Nếu không thu được tín chỉ giảm phát thải thì sẽ lỗ

Tại Tọa đàm “Tín chỉ carbon và nguồn nhân lực cho thị trường tín chỉ carbon” hôm 16/8, TS Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, cho biết tính đến tháng 7 năm nay, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng Sông Cửu long đã có 7 mô hình thí điểm được triển khai, mỗi mô hình có diện tích trung bình 50 ha tại các tỉnh Kiên Giang, Cần Thơ, Sóc Trăng, Trà Vinh và Đồng Tháp. 

Nhưng, vị này cho biết rằng việc tham gia Đề án 1 triệu ha chỉ với mục đích bán tín chỉ carbon là quan điểm sai lầm. Vì sản xuất 8 tấn lúa cũng phát thải tương ứng 8 tấn carbon. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Quỹ tài chính carbon chuyển đổi đang định giá tín chỉ carbon với mức giá 20 USD/tín chỉ. Nếu nông dân tuân thủ đầy đủ các quy trình, họ có thể giảm được 30% lượng phát thải, tương đương với việc giảm 2 tín chỉ carbon, mang lại lợi ích kinh tế là 960.000 đồng.

Vì vậy, theo TS Hải, lợi ích kinh tế lớn nhất của đề án không chỉ nằm ở việc bán tín chỉ carbon mà còn giảm các chi phí đầu vào nhờ quy trình sản xuất hiệu quả. Ngoài ra, việc xây dựng thương hiệu lúa giảm phát thải và tổ chức lại sản xuất trên quy mô lớn cũng mang lại giá trị thặng dư đáng kể.

“Điều quan trọng cần lưu ý là không nên tham gia vào thị trường carbon trong lĩnh vực lúa gạo bằng mọi giá. Thay vào đó, cần tập trung thực hiện đúng đắn và bền vững các quy trình sản xuất, đảm bảo lợi ích lâu dài cho cả người nông dân và nền kinh tế nông nghiệp”, TS Hải nhấn mạnh.

Vị chuyên gia chỉ ra một hiện trạng là nhiều doanh nghiệp tham gia vào đề án nhưng chưa thực hiện đúng thực chất. Một số doanh nghiệp sử dụng sai thiết bị hoặc thậm chí “nói quá” về khả năng giảm phát thải của sản phẩm phân hữu cơ hoặc phân vi sinh mà họ cung cấp. Đây là những quan điểm không chính xác. Để tín chỉ carbon được xác nhận, cần phải áp dụng một quy trình cụ thể, bao gồm đầy đủ các bước trong toàn bộ chuỗi sản xuất. 

Ông Hải cho biết các cơ quan liên quan đang rất nỗ lực để hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định. Đặc biệt, cần có đội ngũ nhân lực có trình độ và kĩ năng cần thiết để thực hiện việc đo đạc, thẩm định. Vì nếu không thu được tín chỉ giảm phát thải thì chỉ 'lỗ' chứ không 'lời'.

"Đối với lĩnh vực lúa gạo, nhân lực cần có kỹ năng lập hồ sơ, ghi chép nhật ký sản xuất, theo dõi dấu chân carbon. Bên cạnh đó, họ cần biết cách thu gom rác thải thuốc bảo vệ thực vật, đo mực nước, giám sát nhà kho chứa và lò sấy lúa…", ông Hải nói. 

Chưa thể bán tín chỉ carbon với giá hàng trăm USD

Ông Đặng Thanh Long, Trưởng phòng Đào tạo và Phát triển bền vững Intertek Việt Nam (công ty kiểm định hàng hóa trên liên quan đến hơn 10.000 doanh nghiệp tham gia Hệ thống Thương mại Khí thải Liên minh Châu Âu - EU ETS), cho biết giá 1 tín chỉ carbon trên thị trường giao dịch quốc tế đang rất cao và có xu hướng tăng. Ví dụ 1 tín chỉ carbon trong 1 tấn thép hiện giao dịch khoảng 80-100 euro. Nhưng tới năm 2030, mức này có thể lên tới 300 euro, gấp 3 lần.

Trong số 6 loại hình sản xuất bị ảnh hưởng bởi cơ chế Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU, ông Long ước tính sẽ có khoảng 200 doanh nghiệp bị ảnh hưởng, nhưng sẽ có những doanh nghiệp dôi dư carbon. Do đó, ông đề nghị dồn lực ưu tiên cho 3 lĩnh vực gồm xi măng, sắt thép và điện.

Chia sẻ thêm về định giá carbon, TS Trần Đại Nghĩa, Trưởng ban Kinh tế tài chính và Tài nguyên môi trường cho biết, để bán được tín chỉ carbon theo hình thức tự nguyện, mỗi quốc gia phải tạo ra lượng carbon dôi dư vượt mức NDC - cam kết tự nguyện của mỗi quốc gia. Nhưng quan trọng nhất là phải định giá được carbon. 

3 nguồn tài chính chủ yếu cho tín chỉ carbon hiện nay gồm: tài trợ, thị trường carbon tự nguyện và thị trường carbon tuân thủ. Việt Nam chủ yếu tham gia thị trường carbon tự nguyện. Dạng này dễ tham gia nhất, nhưng sẽ có thời gian định mức đánh giá. Nếu quá hạn thì hệ thống sẽ tự động đưa tín chỉ carbon về 0.

Còn về thị trường bắt buộc, Việt Nam chưa thể tham gia, dù đây là thị trường giao dịch chính của nhiều quốc gia. 

“Năm ngoái, Vệt Nam bán hơn 10 triệu tín chỉ, với giá 5 USD/tín chỉ. Nhiều người cho là thấp, khi so với thị trường giao dịch hạn ngạch. Nhưng Việt Nam chưa thể tham gia thị trường này khi thiếu các ký kết song phương”, ông Nghĩa nhấn mạnh. 

TS Lê Hoàng Thế, Công ty TNHH hệ sinh thái The Vos (đang triển khai nhiều dự án trồng rừng tại Cà Mau, Đồng Nai, Kon Tum, Đắk Nông, Lâm Đồng…), nhấn mạnh thị trường tín chỉ carbon mang tính quốc tế. Vì vậy, cần hình thành sàn carbon cho thị trường quốc tế, mục tiêu trong thời gian tới, sàn carbon của Việt Nam sẽ cùng hoạt động với các sàn quốc tế khác.

“Dự kiến năm 2025, Việt Nam sẽ thí điểm hình thành một sàn giao dịch tín chỉ carbon. Do đó, vấn đề cấp thiết hiện nay là đào tạo một lực lượng môi giới chuyên nghiệp để tham gia mua bán carbon. Các doanh nghiệp muốn tham gia thị trường tín chỉ carbon cần chuẩn bị nguồn nhân lực có hiểu biết, tri thức để kiểm kê, kê khai và những vấn đề liên quan đến carbon”, ông Thế khuyến nghị.