Tại Hội thảo “Quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) theo nguyên tắc thị trường”, triển khai thực hiện trong khuôn khổ Chương trình Australia Hỗ trợ cải cách kinh tế (Aus4Reform), diễn ra hôm nay 29/1, trình bày tóm tắt kết quả nghiên cứu, ThS. Phạm Đức Trung, nghiên cứu viên thuộc Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương CIEM, nhấn mạnh, trên bình diện quốc tế, hiện nay ở hầu hết các quốc gia, doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) vẫn đang tồn tại khách quan, phát triển và có vai trò quan trọng nhất định. Tuy nhiên, DNNN có những thách thức riêng, đặc biệt trong đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo nguyên tắc thị trường.

Thách thức xuất phát từ việc Nhà nước thực hiện quá mức quyền sở hữu và can thiệp quá sâu vào điều hành doanh nghiệp, dẫn đến phạm vi trách nhiệm của DNNN không rõ ràng, thiếu trách nhiệm giải trình, DNNN thiếu động cơ hoạt động hiệu quả…

Thách thức từ bộ máy quản lý DNNN cồng kềnh, thiếu nhạy bén kinh doanh và đánh giá độc lập khi bộ máy quản lý, đặc biệt Hội đồng quản trị không được giao đầy đủ trách nhiệm, bị chỉ đạo bởi lãnh đạo cấp cao hay cơ quan chủ sở hữu.

Khi so sánh với thông lệ quốc tế phổ biến, ở Việt Nam vẫn có những hạn chế và khoảng cách lớn trong tạo lập các điều kiện để đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của DNNN theo nguyên tắc thị trường.

“Đáng lưu ý là rất khó áp dụng cơ chế thị trường để đào thải DNNN thua lỗ, yếu kém; nhiều DNNN thuộc diện bị giải thể, phá sản nhưng vẫn được hỗ trợ dưới nhiều hình thức để tiếp tục tồn tại. Trong khi đó, lãnh đạo DNNN cũng có thể được bảo vệ khỏi 2 yếu tố trừng phạt được coi là thiết yếu đối với lãnh đạo điều hành trong các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân, đó là khả năng bị thâu tóm và khả năng phá sản”, ôngTrung bình luận.

Để nâng cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của DNNN, theo nhóm nghiên cứu CIEM, có rất nhiều việc cần làm, trong đó giải pháp là DNNN nên tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần, mở rộng đối tượng cổ phần hóa để quyền tự chủ doanh nghiệp cao hơn.

“Cần phải có hệ thống pháp lý để nâng cao quyền tự chủ của doanh nghiệp 100% vốn nhà nước. Cơ quan Nhà nước không nên quyết định vấn đề của quản trị doanh nghiệp. Phải tách bạch nhiệm vụ kinh doanh và nhiệm vụ chính trị - xã hội; hạn chế tối đa cấp bảo lãnh của Chính phủ đối với DNNN. Đặc biệt, phải giảm bớt thủ tục hành chính”, ông Trung nói.

Phân tích về câu chuyện nâng cao quyền tự chủ của DNNN, ông Lê Xuân Bá, nguyên Viện trưởng CIEM cho rằng: “Chúng ta phải chỉ ra được nguyên nhân gốc rễ khiến DNNN hoạt động thiếu hiệu quả, thiếu nhạy bén kinh doanh. DNNN hoạt động yếu kém không chỉ bởi chính sách pháp luật chồng chéo hay việc tổ chức thực hiện kém như trong nghiên cứu đã chỉ ra. Đó chỉ là phần ngọn. Ví dụ, nếu cho rằng do chính sách pháp luật chồng chéo, vậy phải đặt câu hỏi vì sao bao nhiêu năm qua vẫn có sự chồng chéo như vậy?”, ông Bá đặt câu hỏi.

Đồng quan điểm, Chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Cung cho biết: “Chúng ta phải đi từ cái gốc, nếu không sẽ không xử lý dứt điểm được vấn đề. DNNN cũng là một công ty, trong công ty đó, người chủ sở hữu chỉ sở hữu cổ phần, không có chuyện sở hữu vốn, sở hữu tài sản. Không có khái niệm tài sản nhà nước, tài sản doanh nghiệp…, đây là những tư duy lạc hậu. Khi đã sở hữu tài sản thì anh sẽ quản lý theo mục tiêu tỷ suất lợi nhuận, giá cổ phần... Còn tài sản là của doanh nghiệp, doanh nghiệp tự quyết định mọi hoạt động, miễn là đạt mục tiêu”.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung: “Nhà nước không được can thiệp vào tài sản của doanh nghiệp. Phải có tư duy dứt khoát, thay đổi luật mới có thể giải quyết được vấn đề này, nếu không DNNN sẽ lụi tàn. Nếu cứ vận hành như hiện nay sẽ là cách nhanh nhất để triệt tiêu DNNN”.

Tin nên đọc

Hiệp hội Bất động sản TP HCM đề xuất cấp giấy chứng nhận cho căn hộ du lịch (condotel)

Những thú chơi “độc, đắt mà đáng” của các tỷ phú công nghệ

Hà Nội, Hải Dương, Quảng Ninh không để tình trạng lợi dụng dịch bệnh găm hàng, tăng giá

Bộ Y tế dồn tổng lực giúp Hải Dương sớm khoanh vùng và dập tắt dịch trên địa bàn

Đưa ra các giải pháp, nhóm nghiên cứu CIEM cho rằng, để đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của DNNN theo nguyên tắc thị trường đòi hỏi phải có khung quản trị doanh nghiệp tốt. Nhà  nước với tư cách là chủ sở hữu, cần xác định rõ lý do hay mục tiêu duy trì sở hữu tại doanh nghiệp và thực hiện công bố công khai.

“Nhà nước xây dựng và ban hành "chính sách sở hữu nhà nước" để giúp DNNN, thị trường và người dân có thể hiểu rõ các mục tiêu của nhà nước với tư cách một chủ sở hữu. Bên cạnh đó, nhà nước cần tổ chức DNNN dưới các hình thức công ty và tạo lập cơ chế để hoạt động kinh doanh vì lợi nhuận của DNNN tương đồng với công ty khu vực tư nhân; chủ động giao cho DNNN các mục tiêu, nhiệm vụ và quyền chủ động điều hành DNNN; không nên giao cho DNNN các mục tiêu, nhiệm vụ không rõ ràng”, nhóm nghiên cứu CIEM nhấn mạnh.