Bốn trong số sáu tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới được quy hoạch trên địa điểm Ground Zero trước đây hiện đã mở cửa và gần như được cho thuê toàn bộ, bao gồm cả Trung tâm World Trade Center One. Vùng Hạ Manhattan đã trải qua một chặng đường dài kể từ thảm kịch 11/9 đen tối nhất. Thế nhưng liệu “di sản lịch sử” này có tiếp tục được phát triển khi mối đe dọa lại là... virus chứ không phải chiến sự?

Sáng 11/9/ 2001, Larry Silverstein, nhà phát triển bất động sản người Brooklyn, đang đóng bộ chuẩn bị đi làm tại World Trade Center thì vợ ông, Klara, nhắc nhở cái hẹn ông phải gặp bác sĩ da liễu. Giờ đây sau hai thập kỷ, ngẫm nghĩ lại, ông ghi nhận, chính khoảnh khắc quan tâm hàng ngày của vợ đối với sức khỏe chồng đã cứu sống ông.

Chỉ sáu tuần trước ngày định mệnh ấy, Silverstein và một nhóm các nhà đầu tư nhỏ vừa giành được hợp đồng thuê tòa tháp đôi trong thời hạn 99 năm với giá 3,2 tỷ USD. Mười ngày sau cuộc tấn công bình địa song tháp World Trade Center cướp đi sinh mạng của 2.753 thị dân, những người New York chính gốc đã tổ chức cuộc họp báo tuyên bố ý định xây dựng lại Trung tâm Thương mại Thế giới này.

Sau đó họ đã lần lượt từ chối đề nghị của hai đời thị trưởng ở đây là Rudy Giuliani và Michael Bloomberg khi muốn biến toàn bộ địa điểm thành một đài tưởng niệm hoặc một khu dân cư. Nhóm đầu tư của Silverstein – giờ đã bước vào tuổi 90 - quyết định, chỉ có một con đường duy nhất phía trước là cố gắng khôi phục khu vực này thành một phức hợp kinh doanh thịnh vượng.

Lập luận của Silverstein: Với đầy đủ bản chất tinh túy của một New York là đam mê, ồn ào và tuyệt hảo, rõ ràng Trung tâm Thương mại Thế giới mới cần nhiều thứ hơn những gì nó đã có trước đây. Phải mất 99 ngày ngọn lửa mới ngừng cháy tại Ground Zero, và vào tháng 11/2003, tức hơn một năm sau thảm kịch, tòa tháp đầu tiên của khu phức hợp 7 tháp của một World Trade Center tái thiết mới được động thổ.

Đến nay, với 20 năm và 20 tỷ đô la đầu tư cả công lẫn tư, vùng Hạ Manhattan đã tái tạo một khu trung tâm thương mại sầm uất, đồng thời còn là một thành công tương đối về mặt tài chính. Tạp chí Forbes ước tính, giá trị tổng hợp của các tòa nhà văn phòng đã hoàn thành ở tháp 1, 3, 4 và 7 hiện có hơn 40 khách thuê, thu về hơn 11 tỷ đô la. Silverstein, các đối tác của ông và Cơ quan Cảng vụ hiện nợ khoảng 3,3 tỷ đô la dưới dạng Trái phiếu Tự do. Tất cả các tài sản thuê được miễn thuế cho đến hạn trả vào năm 2100.

Trong số 20 tỷ USD được các nhà đầu tư công và tư rót vào dự án kể từ năm 2001, đã mất 4 tỷ chi cho trung tâm giao thông mua sắm Oculus, 1 tỷ dành cho Đài và Quảng trường Bảo tàng tưởng niệm, cơ sở hạ tầng ngầm, đường phố, tiện ích và không gian mở chiếm thêm 3 tỷ đô la nữa. Trong tương lai, tổng chi phí sẽ tăng đến 26,2 tỷ đô la khi việc xây dựng tiến tới giai đoạn hai ước tính sẽ mất thêm 5 năm, gồm một tòa văn phòng và 5 tháp khác, trong đó một số sẽ trở thành khu phức hợp kinh doanh và dân cư.  

