Ngân hàng Thế giới nhận định, thị trường tín chỉ carbon sẽ trở nên rất sôi động khi các nước đẩy mạnh thực hiện cam kết đưa phát thải ròng bằng 0-Net Zero vào năm 2050. Trước đây, chỉ khoảng 50 USD/tấn đơn vị carbon, thì tới năm 2035 có thể tăng lên 3 lần, ở mức trung bình 120-150 USD và có thể đạt tới 250 USD/tấn đơn vị carbon vào năm 2050.

Hiện có khoảng 40 quốc gia, khu vực đang triển khai thị trường carbon, với giá trị giao dịch lên đến hàng trăm tỷ USD/năm. 

Đối tượng mua bán tín chỉ carbon là các doanh nghiệp, công ty sản xuất. Nếu phát thải vượt mức quy định, họ phải bỏ tiền mua tín chỉ carbon. Ngược lại nếu lượng phát thải thấp hơn mức giới hạn, họ có thể bán phần tín chỉ carbon cho doanh nghiệp cần mua.

Tại Diễn đàn về cơ hội đầu tư trong thị trường carbon, ngày 16/6, ông Phạm Việt Biên Cương, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ môi trường và Ứng phó với biến đổi khí hậu (CEPVN) cho biết nhiều doanh nghiệp Việt xuất khẩu sang châu Âu, châu Mỹ đã rục rịch tham gia thị trường giao dịch tín chỉ carbon. Nguyên nhân là các thị trường phát triển này sẽ sớm tiến hành đánh thuế carbon và bù trừ tín chỉ carbon.

Ông Cương cho rằng, cơ hội đầu tư trong thị trường carbon có thể nhìn thấy rõ ở việc Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới đưa ra cam kết chính trị mạnh mẽ về mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Các nước cũng đang chạy đua để xây dựng hệ thống pháp luật liên quan. Để thực hiện “lời hứa” Net Zero vào năm 2050, Chính phủ Việt Nam cũng ban hành nhiều khung khổ pháp lý để giảm phát thải. Trong đó, Nghị định 06 đặt mục tiêu từ năm 2025 sẽ thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon và đến năm 2028 sẽ vận hành chính thức.

“Nỗ lực giảm phát thải cũng mở ra một thị trường tài chính, đầu tư mới mang tên ‘mua bán quyền phát thải – tín chỉ carbon’. Đây là kênh đầu tư tương đối an toàn vì minh bạch pháp lý và đảm bảo lợi nhuận”, ông Cương nhấn mạnh.

Ông Vũ Minh Lý, Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông Tài nguyên Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường), năm 2020, Việt Nam thiệt hại khoảng 10 tỷ USD, tương đương 3,2% GDP do các tác động của biến đổi khí hậu. Con số này có thể lên tới 523 tỷ USD vào năm 2050. Việt Nam cũng là nước có tốc độ tăng lượng khí phát thải nhà kính nhanh nhất thế giới, khi lượng khí thải tăng lên gấp 4 lần trong thế kỷ này.

Cho biết dư địa để giảm phát thải của Việt Nam là rất lớn, ông Lý phân tích, thị trường tín chỉ carbon vận hành theo nguyên tắc ai gây ô nhiễm bao nhiêu sẽ phải trả mức phí tương ứng, để bù đắp cho lượng phát thải ra môi trường. Quy tắc “thuận mua – vừa bán” của thị trường này sẽ đảm bảo lợi ích hài hòa cho các bên tham gia. Nhà nước sẽ thu được thêm ngân sách khi áp dụng thu phí từ các giao dịch carbon. Bên bán thu lợi từ việc thực hiện tốt các giải pháp môi trường, bên mua cũng sẽ bù đắp được lượng phát thải quá hạn ngạch cho phép.

Theo ông Lý, xu hướng các nước phát triển áp dụng thuế carbon cho hàng hóa đang hiện rõ. Vì vậy, doanh nghiệp cần nghiên cứu và áp dụng ngay các giải pháp giảm phát thải, để tích lũy tín chỉ carbon trong thời gian tới.

“Nhiều công ty đã bắt đầu nhận thấy lợi ích của việc sử dụng tín dụng carbon. Đây là một cách để củng cố danh tiếng của doanh nghiệp về việc thực hiện trách nhiệm với xã hội”, ông Lý nhấn mạnh.

Để đón đầu xu hướng, bà Phạm Minh Hương, Phó Giám đốc Dịch vụ Phát triển bền vững tại Deloitte Việt Nam cho biết các doanh nghiệp nên xây dựng chiến lược Net Zero. Bởi nó không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, lợi thế kinh doanh, lợi thế cạnh tranh, mà còn giúp tiết kiệm chi phí, giảm thiểu rủi ro và mở ra cơ hội thị trường mới cho doanh nghiệp.

Tuy vậy, việc xây dựng chiến lược Net Zero cũng còn nhiều thách thức với doanh nghiệp Việt Nam còn yếu về công nghệ, thiếu về dữ liệu và hạn chế về tài chính. Do đó, doanh nghiệp cần trả lời các câu hỏi như: Đâu là các dự án trọng yếu? Cần nguồn lực và kỹ năng chuyên môn như thế nào? Có tính thực tế không? Các rào cản nào cần cân nhắc và giải quyết? Tối ưu công nghệ như thế nào?

“Cần có giải pháp cụ thể cho từng vấn đề trong chiến lược Net Zero" bà Hương khuyến nghị.