Nguyên nhân nào khiến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ ồ ạt đóng cửa?  

Về phía các hộ kinh doanh nhỏ lẻ hàng tiêu dùng, tạp hóa… nguyên nhân chủ quan có thể kể đến trước hết là do hàng chục năm qua, các hộ kinh doanh này đã quen hoạt động theo kiểu cũ một cách “linh hoạt”: Nhập hàng theo cảm tính, không cần truy xuất nguồn gốc; không có hóa đơn, không có kế toán, không sử dụng công nghệ; đóng thuế theo kiểu thuế khoán…

Vì thế, khi chuyển sang cơ chế quản lý điện tử, mọi giao dịch đều phải minh bạch qua hóa đơn, người dân như lạc vào “ma trận”, lo sợ, hoang mang, sợ bị kiểm tra, sợ vi phạm, sợ bị phạt… Đặc biệt, đa số hộ buôn bán nhỏ lẻ thường do người lớn tuổi, mù công nghệ thông tin, ít vốn… đứng ra kinh doanh.

Cùng với hàng ngàn hộ kinh doanh hàng tiêu dùng, theo thống kê trên thực tế còn có khoảng 50.000 cửa hàng ăn uống - giải khát đóng cửa, trả mặt bằng trong nửa đầu năm 2025.

Nguyên nhân chính được xác định: Do các biến động kinh tế toàn cầu; do người dân thắt chặt chi tiêu sau dư âm của đại dịch Covid-19; do giá thuê mặt bằng cao, chi phí cho nguyên liệu, vận chuyển tăng; do áp lực từ các mô hình kinh doanh ăn uống theo trend; do thực tế ngày nay hầu như chỉ cần biết nấu nướng là ai ai cũng có thể mở cửa hàng ăn uống, không có sự chuyên nghiệp, không có bí truyền độc đáo, chất lượng và dịch vụ kém… 

Nguyên nhân khách quan và cũng là xu hướng chung, đó là việc người dân thay đổi thói quen tiêu dùng. Người tiêu dùng ngày càng nhận thức cao hơn. Họ quan tâm đến nguồn gốc hàng hóa, chất lượng sản phẩm, hóa đơn minh bạch, chính sách hậu mãi rõ ràng.

Ngày càng có nhiều người tiêu dùng chọn các cửa hàng tiện ích, siêu thị mi ni thay thế tiệm tạp hóa; chọn mua hàng tiêu dùng ở siêu thị, ở trung tâm thương mại; chọn ăn uống ở các nhà hàng được bảo chứng về thương hiệu và chất lượng.

Họ cũng quan tâm đến sự tiện lợi, tiết kiệm thời gian bằng cách ngồi tại chỗ đặt hàng trên các sàn thương mại điện tử, các nền tảng mạng xã hội, đặt đồ ăn trực tuyến… ủng hộ các thương hiệu có chất lượng, trải nghiệm tốt và giá cả hợp lý.

Việc các hộ kinh doanh nhỏ lẻ đồng loạt đóng cửa nói lên điều gì?

Công bằng mà nói, trong một thời gian ngắn phải đối mặt với hàng loạt chính sách và quy định mới, phá vỡ nhiều ưu thế cũ đã có hàng chục năm qua, nhiều người không kịp thích nghi và không cam tâm dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực.

Tuy nhiên nếu đủ tỉnh táo để nhìn nhận, chúng ta sẽ nhận ra đây không hề là một bức tranh kinh tế ảm đạm. Theo các chuyên gia, điều này phản ánh quy luật “thanh lọc tự nhiên” của thị trường.

Phần lớn điểm bán ngừng hoạt động tập trung ở phân khúc bình dân và quán ăn đường phố mà chủ quán kém chuyên môn quản trị, không đủ năng lực tài chính để trụ lại nên bỏ cuộc chơi. Thay thế bằng các doanh nghiệp, chuỗi nhà hàng lớn quản trị tốt và hệ sinh thái ổn định. Nó phản ánh sự tái cấu trúc thị trường chứ không đồng nghĩa với kinh tế suy thoái hay ảnh hưởng tiêu cực đến tỷ lệ tăng trưởng.  

Con đường nào cho cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ?

Trong số các hộ kinh doanh nhỏ lẻ đóng cửa vào những ngày cuối năm, không ít người coi đây là biện pháp tạm thời trì hoãn để nghe ngóng, bởi họ không nỡ rời bỏ cái nghề đã gắn bó và nuôi sống gia đình.

Vậy có con đường nào cho các anh chị em này không? Nếu vẫn muốn tiếp tục, các hộ kinh doanh có thể làm đại lý hưởng hoa hồng cho các nhà phân phối lớn hoặc tổng đại lý trong ngành hàng tiêu dùng nhanh như Unilever, P&G, Vinamilk, Masan... Hiện họ đang cần đại lý cấp 2, cấp 3 để phân phối sản phẩm. Hộ kinh doanh có thể nhập hàng với giá chiết khấu và hưởng chênh lệch, hoặc nhận phần trăm hoa hồng trên doanh số.

Cũng có thể các cô chú làm đại lý bán lẻ cho các công ty phân phối thuốc, thiết bị y tế, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng lớn tại địa phương; làm tiếp thị liên kết cho các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki, Grab, ShopeeFood...   

Cũng có thể nhận hàng ký gửi bán tại cửa hàng hoặc bán online nhận hoa hồng trên doanh số, không cần vốn nhập hàng.

Với các công việc trên, người bán nhỏ lẻ không cần đầu tư nhiều vốn, không lo nguồn hàng, không lo thuế má, không cần rành công nghệ… Chỉ cần tập trung vào việc tiếp cận khách hàng, bán sản phẩm, hưởng chiết khấu và hoa hồng.

Nói chung, đứng trước quy luật “thanh lọc tự nhiên” của thị trường, khi cánh cửa này đóng lại sẽ có cánh cửa khác mở ra.