể nào được phân định rõ ràng nếu chỉ dựa vào dữ liệu hay sự phân tích. Một nhà quản lý càng có trách nhiệm, càng có trái tim nhạy cảm với người khác, thì lại càng bị day dứt bởi “vùng xám”.

“Đằng sau một quyết định lớn” ủng hộ một sự cân bằng giữa tính hiệu quả và tính nhân văn. “Hãy tiếp cận vấn đề bằng góc nhìn của một nhà quản lý, nhưng giải quyết bằng cái tâm của một con người”, Badaracco viết.

Bản thân là một giáo sư chuyên ngành đạo đức trong kinh doanh, Badaracco nhấn mạnh rằng khi chúng ta giải quyết một sự việc, không đơn thuần chỉ nằm ở kỹ năng xử lý vấn đề, mà còn nằm ở quan điểm nhân văn của mỗi người, vì “chúng sai khiến và định hướng suy nghĩ, cảm giác, hành động của chúng ta. Ở một chừng mực nào đó, quan điểm nhân văn chính là yếu tố quyết định chúng ta là ai”.

Do đó, Badaracco đã kết thúc cuốn sách của mình với hai phần phụ lục bàn về chủ nghĩa nhân văn, bản chất của con người, quá trình tiến hoá và đạo đức học.

“Đằng sau một quyết định lớn” là ấn phẩm cần có trong tủ sách của mọi nhà quản lý và bất cứ ai muốn đưa ra quyết định tốt hơn.

Người nổi tiếng nói gì về cuốn sách?

“Dành cho tất cả những nhà lãnh đạo và quản lý, bất kể là bạn đang phải đối mặt với khủng hoảng nào trong công việc, thì ắt hẳn đều sẽ tìm thấy cho mình những hạt giống để kích hoạt tư duy, và xác định được hướng đi đúng đắn nhờ cuốn sách này”, Kazuhiro Tsuga - Chủ tịch Tập đoàn Panasonic.

“Quyển sách này cung cấp một cấu trúc toàn diện, thực tiễn và tinh tế để đối mặt với những câu hỏi gai góc nhất của cuộc đời và công việc”, Kevin Sharer - cựu Chủ tịch và CEO của Amgen, giảng viên cấp cao của Harvard Business School.