Lời kêu gọi này, được ông Trump đưa ra trên mạng xã hội Truth Social, ngày 10/8, đã ngay lập tức đẩy giá đậu tương tại sàn Chicago tăng vọt, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên nhiều câu hỏi về tính khả thi và động cơ thực sự đằng sau nó.

Lời kêu gọi của ông Trump và phản ứng tức thì của thị trường

Theo The Times of India và The Straits Times, trong một bài đăng gần đây, ông Trump viết: "Trung Quốc đang lo lắng về tình trạng thiếu hụt đậu tương (đậu nành). Những người nông dân tuyệt vời của chúng ta sản xuất ra loại đậu tương tốt nhất. Tôi hy vọng Trung Quốc sẽ nhanh chóng tăng gấp bốn lần đơn đặt hàng đậu tương. Đây cũng là một cách để giảm đáng kể thâm hụt thương mại của Trung Quốc với Hoa Kỳ. Dịch vụ nhanh chóng sẽ được cung cấp. Cảm ơn Chủ tịch Tập".

Tuyên bố này được đưa ra ngay trước thời điểm một thỏa thuận "đình chiến thuế quan" giữa Washington và Bắc Kinh dự kiến hết hạn vào ngày 12/8.

Phản ứng của thị trường rất nhanh chóng. The Hindu cho biết, giá hợp đồng đậu tương tương lai trên Sàn giao dịch Chicago (CBOT) đã tăng hơn 2%, đạt mức 10,08 USD/giạ (đơn vị đo lường của Mỹ, tương đương khoảng 27,2 kg) sau phát ngôn của ông Trump. Điều này cho thấy tầm ảnh hưởng của các tuyên bố chính trị, đặc biệt là từ một nhân vật như ông Trump, đối với tâm lý của các nhà giao dịch nông sản.

Tính khả thi của đề xuất

Bất chấp sự phấn khích ngắn hạn trên thị trường, các chuyên gia và nhà phân tích đã nhanh chóng bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về khả năng Trung Quốc thực hiện một yêu cầu như vậy.

Theo phân tích của các hãng tin quốc tế, Trung Quốc là nhà nhập khẩu đậu tương lớn nhất thế giới, với tổng sản lượng nhập khẩu năm 2024 ước tính khoảng 105 triệu tấn. Trong đó, Mỹ chỉ chiếm chưa đến 1/4 thị phần (khoảng 22,13 triệu tấn), trong khi Brazil là nhà cung cấp chính với khoảng 74,65 triệu tấn, hãng tin Reuters cho hay.

Để tăng lượng mua từ Mỹ lên gấp bốn lần, Trung Quốc sẽ phải nhập khẩu thêm gần 70 triệu tấn, nâng tổng lượng mua từ Mỹ lên gần 90 triệu tấn. Điều này đồng nghĩa với việc Bắc Kinh sẽ phải chuyển hướng gần như toàn bộ lượng hàng đang mua từ Brazil và các nhà cung cấp khác sang Mỹ.

Ông Johnny Xiang, người sáng lập công ty tư vấn AgRadar có trụ sở tại Bắc Kinh, nhận định thẳng thắn trên The Kathmandu Post: "Rất khó có khả năng Trung Quốc sẽ mua lượng đậu tương từ Mỹ nhiều gấp bốn lần so với bình thường".

Có nhiều lý do cho sự hoài nghi này. Đó là:

Sự phụ thuộc vào Brazil: Trung Quốc đã và đang củng cố mối quan hệ thương mại nông sản với Brazil. Theo Agrolatam, Milling Middle East & Africa, dữ liệu hải quan cho thấy nhập khẩu đậu tương của Trung Quốc trong tháng 6 và tháng 7 năm 2025 đã đạt mức kỷ lục, chủ yếu nhờ nguồn cung dồi dào và giá cả cạnh tranh từ vụ thu hoạch bội thu của Brazil. Việc thay đổi nhà cung cấp một cách đột ngột sẽ phá vỡ chuỗi cung ứng đã được thiết lập và có thể gây ra những biến động không mong muốn.

