Dòng tiền nhàn rỗi đang bị "thắt cổ chai"

Theo báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm, nhiều ngân hàng ghi nhận tiền gửi khách hàng sụt giảm đáng kể. Đơn cử như tại Ngân hàng Quốc Dân (NCB), huy động tiền gửi khách hàng sụt giảm 4,4% trong nửa đầu năm, xuống còn 68.904 tỷ đồng, trong khi dư nợ cho vay khách hàng vẫn tăng gần 4%, lên 41.740 tỷ đồng.

Hay tại Ngân hàng An Bình (ABBank), số dư tiền gửi khách hàng tại ngày 30/6 là 67.136 tỷ đồng, giảm hơn 5.300 tỷ đồng so với đầu năm, tương đương giảm tới 7,4%. Trong đó, tiền gửi có kỳ hạn giảm 4.500 tỷ xuống còn 54.580 tỷ đồng.

Theo báo cáo tài chính quý 2/2021, bức tranh huy động tiền gửi khách hàng 6 tháng đầu năm có sự phân hoá giữa các ngân hàng. Trong khi một số ngân hàng hút mạnh tiền gửi, tăng trưởng trên 10% thì nhiều ngân hàng khác lại ghi nhận tiền gửi sụt giảm, dù đầu ra tín dụng vẫn tăng.

Cụ thể, tại ABBank, số dư tiền gửi khách hàng tại ngày 30/6/2021 là 67.136 tỷ đồng, giảm hơn 5.300 tỷ so với đầu năm, tương đương giảm tới 7,4%. Tiền gửi có kỳ hạn của nhà băng này giảm 4.500 tỷ xuống còn 54.580 tỷ đồng, đồng thời tiền gửi không kỳ hạn cũng sụt giảm hơn 1.000 tỷ đồng.

Trong khi đó, dư nợ cho vay khách hàng của ABBank vẫn tăng 5,9% trong nửa đầu năm và đạt trên 67.000 tỷ đồng, xấp xỉ với con số tiền gửi. Như vậy, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi tại nhà băng này đã lên gần 100%, tăng mạnh so với mức 87% hồi đầu năm.

Tương tự, tại SeABank, tiền gửi của khách hàng sụt giảm hơn 5.200 tỷ đồng, tương đương giảm 4,7% xuống còn 107.984 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2021. Trong khi đó, dư nợ cho vay của nhà băng này vẫn ghi nhận tăng trưởng 2,5%, đạt 111.578 tỷ đồng.

Tại NCB, huy động tiền gửi khách hàng sụt giảm 4% trong nửa đầu năm xuống 68.903 tỷ đồng, trong khi dư nợ cho vay khách hàng tăng 4% lên 41.740 tỷ. VietCapitalBank ghi nhận tiền gửi giảm 4%, trong khi cho vay tăng mạnh 11%.

Một số nhà băng khác cũng ghi nhận tiền gửi sụt giảm nhẹ như: Saigonbank (giảm 0,3%), PGBank (giảm 0,2%).

Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, những ngân hàng có tiền gửi sụt giảm chủ yếu là những ngân hàng nhỏ, vốn đã ngày càng khó cạnh tranh với những ngân hàng lớn. Không những vậy, trong bối cảnh lãi suất tiền gửi xuống thấp kỷ lục, dịch Covid-19 kéo dài, cơ hội làm ăn kinh doanh, khởi nghiệp suy giảm khiến nhiều khách hàng đã rút tiền ra để mang đi đầu tư vào các kênh khác như chứng khoán, bất động sản với kỳ vọng mức sinh lời cao hơn, khiến nguồn huy động vốn của các nhà băng bị ảnh hưởng.

Tại báo cáo chiến lược tháng 6 của Công ty Chứng khoán Rồng Việt dẫn số liệu của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) cho thấy trong 5 tháng đầu năm nay, nhà đầu tư trong nước đã mở mới 480.490 tài khoản đầu tư chứng khoán, vượt xa mức kỷ lục của năm 2020 (393.659 tài khoản mở mới trong năm 2020).

"Điều này là hợp lý khi lãi suất tiền gửi vẫn ở mức thấp, trong khi mức sinh lời hấp dẫn của thị trường chứng khoán thời gian qua là không thể phủ nhận" - các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Rồng Việt nhận định.

Bên cạnh đó, ông Phạm Lâm, Phó chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam cho rằng, nguyên nhân sốt đất thời gian qua cũng một phần là do người dân dịch chuyển dòng tiền nhàn rỗi để đầu tư và kỳ vọng về giá bất động sản tăng trong bối cảnh nền kinh tế hồi phục tích cực.

Ngoài ra, theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, uy tín của các tổ chức tín dụng cũng cần quan tâm. Việc một số tổ chức đang gặp khó khăn trong hoạt động, hay Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng cho phép ngân hàng được phá sản đã làm giảm sút lòng tin của khách hàng khi gửi tiền vào các nhà băng.

"Cần điều chỉnh lãi suất tiền gửi nhằm “lôi kéo” trở lại dòng tiền nhàn rỗi", TS. Hiếu nhấn mạnh.

Đa dạng hoá nguồn thu để lấp chỗ trống

Bị thiếu hụt nguồn vốn từ tiền gửi khách hàng, nhiều nhà băng bù đắp thanh khoản bằng việc phát hành trái phiếu và vay mượn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng, khiến lãi suất trên thị trường này tăng mạnh.

Cụ thể, từ ngày 29/4 đến 7/5, lãi suất liên ngân hàng tăng mạnh ở khắp các kỳ hạn qua đêm, 1 tuần và 2 tuần với mức tăng lần lượt là 0,31%; 0,23% và 0,21% lên lần lượt là 1,21%; 1,35% và 1,41%/năm.