Trong kỷ nguyên mới sau thảm họa, World Trade Center One chọn chiều cao tối đa là 1.776 feet, chính là con số kỷ niệm năm Tuyên ngôn Độc lập được ký kết. Khi mở cửa vào năm 2014, tòa tháp mới này ngay lập tức trở thành biểu tượng của đường chân trời New York, và được thuê hầu hết không gian bởi nhiều thương hiệu lớn đương đại như Spotify, Uber hay Moët Hennessy, Morningstar, chứa đến 8.000 nhân viên công ty.

Gần 18 triệu người đã viếng thăm Bảo tàng Tưởng niệm 11/9 kể từ khi được khánh thành vào năm 2014. Oculus, khu phức hợp mua sắm nhà ga do kiến trúc sư người Tây Ban Nha Santiago Calatrava thiết kế, mở cửa năm 2016, đúng dịp kỷ niệm 15 năm cuộc tấn công. Ngày nay, ít nhất mỗi ngày có 250.000 người trung chuyển qua hệ thống ga của World Trade Center mới, nhiều hơn gấp ba lần so với 70.000 người lưu thông khu vực này trước ngày 11/9 năm nào.

Theo Silverstein, tầm nhìn ngày ấy về một New York tốt hơn giờ đã trở thành hiện thực với một không gian công cộng năng động trong một kiến trúc vượt thời gian. Hoa Kỳ lại tự hào về một World Trade Center mới trong tinh thần ghi công các tiền nhân đã góp sức làm nên một Trung tâm Thương mại Thế giới cũ như Tổng thống Harry Truman, dòng tộc tỷ phú Rockefeller và các kiến trúc sư từng làm rạng danh vùng Hạ Manhattan như Minoru Yamasaki.    

World Trade Center cũ đã trở thành hình ảnh lịch sử của thủ đô tài chính thế giới khi từng là văn phòng của các tên tuổi kinh tài như Cantor Fitzgerald, Morgan Stanley, Credit Suisse First Boston, Salomon Smith Barney, Bộ Thương mại Hoa Kỳ hay American Express, Lehman Brothers... Nó cũng trở thành huyền thoại của bối cảnh điện ảnh Hollywood khi từng xuất hiện trong hơn 1.000 bộ phim, bao gồm King Kong, Home Alone 2 và bộ phim Siêu nhân đầu tiên vào năm 1978.  

Dấu hỏi lớn nhất được đặt ra trong chu trình tái phát triển vùng Hạ Manhattan trên dấu tích World Trade Center là sẽ thăng hay trầm từ hệ lụy tác động do đại dịch Covid-19. Kể từ khi virus lần đầu tiên quét qua thành phố vào tháng 3/2020, cướp đi sinh mạng của gần 34.000 người dân New York và giam chân hàng triệu công nhân viên ở nhà, khu vực này đã không còn trở lại bình thường như trước đại dịch. Hậu quả ấy cũng gây trắc trở cho những không gian văn phòng khổng lồ và đắt tiền tọa lạc trong các tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới hậu thảm kịch.

Vào tháng 11 năm ngoái, Uber đã đánh tiếng cho thuê lại 25% diện tích văn phòng của họ tại tháp 3. Chủ sở hữu của Condé Nast Advance Publications đã xin khấu trừ tiền thuê từ tháng Giêng/2021, và nhiều tin đồn râm ran rằng họ có kế hoạch hủy bỏ sớm và kết thúc hợp đồng thuê đã từng có hạn định kéo dài đến năm 2039.

Tuy nhiên, các nhà phát triển vẫn tin tưởng quá trình phục hồi World Trade Center đang diễn tiến trong tình trạng dịch nay đã nằm trong vòng kiểm soát. Nơi đây dự kiến đạt tỷ lệ lấp đầy 93% nhờ một loạt các hợp đồng thuê vừa mới được đặt bút ký. Lợi thế của các tòa nhà World Trade Center mới so với các tòa tháp văn phòng cũ ở Midtown không chỉ nằm ở tầm nhìn và uy tín, mà còn là chất lượng của không gian từ góc độ hiệu quả, năng suất và an toàn sức khỏe. Niềm tin của những thị dân New York lão làng như Silverstein vẫn là “thành phố này luôn quay trở lại và mạnh mẽ hơn bao giờ hết".