Lợi thế còn bỏ ngỏ

Trao đổi trong Diễn đàn Hợp tác Thương mại với các đối tác khu vực Á Âu, sáng 10/12, bà Phạm Thị Hồng Hạnh, Trưởng phòng Hội nhập và Đầu tư, Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết, việc mở cửa thị trường thông qua kí kết các Hiệp định thương mại tự do giai đoạn 2010-2019 giúp xuất khẩu nông lâm thủy sản Việt Nam tăng trưởng mạnh, từ 19,15 tỷ USD lên 41,3 tỷ USD, tăng tới 215%.

Các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của ngành nông nghiệp gồm đồ gỗ và sản phẩm gỗ, mây tre đan, thủy sản, rau quả, điều, cà phê, gạo, cao su.

Trong đó, Hiệp định thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU), với tỷ lệ gần 90% dòng thuế được cắt, giảm thuế quan nhập khẩu (trong đó 59,3% xóa bỏ ngay khi hiệp định có hiệu lực) là lợi thế lớn cho Việt Nam trong việc cạnh tranh với các nước khác trên thế giới khi xuất khẩu hàng hóa vào thị trường này.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Nông nghiệp cho biết, đến thời điểm hiện tại, trong 5 thị trường của khối EAEU (gồm Nga, Belarus, Kazakhstan, Armenia và Kyrgyzstan), nông lâm thủy sản Việt Nam gần như chỉ mới tiếp cận được thị trường Nga.

“Khai thông về mặt thuế là một chuyện, còn tiếp cận được thị trường là một vấn đề khác. Bên cạnh mở cửa về thuế quan, các nước phát triển hiện áp dụng rất nhiều biện pháp phi thuế, các biện pháp kĩ thuật. Để vượt qua những rào cản này là cả sự nỗ lực rất lớn từ Chính phủ và doanh nghiệp”, bà Hồng Hạnh nhấn mạnh.

Nỗ lực để bứt tốc

Theo bà Phạm Thị Hồng Hạnh, khối EAEU, đặc biệt là Nga vẫn là một thị trường lớn và hiện vẫn tương đối đóng với hàng hóa nước ngoài (vì mức thuế nhập khẩu trung bình vào Nga còn cao). Trong khi đó, Việt Nam là đối tác FTA đầu tiên của EAEU cho đến thời điểm này. Vì vậy, Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EAEU sẽ giúp hàng hóa Việt Nam có lợi thế đặc biệt.

Từ 2016-2019, xuất khẩu nông lâm thủy sản Việt Nam sang Nga tăng trưởng từ 351 triệu USD đến 419 triệu USD, với các loại nông sản chủ lực như cà phê, thủy sản, rau quả, điều, chè… Bà Hạnh cho biết, đây cũng là kì vọng để sản phẩm nông nghiệp Việt Nam tiếp cận với 4 nước còn lại trong Liên minh Kinh tế Á – Âu.

Tuy nhiên, lãnh đạo Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp cũng cho hay, hiện các yêu cầu về kiểm dịch và kiểm định của các thị trường trong khối EAEU không ổn định, thiếu minh bạch và khó đáp ứng. Quy trình, thủ tục nhập khẩu cũng tương đối phức tạp, không rõ ràng và nhất quan trong bản thân 5 nước nội khối. Việc các đối tác EAEU sử dụng chủ yếu ngôn ngữ tiếng Nga cũng gây khó khăn cho nhiều doanh nghiệp Việt khi tiếp cận thị trường này.

Vì vậy, để doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn thị trường EAEU cũng như Đông Âu, theo đại diện của Bộ Nông nghiệp, ngoài việc tuân thủ các quy định về kĩ thuật, Việt Nam sẽ phải tuân thủ các quy định khác về sở hữu trí tuệ, lao động, trách nhiệm xã hội.

“Sản phẩm nông nghiệp Việt Nam muốn đặt chân đến nhiều thị trường quốc tế thì bản thân người nông dân cũng phải hội nhập, bước ra thị trường thế giới, bằng việc nâng cao trình độ chuyên môn, áp dụng công nghệ thông minh vào sản xuất và phải luôn có tuy duy sẵn sàng thay đổi để đáp ứng nhu cầu thị trườngNgoài ra, hiện các vấn đề gian lận thương mại, tranh chấp thương mại đang ngày càng phức tạp. Vì vậy, bản thân các Hiệp hội cần làm chỗ dựa cho doanh nghiệp để tư vấn, hỗ trợ hội viên giải quyết tranh chấp thương mại”, bà Hạnh nhấn mạnh.

Còn theo ông Peter Hồng, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) gợi ý, tiềm năng xuất khẩu nông thủy sản Việt Nam sang thị trường EAEU nói chung và Đông Âu nói riêng còn là chính cộng đồng người Việt tại đây, họ không chỉ là thị trường tiêu thụ trực tiếp mà còn là cầu nối thúc đẩy hàng hóa hai chiều.

“Doanh nhân, kiều bào ở Đông Âu có sự nhạy bén, am hiểu pháp luật và thị trường nên họ sẽ là lực lượng tiên phong kết nối hợp tác với đối tác bản địa. Hiện Hiệp hội có 370 hội viên ở 38 quốc gia, vùng lãnh thổ, những hội viên này luôn theo dõi những chuyển biến của thị trường sau các hiệp định mà Việt Nam kí kết để có những quyết định hợp tác, quảng bá, phát triển sản phẩm, các kênh phân phối hàng Việt Nam ra nước ngoài, trong đó ưu tiên hàng tiêu dùng, nông sản”, ông Peter Hồng chia sẻ.

Với vai trò là cơ quan chủ trì các hoạt động hợp tác song phương và đa phương, đại diện Bộ Công thương – Thứ trưởng Đặng Hoàng An khẳng định, Bộ Công thương sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp thông qua các cơ chế Ủy ban hỗn hợp, Ủy ban liên Chính phủ…; đồng thời tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ các rào cản, thiết lập các khung khổ pháp lý thuận lợi hóa thương mại, đầu tư, tăng cường hơn nữa các hoạt động xúc tiến thương mại, trao đổi thông tin với các thị trường EAEU.