“Lãi suất liên ngân hàng của 3 kỳ hạn này đã vượt lên trên mức trung bình tính từ đầu năm tới nay và cao hơn mức trung bình trong năm 2020 là dưới 1,15%. Đây cũng là mức cao nhất kể từ nửa cuối tháng 2/2021 tới nay”, các chuyên gia Công ty chứng khoán Bảo Việt cho biết.

Đơn cử như tại SeABank, tiền gửi và vay các tài chính tín dụng khác tại ngày 30/6/2021 là hơn 52.000 tỷ đồng, tăng hơn 9.500 tỷ, tương đương tăng hơn 22% so với đầu năm. 

Đáng chú ý, theo đánh giá của Công ty Chứng khoán SSI, các ngân hàng thương mại chủ yếu là bán chéo trái phiếu cho nhau. Trong số 68,2 nghìn tỷ đồng trái phiếu do 15 ngân hàng phát hành thì các ngân hàng thương mại cũng là chủ thể mua lượng lớn số trái phiếu này (17,8 nghìn tỷ đồng, chiếm 26%).

Ngoài ra, nhiều ngân hàng cho biết do thanh khoản dồi dào nên đã chủ động giảm huy động vốn. Thay vào đó, các ngân hàng tìm đến các kênh vốn có lãi suất thấp hơn hoặc kỳ hạn dài hơn.

Theo ông Jens Lottner, Tổng giám đốc Techcombank, dù được duyệt mức tăng trưởng tín dụng trong năm nay là 12%, nhưng ngân hàng này kỳ vọng sẽ được nới chỉ tiêu cao hơn mức nêu trên, căn cứ vào khả năng phục hồi kinh tế.

"Do hoạt động cho vay bị hạn chế, chúng tôi đẩy mạnh nguồn thu từ các dịch vụ khác như thẻ, thanh toán, chuyển tiền, tư vấn sáp nhập...", vị này nói.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Vinh, Tổng giám đốc VPBank cho biết, còn quá sớm để đánh giá mức độ ảnh hưởng của dịch Covid-19 tới lợi nhuận ngân hàng, song VPBank sẽ nỗ lực bảo vệ biên lãi ròng (NIM), cải thiện lợi nhuận bằng cách thay đổi sản phẩm, cơ cấu lại mảng cho vay, tối ưu hóa dòng tiền, đồng thời đẩy mạnh mảng bán lẻ và các dịch vụ ngoài lãi để bù đắp sự giảm sút này.

Cụ thể, tại VPBank, tỷ lệ phụ thuộc vào tín dụng giảm bớt, tỷ trọng thu ngoài lãi tăng lên, trước đây, tín dụng chiếm 90% tổng thu nhập, song hiện tại chỉ còn hơn 40%, thu ngoài lãi chiếm gần 40%. Việc cơ cấu nguồn thu đa dạng giúp các ngân hàng ứng phó tốt hơn với các biến động của nền kinh tế.

Báo cáo phân tích mới nhất của Fiin Group cho thấy, tăng trưởng lợi nhuận sau thuế của 18 ngân hàng niêm yết (chiếm 67,4% tổng dư nợ toàn ngành) lên tới 29,3% năm 2019, chủ yếu do cải thiện NIM. NIM các ngân hàng tăng từ 3,1 lên 3,4%, chủ yếu từ tăng trưởng tín dụng bán lẻ và thu phí dịch vụ, trong khi tăng trưởng cho vay doanh nghiệp giảm.

Đặc biệt, thu phí dịch vụ của các ngân hàng tăng trưởng rất mạnh ở mức 30,7% và sự cải thiện đến từ 3 ngân hàng chính là VIB (144,6%), VPBank (84,2%) và TPBank (58,6%). Ba ngân hàng lớn có vốn nhà nước cũng tăng trưởng mạnh thu nhập về phí là VietinBank (46,5%), Vietcombank (26,6%) và BIDV (20,6%).

Chia sẻ quan điểm của mình, TS. Nguyễn Văn Thuận (Trường Đại học Tài chính Marketing) nhận xét, tuy lãi suất tiền gửi hiện tại thiếu hấp dẫn, người dân có chuyển dịch vốn qua thị trường chứng khoán hay nhà đất nhưng không đáng lo ngại vì mọi giao dịch này đều thông qua ngân hàng, tức tiền vẫn không ra khỏi hệ thống ngân hàng. Chỉ khi nào người dân dồn vốn vào vàng, ngoại tệ mới ảnh hưởng không tốt kinh tế vĩ mô, tác động nhất định đến mục tiêu kiểm soát lạm phát của Chính phủ.

"Xu hướng lãi suất trong thời gian tới sẽ phụ thuộc khá nhiều vào diễn biến dịch bệnh. Nếu dịch bệnh được kiểm soát triệt để, các thành phần kinh tế sẽ lao vào sản xuất kinh doanh, thu nhập của người dân sẽ tăng lên. Khi đó, ngân hàng có thể tính đến việc tăng lãi suất nhằm thu hút tiền gửi để đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế" - ông Thuận nhận định.

Đồng quan điểm, Chủ tịch Hội đồng thành viên Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) - Phạm Đức Ấn nhận định với quyết tâm phòng, chống dịch và triển khai tiêm ngừa vaccine Covid-19 trên diện rộng, tình hình dịch bệnh từ nay đến cuối năm 2021 sẽ từng bước lắng dịu. Khi đó, nhiều hoạt động kinh tế sẽ hoạt động trở lại, kéo theo nhu cầu vốn tăng mạnh có thể giúp mặt bằng lãi suất đi lên.