Kịch bản nào cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam?

Tại Hội thảo công bố báo cáo kinh tế thường niên Việt Nam 2021: Định vị lại Việt Nam trong bối cảnh biến động toàn cầu, diễn ra sáng 29/7, PGS. TS Nguyễn Anh Thu, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế cho rằng, so với một năm trước đây, tương lai nền kinh tế thế giới đã bớt bất định hơn nhờ kinh nghiệm ứng phó với bệnh dịch và việc triển khai tiêm phòng vaccine ở nhiều nước lớn trên thế giới. Tuy nhiên, triển vọng kinh tế thế giới vẫn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát bệnh dịch trên quy mô toàn cầu mà điều này khó có thể xảy trong vòng một năm tới.

Về phía Việt Nam, động lực cho tăng trưởng kinh tế được dự báo tiếp tục đến từ xuất khẩu và đầu tư công. Với việc dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục đổ vào Việt Nam (mặc dù có chậm lại do tác động của đại dịch) thì xuất khẩu của khu vực này vẫn đóng vai trò quan trọng bậc nhất cho tăng trưởng của nền kinh tế trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, tốc độ tăng xuất khẩu sẽ phụ thuộc nhiều vào sự hồi phục của kinh tế thế giới và xuất khẩu của những mặt hàng truyền thống vốn chịu ảnh hưởng nặng nề trong năm qua. Trong khi đó, đóng góp trực tiếp của đầu tư công vào tăng trưởng sẽ không cao như năm 2020 do hạn hẹp về nguồn lực tài khóa.

Bà Anh Thu nhấn mạnh: "Các đợt tái bùng phát của bệnh dịch có thể khiến nhiều hoạt động sản xuất và tiêu dùng bị ngưng trệ. Với kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm và diễn biến phức tạp của tình hình bệnh dịch hiện nay, chúng tôi cho rằng, quá trình phục hồi kinh tế phụ thuộc rất nhiều vào: Tốc độ và quy mô tiêm chủng vaccine; hiệu quả/phản ứng phụ của các biện pháp phòng chống bệnh dịch; các gói hỗ trợ và thúc đẩy tăng trưởng ở trong nước".

Có 3 kịch bản được đưa ra cho kịch bản kinh tế Việt Nam thời gian tới. Theo đó, trong kịch bản cơ sở (nhiều khả năng xảy ra nhất), PGS. TS Nguyễn Anh Thu cho biết, nếu dịch bệnh sẽ được kiểm soát vào cuối quý 2/2021, việc tiêm chủng vaccine được triển khai nhanh chóng và đạt miễn dịch cộng đồng vào quý 2/2022, kinh tế vĩ mô duy trì ổn định. Tăng trưởng kinh tế cả năm được dự báo ở mức 4,5-5,1%.

Trong kịch bản thuận lợi, dịch bệnh được giả định được kiểm soát nhanh hơn, ngay trong tháng 8/2021, việc tiêm vaccine được đẩy nhanh và đạt miễn dịch cộng đồng vào cuối quý 1/2022, kinh tế vĩ mô duy trì ổn định. Tăng trưởng kinh tế cả năm được dự báo ở mức 5,4-6,1%.

Trong kịch bản xấu nhất, dịch bệnh được giả định chưa thể được kiểm soát và các hoạt động kinh tế chưa thể trở lại bình thường cho tới quý 4/2021, quá trình tiêm chủng vaccine được triển khai chậm do thiếu nguồn cung cũng như năng lực của hệ thống y tế; các chính sách hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, quá trình tái cơ cấu, chuyển đổi số được thúc đẩy nhưng dịch vụ, thương mại và thu hút vốn FDI phục hồi chậm. Khi đó, kinh tế Việt Nam năm 2021 chỉ có thể tăng trưởng từ 3,5-4,0%.

