Trước đó, tại buổi gặp gỡ báo chí diễn ra tối 9/3 tại TP HCM, ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas)đã thông tin lại về số liệu các lô hàng có nguy cơ bị mất tại Ý.

Theo đó, quy mô vụ việc được thu hẹp với 36 container hạt điều, trị giá hơn 7 triệu USD (tương đương 162 tỉ đồng) của doanh nghiệp Việt Nam bị mất kiểm soát. Còn con số 100 container điều ban đầu là số liệu ký kết hợp đồng, thực tế một số doanh nghiệp khi phát hiện có dấu hiệu lừa đảo đã ngừng giao hàng, giữ hàng tại cảng trung chuyển, đồng thời yêu cầu ngân hàng giữ lại bộ chứng từ.

Theo ông Nhựt, có 5 doanh nghiệp bị hại, đơn vị bị nặng nhất là 27 container, còn lại mỗi doanh nghiệp bị vài container. Điều mà các doanh nghiệp lo lắng là trong tháng 3, tất cả các lô hàng này sẽ được cập cảng tại Ý nhưng cả doanh nghiệp và ngân hàng đều không biết bộ chứng từ gốc của các lô hàng ở đâu trong khi bất cứ ai có chứng từ gốc đều có thể nhận hàng.

“Vụ việc nằm ngoài tầm tay của các doanh nghiệp nên họ đã làm đơn kêu cứu đến Vinacas để gửi văn bản đến cơ quan chức năng nhờ hỗ trợ. Hiện nay, Vinacas đã nhận được sự hỗ trợ rất tích cực của các cơ quan chức năng", ông Nhựt thông tin.

Ông Phạm Văn Hồng, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Ý - Việt Nam tại Torino (Ý), cho rằng đây là vụ nghi lừa đảo rất tinh vi và đã từng xảy ra vụ việc tương tự với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hải sản sang Ý trước đây.

Về hình thức lừa đảo, bên mua thông qua sơ hở của phương thức thanh toán, với trường hợp này là thông qua phương thức nhờ thu trả tiền trao chứng từ (Documents against Payment D/P). 

Thực tế bên bán để cho bên mua có điều kiện lừa đảo vì khi đàm phán hợp đồng, có thể bên mua chưa nắm rõ nguồn gốc đối tác hay chưa thẩm định rõ đối tác hoặc thông qua môi giới, và bên bán hoàn toàn thiếu thông tin đối tác. Đây có thể là nguyên nhân chính để các đối tác nước ngoài có điều kiện lừa đảo.   

Áp với vụ việc, bên xuất khẩu Việt Nam cần phải nhanh chóng thực hiện thư ủy quyền cho luật sư bên Ý chuyên về xuất nhập khẩu và có thể thông qua Đại sứ quán Ý, hoặc Lãnh sự Ý tại Việt Nam để xác nhận. 

Khi luật sư nhận được thư ủy quyền sẽ tới cơ quan cảnh sát kinh tế của nước sở tại để trình báo về vụ lừa đảo này với các bằng chứng ngân hàng hai bên đã liên hệ với nhau. 

Với việc khai báo tại cơ quan cảnh sát, ta có thể dừng việc thông quan lại. Ngoài ra, bên bán cũng cần liên hệ các công ty vận tải ngay lập tức để yêu cầu thay đổi vận đơn CCA, trước khi container tới cảng.

Từ vụ việc nghi lừa đảo xuất khẩu 100 container hàng sang Ý, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Ý - Việt Nam tại Torino cho rằng, quan trọng nhất các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam phải chọn cho mình phương thức thanh toán quốc tế và lựa chọn các cán bộ ngân hàng thật sự có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. 

“Chúng ta không vì việc cần phải xuất khẩu, rồi chấp nhận yêu cầu của bên mua mà theo hình thức thanh toán D/P như vậy là không ổn. Ít nhất bên mua phải chuyển trả trước 30%, phần còn lại 70% thanh toán bằng thư tín dụng (LC). Bởi với phương thức thanh toán này, hàng đến bến cảng bên mua nếu có sự cố thì bên xuất khẩu còn có thể giữ 30% này để trang trải chi phí khi muốn cho hàng quay trở về. Ngoài ra, việc thẩm định công ty không thể thiếu, thông qua các cơ quan chuyên trách như: thương vụ, các phòng thương mại tại nước sở tại để xác minh”, ông Hồng nói.

Được biết, hiện Đại sứ quán Việt Nam tại Ý đang tích cực hỗ trợ tìm cách giải quyết vụ 100 container hạt điều xuất sang nước này có nguy cơ bị lừa đảo. 

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty luật ANVI:

L/C là hình thức an toàn hơn vì có sự bảo lãnh từ phía ngân hàng, nếu phát hiện có sai sót thì ngân hàng sẽ dừng thanh toán ngay. Nhưng L/C thủ tục chặt chẽ, phức tạp, chi phí cao và cũng đòi hỏi điều kiện hơn ví dụ như uy tín doanh nghiệp, nợ xấu… mới mở được. Ở đây có thể hiểu giống như một khoản tín dụng.

Còn dùng D/P thì thủ tục đơn giản nhưng rủi ro cao hơn vì không có sự bảo đảm; Ngân hàng thu được tiền cho doanh nghiệp thì hưởng phí còn không thu được thì thôi. Doanh nghiệp dùng phương thức này có thể do thói quen, có thể do đối tác lựa chọn hoặc có thể vì thủ tục đơn giản.

Liên quan tới vụ xuất khẩu 100 container, nếu vụ việc xảy ra trong nước thì việc xử lý đơn giản qua toà án trong nước. Còn khi xảy ra ở nước ngoài thì phải yêu cầu toà án nước ngoài. Nhiều trường hợp xảy ra ở nước ngoài, doanh nghiệp trong nước không đủ căn cứ pháp lý và chịu thiệt.