Bài toán cân đối giữa lạm phát, lãi suất và tỷ giá

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP 8% trong năm 2025, cao hơn mức 7-7,5% của năm trước. Đồng thời, lạm phát mục tiêu được điều chỉnh từ 4%-4,5% lên 4,5%-5%. Theo các chuyên gia, điều này đặt ra thách thức lớn khi kinh tế toàn cầu vẫn đầy bất ổn do chính sách của chính quyền Donald Trump, đặc biệt là nguy cơ áp thuế mới và căng thẳng thương mại Mỹ - Trung. 

Bối cảnh này dấy lên nhiều lo ngại liệu nền kinh tế có đang đánh đổi sự ổn định vĩ mô để chạy theo tăng trưởng? Bài toán đặt ra cho Việt Nam phải có chiến lược cân bằng giữa ba yếu tố: lãi suất, lạm phát và tỷ giá. Việc lựa chọn ưu tiên chính sách không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng mà còn tác động mạnh đến thị trường tài chính, doanh nghiệp và nhà đầu tư. 

Năm 2025, NHNN đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng cả năm khoảng 16%, dựa trên nguyên tắc “trung bình hơn 2% tăng trưởng tín dụng giúp tăng trưởng GDP thêm 1%”. Như vậy, nếu tăng trưởng GDP khoảng 10%, thì tăng trưởng tín dụng dự kiến khoảng 18-20%. Định hướng chính sách tiền tệ cho mục tiêu tăng trưởng GDP 8%, ông Đào Minh Tú, Phó thống đốc NHNN cho rằng, phải kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền. Tiếp theo, cần hỗ trợ tích cực cho tăng trưởng, đảm bảo những cân đối lớn của nền kinh tế.

“Với mục tiêu này, chính sách tiền tệ, tín dụng sẽ tiếp tục được điều hành linh hoạt, chặt chẽ, phù hợp với chính sách tài khoá, chính sách xuất nhập khẩu, chính sách thương mại”, ông Tú nói tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 1/2025.

Từ góc nhìn chuyên gia, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Giảng viên Trường đại học kinh tế TP.HCM đánh giá, để GDP "cán đích", sẽ đặt ra một thách thức lớn với chính sách tiền tệ, do phải bơm một lượng tiền đủ lớn ra nền kinh tế mới đạt được mục tiêu. Nhưng nếu bơm tiền ồ ạt, sẽ gây sức ép lên tỷ giá, ảnh hưởng đến ổn định vĩ mô kéo theo đó là chỉ số lạm phát, bởi không có quá nhiều dư địa để thực hiện nới lỏng tiền tệ trong bối cảnh hiện nay.

Cụ thể, chính sách thuế quan nhằm bảo hộ và thúc đẩy các ngành công nghiệp trong nước của Tổng thống Donald Trump sẽ gia tăng sức mạnh cho đồng đô la Mỹ, nên dòng vốn đầu tư sẽ duy trì xu hướng chảy về Mỹ. Còn giá cả hàng hóa tại Mỹ dự kiến cũng tăng cao trong ngắn hạn vì chính sách này, khiến lạm phát quay lại. Do đó, Fed sẽ không giảm lãi suất quá nhiều.

Thực tế, tỷ giá VND/USD cũng liên "nhảy múa" ngay từ đầu tháng 1/2025, khác với những năm trước khi đây là giai đoạn tỷ giá hạ nhiệt. Ngoài ra, Chủ tịch Fed cũng nhấn mạnh thông điệp “không cần vội điều chỉnh chính sách” khi lạm phát đang hạ nhiệt, nhưng vẫn cao hơn mục tiêu 2% tại phiên điều trần trước Ủy ban Ngân hàng của Thượng viện Mỹ ngày 11/2.

“Trừ khi tổng thống Trump có các áp lực lên Fed nhằm thúc đẩy việc giảm lãi suất như đã tuyên bố vài ngày gần đây. Nhưng điều này gần như không khả thi vì chính sách tiền tệ của Fed là tương đối độc lập so với Chính phủ”, ông Huân nêu thực tế.