Chuyên gia hiến kế phục hồi kinh tế

Tại Hội thảo, Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành nhấn mạnh: “Để định vị lại kinh tế trong bối cảnh biến động toàn cầu, chúng ta cần lưu ý một số điểm trọng tâm. Thứ nhất là tập trung vào việc khống chế dịch, chống dịch. Thứ hai là triển khai đầu tư công. Thứ ba là gói hỗ trợ kinh tế. Câu chuyện hỗ trợ không chỉ là tiền, mà ở đây là cải cách cơ chế. Tôi cho rằng, phục hồi kinh tế là khó khăn, nhưng ta phải bám vào đòi hỏi mới, dư địa mới, bắt nhịp với xu thế mới của thế giới. Và việc tận dụng nguồn vốn FDI là vô cùng quan trọng...”.

Về phần mình, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cho rằng, dịch Covid-19 lần này gây ra xu hướng đứt gãy chuỗi cung ứng cả cung và cầu. Khác với đứt gãy mùa dịch năm ngoái, năm nay sự đứt gãy này đã đẩy giá hàng hóa và lạm phát thế giới toàn cầu tăng.

Về xu hướng thay đổi cấu trúc chuỗi cung ứng, năm 2019 có sự dịch chuyển khá lớn, nhưng từ 2020 đến 6 tháng đầu năm nay quay ngược giảm. Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc giảm 49% trong 6 tháng đầu năm nay. Xu hướng không được như chúng ta mong đợi.

“Về chuỗi giá trị, chúng ta cần làm rõ hơn việc đo lường của chuỗi giá trị. Quan điểm của tôi, hiện kênh phân phối và marketing cần được quan tâm, trong khi ta khá yếu khâu này. Có thực tế là càng xuất khẩu nhiều thì ta lại càng nhập khẩu nhiều. Và đây là cấu trúc của nền kinh tế. Một mặt của tình trạng này là do công nghiệp hỗ trợ của ta chưa phát triển”, TS. Cấn Văn Lực nêu thực trạng.

Nêu giải pháp giúp Việt Nam định vị lại nền kinh tế, TS. Cấn Văn Lực cho rằng: “Chúng ta cần để ý đến chiến lược vaccine, bong bóng tài sản và giá cả… Đặc biệt, hiện tình trạng lãng phí tài sản công là rất lớn, nếu tận dụng được chuyện lãng phí này sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thời gian tới”.

PGS.TS Nguyễn Trúc Lê, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế cho hay, cùng với đà suy giảm năng suất, tăng trưởng kinh tế, thương mại và đầu tư toàn cầu trong những năm gần đây, cú sốc Covid-19 đã làm bức tranh kinh tế toàn cầu năm 2020 phủ một màu xám.

Bên cạnh đó, toàn cầu hóa tiếp tục tiến triển, song có những xu hướng trái ngược, cách mạng công nghiệp lần thứ tư mở ra nhiều cơ hội và thách thức mới, các vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống gia tăng cả ở cấp độ và quy mô.

“Việt Nam tiếp tục hội nhập quốc tế sâu rộng và ngày càng nhạy cảm với biến động bên ngoài. Do đó, Việt Nam cần có sự nhìn nhận lại, định vị lại để phát triển. Nhóm nghiên cứu nhận thấy có nhiều ngành sẽ tăng trưởng trong bối cảnh này. Đó là ngành thực phẩm, ngành nông nghiệp và ngành điện tử”, TS. Trúc Lê nói.

Cũng theo ông Lê, bối cảnh hiện nay cũng là cơ hội cho Việt Nam. Bởi các đối tác quan trọng của Việt Nam hiện đã phục hồi tăng trưởng, vì họ đã thực hiện tiêm chủng vaccine trên diện rộng. Nhưng vấn đề đặt ra hiện nay là chúng ta có tận dụng được cơ hội này hay không. Và việc tận dụng đó phụ thuộc rất nhiều vào việc kiểm soát dịch bệnh hiện nay của Việt Nam.