Theo các chuyên gia nhận định, nhu cầu huy động vốn tăng mạnh khi Ngân hàng nhà nước (NHNN) nâng hạn mức tăng trưởng tín dụng cho một số ngân hàng kể từ tháng 9/2022, buộc các ngân hàng phải chuyển sang trạng thái phòng thủ, đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng nhanh.

Thống kê từ NHNN, trong 9 tháng đầu năm 2022, sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và tiền gửi đẩy tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) của các ngân hàng niêm yết lên mức cao trong 10 năm trở lại đây, tiệm cận mức trần là 85%. Trong khi đó, cung tiền M2 chỉ tăng 7,4% so với cùng kỳ trong 9 tháng qua, thấp nhất trong 10 năm nay. Theo đó, tăng trưởng huy động của hệ thống tăng thấp hơn đáng kể so với tăng trưởng tín dụng, nới rộng khoảng cách huy động - cho vay kể từ đầu năm. 

Ông Nguyễn Thiên Hoàng, Phó Tổng giám đốc BIDV cho hay, từ đầu năm đến nay, huy động vốn của BIDV chỉ tăng 3,4%, thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây, chủ yếu do ngân hàng này vẫn cố gắng duy trì mặt bằng lãi suất thấp để hỗ trợ nền kinh tế, không cạnh tranh được với các ngân hàng TMCP tư nhân. Theo ông Hoàng, các ngân hàng đồng thuận giảm lãi suất đầu vào thì lãi suất đầu ra mới có cơ hội giảm xuống. 

“Mặt bằng lãi suất VND tiếp tục ghi nhận đà tăng trên thị trường 1 trong bối cảnh cân đối huy động - cho vay có xu hướng thu hẹp và thanh khoản VND mặc dù có xu hướng cải thiện nhưng vẫn chưa thực sự bền vững”, vị lãnh đạo cao cấp BIDV nhận định. 

Mới đây, ông Nguyễn Quốc Hùng, Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng cho hay, thời gian qua, thanh khoản của một số ngân hàng nhỏ thiếu hụt tạm thời không chỉ do người dân rút tiền chuyển sang ngân hàng lớn, mà còn do các ngân hàng cũng thiếu tin tưởng lẫn nhau, khiến thị trường liên ngân hàng nhiều lúc đứt đoạn. Mặc dù Ngân hàng Nhà nước đã bơm vốn kịp thời, song áp lực với một số ngân hàng nhỏ chưa phải là đã hết. Cùng với đó, room tín dụng năm 2023 sắp được cấp càng khiến hệ thống ngân hàng cần nhiều nguồn vốn dự trữ hơn.

Đại diện lãnh đạo một ngân hàng TMCP quy mô nhỏ cho rằng, để các tổ chức tín dụng yên tâm đồng thuận hạ lãi suất huy động về tối đa 9,5%/năm, NHNN cần bơm tiền hỗ trợ thanh khoản và các ngân hàng lớn cũng phải tham gia “dìu” ngân hàng nhỏ vượt khó khăn thanh khoản. Thời gian qua, các ngân hàng lớn chỉ cho ngân hàng nhỏ vay với điều kiện phải cầm cố giấy tờ có giá. Đây là điều khó khăn cho các ngân hàng nhỏ vì nguồn giấy tờ có giá không có sẵn, khối lượng có hạn.

Thực tế cho thấy, do các sự kiện bất thường có tầm ảnh hưởng lớn đến thị trường trái phiếu doanh nghiệp cũng như ngân hàng thương mại tầm trung, nên sẽ có rào cản để các ngân hàng thương mại nhỏ có thể huy động từ thị trường tiền gửi, đặc biệt là các ngân hàng yếu hoặc chưa có sự nhận diện thương hiệu tốt. Trong khi đó, lợi thế của các "ông lớn" là có thể huy động tiền gửi với chênh lệch lãi suất ở mức 2-3 điểm phần trăm. 

Tìm kiếm sự đồng thuận 

Lên tiếng để "trợ lực" cho các ngân hàng yếu hoặc chưa có sự nhận diện thương hiệu tốt, bà Nguyễn Thị Phượng, Phó tổng giám đốc Agribank khẳng định, ngân hàng này không chủ trương giảm số dư cho vay trên thị trường liên ngân hàng. 

“Các ngân hàng có nhu cầu vay liên ngân hàng cứ đăng ký, hiện Agribank đã nhận được nhu cầu của 8 ngân hàng thương mại. Ngoài ra, ngân hàng nào có nhu cầu hoán đổi ngoại tệ cứ gửi cho Agribank, chúng tôi đang tổng hợp nhu cầu để lên kịch bản, phương án hỗ trợ thị trường”, bà Phượng cho biết. 

Đặc biệt, chia sẻ tại Hội nghị bàn thống nhất các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh, mới đây, đại diện nhiều ngân hàng đề nghị NHNN có các biện pháp hỗ trợ thanh khoản hệ thống thông qua nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (SWAP ngoại tệ) và cho vay cầm cố giấy tờ có giá kỳ hạn dài (OMO). 

Theo đại diện VietinBank, thanh khoản thực của hệ thống có sự sụt giảm nhất định do chính sách giảm áp lực lên tỷ giá của NHNN khiến chi phí huy động vốn trên thị trường gia tăng. Trong bối cảnh nhu cầu vay USD của thị trường không lớn, VietinBank đề nghị NHNN có sự hỗ trợ thanh khoản tiền Đồng thông qua nghiệp vụ FX SWAP từ USD sang VND. 

Kiến nghị với NHNN, đại diện BIDV đề xuất cơ quan này tiếp tục hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng thông qua nghiệp vụ OMO và cho vay tái cấp vốn. Đồng thời, BIDV cũng mong muốn NHNN có thể nới lỏng hơn quy định về cho vay/huy động (LDR) trong bối cảnh huy động vốn khó khăn.

Ghi nhận kiến nghị của các ngân hàng, đại diện Vụ Chính sách Tiền tệ cho biết vừa qua, NHNN đã bổ sung thêm kỳ hạn 91 ngày đối với công cụ OMO, bên cạnh kỳ hạn 14 ngày để hỗ trợ thanh khoản của các ngân hàng. Với kỳ hạn 14 ngày, NHNN đã đưa ra mức lãi suất 6% với khối lượng phù hợp. Tại kỳ hạn 91 ngày – đây là kỳ hạn dài nên NHNN sẽ có mức điều chỉnh phù hợp trên cơ sở thanh khoản hệ thống.

Cùng với đó, ngày 15/12, NHNN niêm yết lại tỷ giá mua USD (là tỷ giá NHNN mua USD từ các ngân hàng thương mại), đây là một thông tin tích cực đối với thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Động thái này báo hiệu NHNN sẽ bắt đầu mua lại ngoại tệ từ các nhà băng có trạng thái ngoại tệ dương. Đây là thông tin rất tốt cho thanh khoản của hệ thống ngân hàng trong thời điểm này bởi nếu NHNN mua vào USD sẽ trực tiếp bơm thanh khoản vào hệ thống ngân hàng, giúp giảm bớt sự thiếu hụt thanh khoản cho hệ thống.

Sự điều chỉnh trên giúp các ngân hàng có thêm dư địa để cho vay thêm, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong dịp cuối năm nhưng cũng tạo nên áp lực thanh khoản cho các ngân hàng, nhất là trong bối cảnh tăng trưởng huy động đang mức thấp nhất nhiều năm.