Quay vòng bằng vốn tự thân

Năm 2021, lượng vốn đổ vào thị trường khởi nghiệp Việt Nam đạt kỉ lục với gần 1,4 tỷ USD. Tuy vậy, chỉ tập trung ở một nhóm các startup nổi bật. Những startup còn sơ khai hầu hết vẫn rất khó khăn trong việc huy động vốn.

Ông Ben Mandiak, Trưởng đại diện CETA Consulting tại Hà Nội nhận định, có một thử thách đặt ra cho startup Việt là tư duy về mặt kinh doanh, tức tìm ra các hướng đi để có thể bán sản phẩm đến gần hơn với thị trường và người tiêu dùng. Tuy nhiên, các startup Việt hiện đã quá chú trọng nghiên cứu công nghệ nên khi chuyển sang bước tiếp theo để có thể bán sản phẩm của mình ra thị trường thì họ lại gặp khá nhiều thử thách.

“Startup phải luôn luôn quan tâm đến vấn đề tiền, vì tiền rất quan trọng, phải luôn suy nghĩ từ ngày đầu tiên cho đến ngày thứ hai, làm sao để startup kiếm ra được tiền”, ông Ben Mandiak cho hay.

Để có dòng vốn lưu động phục vụ cho hoạt động của mình, startup có 2 con đường: gọi vốn và bán sản phẩm. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu tiên, khi sản phẩm vừa được hình thành, startup rất khó để gọi vốn đầu tư. Trong khi đó, hoạt động đầu tư thiên thần ở Việt Nam còn hạn chế, còn các quỹ đầu tư mạo hiểm thường không mặn mà với startup non trẻ. Vì vậy, startup phải tìm mọi cách để bán được sản phẩm của mình.

“Khó nhất của startup là khi có ý tưởng, ra sản phẩm thử nghiệm, định giá và bán ra thị trường. Hiện có 4 phương pháp định giá nhưng có hàng trăm nhà khoa học thẩm định, tranh luận dẫn đến định giá sai, hai bên không tìm thấy điểm chung. Startup phải là người đưa ra sản phẩm và bán được sản phẩm, dù ít dù nhiều, không thể trông chờ bất kì nhà đầu tư nào bán hộ. Bởi sản phẩm của startup mới đưa ra thị trường dung lượng rất nhỏ, không có một nhà đầu tư nào muốn rót vốn, kể cả có nhà đầu tư theo kiểu “từ thiện” thì nguồn vốn đó không đủ”, ông Hồ Đồng Tháp – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần O2 Việt Nam cho hay.

Đừng ‘đao to, búa lớn’

Muốn có vốn quay vòng kinh doanh khi chưa có nhà đầu tư, startup buộc phải bán được sản phẩm. Nhưng để người tiêu dùng chấp nhận, thì sản phẩm đó phải thực sự gắn với nhu cầu của họ. Một vấn đề cố hữu của nhiều người sáng lập là luôn muốn có sản phẩm mang tính “đột phá”, “sáng tạo” nhưng lại không gắn với nhu cầu của thị trường, dẫn đến việc khó khăn khi bán sản phẩm.

Vì vậy, theo ông Hồ Đồng Tháp, startup phát triển sản phẩm theo hướng đổi mới hơn là sáng tạo. Điều này không chỉ giúp startup có thể sống sót mà cũng dễ dàng kêu gọi vốn đầu tư.

“Đổi mới là ở chỗ chúng ta có thể vận dụng những dự án, mô hình nước ngoài và thay đổi để phù hợp với người Việt Nam. Ví dụ như việc tách huyết tương của người châu Âu, châu Mỹ khác hẳn với Việt Nam. Trong khi đó, lượng máu phục vụ cho y tế lúc nào cũng thiếu, trong Covid-19 lại càng thiếu. Đó là một ví dụ là startup có thể đổi mới dựa trên các cái cũ, sau đó cố gắng bán, dù ít cũng được. Vì các nhà đầu tư họ phải nhìn vào con số, để startup có thể tiến tới gọi vốn vòng series A, còn gọi vốn \ với Việt Nam hơi khó”, ông Tháp nêu ví dụ.

Còn theo TS Lưu Hải Minh – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Công nghệ mới Nhật Hải, một startup phải có trí tuệ và tiền, nếu thiếu một trong hai thì sẽ thất bại. Đối với sinh viên hay người trẻ mới ra trường, không có tiền, nếu chỉ trông chờ vào nhà đầu tư là vô vọng. Để có thể kiếm tiền, startup phải tổ chức được một đội nhóm người đồng hành tốt.

“Người đồng hành giống như cặp đôi yêu nhau, phải thể hiện những cái tốt cho nhau, cái xấu giấu đi để có thể đi cùng mình trong một con đường xa. Vì người Việt Nam có một khuyết điểm là lúc khó khăn có thể sẵn sàng chia sẻ mọi thứ với nhau, người này làm gấp đôi người kia nhưng sẵn sàng chỉ nhận lương bằng một nửa. Tuy nhiên khi có doanh thu, lợi nhuận thì hay bị so bì và startup cũng rất dễ bị sa cơ, lỡ vận vì sự so bì này. Lời khuyên của tôi nếu bạn đi vào startup thì phải chọn người đồng hành và chọn rất kĩ”, ông Minh cho hay.