Một thách thức khác mà NHNN phải đối mặt là vừa kiểm soát lạm phát, vừa duy trì ổn định tỷ giá trong giai đoạn Trung Quốc áp dụng chính sách tiền tệ nới lỏng, dẫn tới cạnh tranh xuất khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc gay gắt hơn. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải giữ được sự ổn định của tỷ giá để bảo vệ lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu, đồng thời duy trì môi trường đầu tư hấp dẫn với dòng vốn quốc tế.

Tìm 'điểm rơi' cho chính sách tiền tệ 

Dựa trên báo cáo của AFA Capital, có thể thấy rằng NHNN đang dịch chuyển trọng tâm chính sách từ kiểm soát tỷ giá sang điều tiết lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Năm 2025, lãi suất sẽ là công cụ chính để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP, thông qua việc duy trì mặt bằng lãi suất cho vay thấp nhằm kích thích tín dụng. 

Tuy nhiên, việc nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng, kết hợp với chính sách tài khóa mở rộng, có thể làm tăng cung tiền trong nền kinh tế, tạo áp lực lạm phát và mất ổn định tỷ giá. Khi tín dụng được đẩy lên mức 16% và lãi suất giảm, nguồn vốn rẻ sẽ chảy mạnh vào nền kinh tế, thúc đẩy tiêu dùng và đầu tư, nhưng cũng có thể làm tăng tổng cầu vượt quá khả năng cung ứng, từ đó gây ra rủi ro lạm phát.

Ông Lê Hoài Ân, cố vấn Ban nghiên cứu, Công ty dữ liệu Wigroup, khuyến nghị NHNN tập trung phân bổ vốn cho các ngành kinh tế then chốt, được hưởng lợi từ biến động địa chính trị thế giới, cũng như định hướng phát triển mới của các quốc gia lớn. Điều này sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh ở cả thị trường xuất khẩu và thị trường nội địa, trước làn sóng hàng hóa từ Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam có thể gia tăng. Chẳng hạn, lĩnh vực sản xuất công nghiệp và xuất khẩu đang đòi hỏi nguồn vốn lớn để thúc đẩy cạnh tranh toàn cầu, trong khi lĩnh vực dịch vụ cũng cần nguồn tài chính ổn định để phát triển các mô hình kinh doanh mới.

“Việc nắn nguồn tín dụng vào các lĩnh vực chiến lược sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn. Theo đó, NVIDIA công bố chọn Việt Nam thành một khu vực trọng điểm sản xuất có thể tạo một hiệu ứng tích cực lên các ngành công nghệ trong thập niên tới”, ông Ân dẫn chứng.

Đặc biệt, Chính phủ, NHNN cần tính toán thời điểm tốt để giảm lãi suất, tránh tác động đến hai yếu tố ổn định vĩ mô là tỷ giá và lạm phát. Bên cạnh đó, cần điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt hơn và dựa nhiều hơn vào các công cụ thị trường như tỷ lệ dự trữ bắt buộc, cửa sổ chiết khấu và nghiệp vụ thị trường mở, nhằm tăng tính hiệu quả và giảm độ trễ cho chính sách tiền tệ.

“Cần thực thi chính sách tiền tệ mềm dẻo, linh hoạt, chờ thời cơ chín muồi khi thặng dư cán cân thương mại cao, chính sách tiền tệ của Mỹ nới lỏng mạnh hơn. Đó mới là thời điểm thích hợp để nới lỏng thêm chính sách tiền tệ”, vị chuyên gia lưu ý. 

Bên cạnh những yếu tố trên, các chuyên gia cho rằng NHNN cần giám sát chặt chẽ các khoản vay rủi ro cao, tăng cường kiểm soát chất lượng tín dụng, nhằm tránh tình trạng nợ xấu gia tăng và dòng tiền chảy vào các kênh đầu cơ như bất động sản và chứng khoán.