Tom Smith, chuyên gia lập trình viên dày dạn kinh nghiệm đã khởi nghiệp bằng một công ty start-up có tên Gado Images chuyên về công nghệ A.I. Thế nên sẽ chẳng lấy làm lạ khi anh là cha đẻ của Codex, một công nghệ trí tuệ nhân tạo mới có khả năng tự viết các chương trình máy tính.

Nắm trong tay công nghệ Codex, để kiểm tra hiệu quả thực tiễn của chính công trình được anh tạo ra, Smith liền lấy tình huống mà các lập trình viên thường gặp phải khi được phỏng vấn tuyển việc cho các chức danh kiếm tiền béo bở ở những công ty lớn tại Thung lũng Silicon như Google và Facebook. 

Câu trả lời là, những thách thức về mã hóa mà các lập trình viên phải điên đầu tìm cách vượt qua trước yêu cầu của nhà tuyển dụng đã được đứa con tinh thần của anh dễ dàng hóa giải. Smith nhận ra rằng các kỹ năng của nó vượt xa khả năng trả lời các câu hỏi phỏng vấn, thậm chí nó còn có thể dịch chéo giữa các loại ngôn ngữ lập trình. Anh kết luận, Codex dường như là một công nghệ sẽ sớm thay thế con người.

Tuy nhiên, càng đi sâu triển khai loại kỹ thuật số mới này, Tom Smith càng nhanh chóng thở phào trước mối băn khoăn của riêng anh theo lương tâm nghề nghiệp “liệu Codex có là mối đe dọa khiến giới lập trình viên chuyên nghiệp như anh lo bị thất nghiệp hay không?”. Câu trả lời là “không”, vì trên thực tế, Codex chẳng khác gì một công cụ thúc đẩy năng suất con người, gần như được ví là một gia sư tư, giúp khai sáng nhập môn công nghệ cho dân mới vào nghề và khiến tác vụ của giới lập trình chuyên nghiệp thêm dễ dàng hơn.

Codex, ý tưởng của Tom Smith, được xây dựng và hoàn thiện bởi OpenAI, một trong những phòng nghiên cứu tham vọng nhất thế giới, là công cụ cung cấp thông tin chi tiết về trạng thái của trí tuệ nhân tạo. Nó nằm trong một loạt các A.I. công nghệ đã được cải thiện với những bước tiến nhảy vọt suốt thập kỷ qua, không phải để thay thế con người mà là hỗ trợ họ. Nhờ sự gia tăng nhanh chóng của một hệ thống toán học được gọi là mạng nơ-ron, những cỗ máy ảo như Codex giờ đây có thể học các kỹ năng nhất định bằng cách phân tích một lượng lớn dữ liệu để học cách nhận ra một đối tượng đặc biệt.

Diễn giải một cách cụ thể theo từng tình huống, Codex có thể là công nghệ nhận dạng các lệnh được người dùng nói vào iPhone, dịch thuật chéo giữa các ngôn ngữ có trên các dịch vụ như Skype, hoặc xác định người đi bộ và biển báo ngoài đường khi ô tô tự lái đang chạy trên đường.

Còn lùi lại giai đoạn khởi đầu, khoảng bốn năm trước, Codex được manh nha hình thành khi nhóm nghiên cứu của Smith tại phòng thí nghiệm OpenAI bắt đầu thiết kế mạng nơ-ron nhắm mục đích phân tích một lượng lớn văn xuôi, bao gồm hàng nghìn cuốn sách kỹ thuật số, các bài báo trên Wikipedia và tất cả các loại văn bản khác được đưa lên Internet.

Bằng cách xác định từng mẫu trong kho văn bản ấy, hệ thống mạng đã học được cách dự đoán từ ngữ tiếp theo trong một trình tự câu. Khi ai đó gõ một keyword, Codex có thể hoàn thành toàn bộ nội dung một đoạn văn theo sắp xếp của nó. Theo cách này, một hệ thống sáng tạo có tên là GPT-3 của OpenAI có thể viết các bài đăng, câu phát biểu, tin tức, thậm chí cả thơ trên tài khoản Twitter của chính nó đăng ký tạo ra. Thế nên, một khi đã sáng tạo được văn chương thì chẳng có gì khó hiểu nếu thấy Codex tự viết được các chương trình máy tính với các nguồn mã.

Mặc dù tạo và dịch được các chương trình bằng 12 ngôn ngữ máy tính với những kỹ năng rất ấn tượng, Codex vẫn thường mắc lỗi bởi nó không thể suy luận như một con người bằng xương bằng thịt. Hệ thống có thể nhận ra hoặc bắt chước những gì đã thấy trong quá khứ, nhưng nó không đủ nhanh nhẹn để tự “nghĩ ngợi và phân tích”. Đó là chưa kể đôi khi chương trình do Codex tạo ra lại không chạy, hoặc có hoạt động nhưng chứa các lỗi bảo mật.

Nói cách khác, Codex chỉ thực sự hữu ích đối với một lập trình viên có kinh nghiệm vì nó giúp thực hiện công việc hàng ngày của họ rất nhanh trong việc tìm ý tưởng mới và khai thác hướng triển khai từ những dòng mã ban đầu. Đối với những ai mới học lập trình, Codex đặc biệt hiệu quả trong việc tạo ra các chương trình đơn giản từ những mô tả ngắn gọn bằng tiếng Anh, hay giải thích mã phức tạp bằng tiếng Anh một cách đơn giản.

Ở Thụy Điển, Codex đang được biến thành một công cụ giảng dạy. Còn tại Luân Đôn, công nghệ này góp tay xác định nhanh chóng hình dạng của các protein trong cơ thể con người, đây là một quá trình quan trọng trong việc thiết kế các loại thuốc và vaccine mới.

Riêng lĩnh vực lưu trữ ảnh của báo chí và thư viện, Codex hỗ trợ tái tạo lại các hình ảnh bị lãng quên, tự động viết chú thích và nội dung thẻ rồi chia sẻ ảnh cho các ấn phẩm và doanh nghiệp khác. Bởi nó có khả năng sàng lọc một kho lưu trữ ảnh khổng lồ nhanh hơn con người, xác định chớp nhoáng các tấm ảnh hữu ích và thu hút độc giả. Thế nhưng, Codex vẫn cần đến một nhà lưu trữ dày dạn kinh nghiệm, do khả năng tìm ra cho được những bức ảnh đẹp nhất, quan trọng nhất và gắn thẻ đúng cách nhất, nó vẫn không hoàn hảo như con người. Có chăng là hệ thống này đang gánh bớt sự cực nhọc giùm con người mà thôi!