Chiến lược đa dạng hóa nguồn cung của Trung Quốc: Cuộc chiến thương mại dưới thời ông Trump đã trở thành một bài học đắt giá cho Bắc Kinh về sự nguy hiểm của việc phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất, đặc biệt là một đối thủ cạnh tranh địa chính trị. Kể từ đó, Trung Quốc đã chủ động tìm cách đa dạng hóa nguồn cung.

Gần đây, họ thậm chí đã thử nghiệm nhập khẩu khô dầu đậu tương (sản phẩm phụ của đậu tương) từ Argentina, một động thái được xem là tín hiệu cho thấy Trung Quốc sẵn sàng "bỏ qua đậu tương của Mỹ hoàn toàn vào năm 2025" nếu cần thiết, theo ông Even Rogers Pay, một nhà phân tích nông nghiệp tại Trivium China, The Straits Times đưa tin.

Thất bại từ "Thỏa thuận giai đoạn một": Trong nhiệm kỳ đầu của mình, ông Trump đã ký "Thỏa thuận thương mại giai đoạn một", trong đó Trung Quốc cam kết tăng cường mua nông sản Mỹ. Tuy nhiên, theo Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), Trung Quốc đã không bao giờ hoàn thành các mục tiêu đề ra.

Trên thực tế, tổng lượng hàng hóa Trung Quốc mua từ Mỹ trong giai đoạn 2020-2021 thậm chí còn không đạt được mức cơ bản của năm 2017, trước khi cuộc chiến thương mại bắt đầu. Điều này tạo ra một sự thiếu tin tưởng vào các cam kết thương mại giữa hai bên.

Đậu tương trong cuộc đối đầu Mỹ-Trung

Đề xuất của ông Trump không chỉ đơn thuần là một vấn đề thương mại nông nghiệp. Nó là một phần của chiến lược chính trị và kinh tế lớn hơn trong bối cảnh cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đang đến gần và những lời hứa của ông Trump về một lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc.

Trong các chiến dịch của mình, ông Trump đã nhiều lần cam kết sẽ áp đặt các mức thuế quan cao hơn, có thể lên tới 60% đối với tất cả hàng hóa Trung Quốc và thu hồi quy chế thương mại ưu đãi của Bắc Kinh, theo PBS, Brookings Institution. Đậu tương, là mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng nhất của Mỹ sang Trung Quốc, thường xuyên bị đặt vào trung tâm của các cuộc đàm phán và trả đũa thương mại.

Đối với nông dân Mỹ, tình hình vẫn rất bấp bênh. Họ đã phải chịu thiệt hại nặng nề trong cuộc chiến thương mại trước đây và dù đã nhận được hàng chục tỷ đô la trợ cấp từ chính phủ, thị trường Trung Quốc vẫn là không thể thay thế về quy mô. Việc Trung Quốc chưa đặt mua bất kỳ lô hàng đậu tương nào của Mỹ cho quý IV năm nay đang gây ra lo ngại lớn khi mùa thu hoạch và xuất khẩu đang đến gần.

Lời kêu gọi của ông Donald Trump về việc Trung Quốc tăng mua đậu tương Mỹ gấp bốn lần có thể đã tạo ra một gợn sóng nhỏ trên thị trường, nhưng nó dường như là một động thái mang tính chính trị và gây áp lực hơn là một đề xuất kinh tế thực tế.

Với việc Trung Quốc đang ngày càng củng cố quan hệ với các nhà cung cấp Nam Mỹ và theo đuổi chiến lược an ninh lương thực thông qua đa dạng hóa, một sự thay đổi đột ngột và quy mô lớn trong dòng chảy thương mại đậu tương toàn cầu là điều khó có thể xảy ra.

Tương lai của hạt đậu tương Mỹ trên thị trường Trung Quốc sẽ không được quyết định bởi một tuyên bố trên mạng xã hội, mà phụ thuộc vào kết quả của các cuộc đàm phán thương mại phức tạp và căng thẳng giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới. Cho đến lúc đó, nông dân Mỹ vẫn sẽ phải đối mặt với một tương lai không chắc chắn.