Rất cần những chính sách hỗ trợ người dân thực chất, thẩm thấu

Cùng chung đà tăng giá với thế giới, thị trường phân bón trong nước thời gian gần đây cũng leo thang  chóng mặt. Các doanh nghiệp, đại lý liên tục điều chỉnh giá bán, nhiều loại tăng gấp 2-3 lần so với năm ngoái, và dự báo sẽ còn tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới.

Khảo sát của phóng viên Doanh Nhân Trẻ, cùng thời điểm này năm ngoái, phân lân NPK chỉ hơn 300.000 đồng/tạ thì nay giá đã vọt lên hơn 600.000 đồng/tạ; giá đạm u rê chỉ có 7.800 - 8.000 đồng/kg nhưng nay đã nhảy lên 18.000 - 19.000 đồng/kg; đạm Phú Mỹ có giá 860.000-900.000 đồng/bao 50kg, tăng 120.000 đồng/bao; đạm Ninh Bình có giá 850.000-900.000 đồng/bao 50kg, tăng 120.000-130.000 đồng/bao.

Giá các loại phân DAP hiện cũng tiếp tục tăng trên dưới 100.000 đồng/bao 50kg so với thời điểm tháng 11 năm ngoái.

Không những thế, giá các loại phân Kali đều vượt ngưỡng 1 triệu đồng/bao 50kg, trong khi cách đây hai năm phân Kali có giá chỉ 360.000-500.000 đồng/bao...

Trong khi đó, phân bón là yếu tố chiếm đến gần 1/4 (22%) trong tổng chi phí cấu thành nên giá thành sản xuất lúa của người nông dân. Vì vậy, với việc giá phân bón tăng mạnh thời gian qua đang là gánh nặng lớn với bà con.

Ông Nguyễn Văn Minh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Long Phước chia sẻ: Xã Long Phước, TP. Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có tổng diện tích trồng lúa là 300ha. Trước tình trạng giá lúa xuống thấp, trong khi giá phân bón, dịch vụ tăng cao, người trồng lúa xã Long Phước cảm thấy lo lắng và trăn trở về tiếp tục canh tác vụ hè thu nữa hay không.

"Ngoài chi phí đầu tư cho sản xuất lúa như phân bón, thuốc trừ sâu, chi phí làm đất, thu hoạch lúa và dịch vụ khác, người thuê ruộng còn phải chi thêm tiền thuê ruộng mỗi vụ 5 triệu đồng cho 1ha.

Nếu giá cả vật tư và các dịch vụ khác bình thường thì mỗi ha sau khi trừ chi phí sản xuất, người thuê ruộng còn lợi nhuận khoản 14 triệu đồng/vụ/ha. Tuy nhiên năm nay, 2 vụ lúa gần đây, mỗi vụ bà con phải bù lỗ 100 triệu đồng tiền thuê 20ha ruộng. Còng lưng bù lỗ nên vụ hè thu tới đây nhiều người sẽ trả bớt ruộng, không cấy nữa", ông Minh cho hay.

Không chỉ nông dân, doanh nghiệp cũng "bất lực" trước áp lực tăng giá. Bà Nguyễn Thị Hiền, Phó tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Dầu khí Cà Mau cho hay: "Với các doanh nghiệp sản xuất phân bón có đầu vào là khí thì đương nhiên khi giá dầu tăng thì giá đầu vào phải tăng theo, do chúng tôi nhập DAP từ Nga để sản xuất NPK nên cuộc xung đột Nga – Ukraine khiến nguồn cung sản phẩm này càng thêm khó khăn, do nguồn cung DAP hiện tại là cực kỳ khó khăn".

Nhiều năm gắn bó với cây chè, bà Phạm Thị Nụ, Giám đốc Công TNHH chè Shan Trúc Thanh (Lai Châu) cho biết, doanh nghiệp đã chạm ngưỡng chịu đựng với tình trạng giá phân bón tăng liên tục như hiện nay. Do đó, bà rất mong chờ Hội nghị Thủ tướng Chính phủ đối thoại với nông dân năm 2022 tổ chức tại Sơn La ngày 22/5 tới đây.

"Nếu được phát biểu tại hội nghị, tôi rất tha thiết mong muốn Chính phủ sớm có chính sách bình ổn giá phân bón. Bởi lẽ, nông dân trồng chè nói riêng và nông dân Việt Nam nói chung bây giờ còn rất nhiều khó khăn khi dịch Covid-19 gây đứt gãy chuỗi nông sản, giá vật tư đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng phi mã, trong khi đầu ra nông sản khó khăn", bà Nụ trần tình.

Nêu quan điểm về vấn đề này, ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho rằng một trong những mục tiêu hàng đầu trong xây dựng nông thôn mới là làm sao tăng thu nhập cho người nông dân. Để làm được như vậy, không còn cách nào khác là tăng sản xuất bằng các chính sách, cơ chế hỗ trợ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chính người nông dân đang phải "còng lưng" chịu tác động trực tiếp từ việc đứt gãy chuỗi cung ứng, nguyên liệu đầu vào cho sản xuất tăng cao.

"Tôi muốn nhấn mạnh thêm rằng thời gian gần đây, Nhà nước cũng đã quan tâm nhiều hơn đến hộ nông dân, hợp tác xã, nhưng sự quan tâm này vẫn chỉ là “khẩu hiệu”, còn thực tế thì mờ nhạt, chưa thấy đâu. Thậm chí, những gói hỗ trợ, kích thích kinh tế mà Chính phủ đưa ra vừa qua cũng không đến được với người nông dân, mặc dù họ là đối tượng chịu nhiều thiệt thòi nhất. Đây là điều rất bất cập, bất bình đẳng", ông Ngọc thẳng thắn.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nói gì?

Những năm qua, Chính phủ có chủ trương khuyến khích đầu tư phát triển sản xuất phân bón trong nước nhằm mục tiêu chủ động nguồn phân bón phục vụ nông nghiệp, giảm dần phân bón nhập khẩu. Đây là một trong những chủ trương quan trọng giúp Chính phủ điều tiết cung cầu khi thị trường phân bón có biến động.

Để thực hiện mục tiêu này, chủ trương của Đảng, Nhà nước là giảm giá bán phân bón cho nông dân thông qua việc giảm thuế đối với phân bón. Trên cơ sở đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế (Luật số 71/2014/QH13 của Quốc hội) ra đời năm 2014 và chính thức có hiệu lực từ năm 2015 đã quy định mặt hàng phân bón là đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, sau gần 5 năm thực hiện, Luật Thuế 71 đã nảy sinh một số bất cập. Do mặt hàng phân bón thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng nên hệ quả là không được khấu trừ thuế VAT của nguyên vật liệu, dịch vụ dùng cho sản xuất phân bón, làm chi phí sản xuất phân bón trong nước tăng lên, doanh nghiệp phải tính phần thuế VAT không được khấu trừ này vào chi phí giá thành sản phẩm để xây dựng giá bán nên không giảm được giá bán cho người nông dân.

Hệ quả là nông dân vẫn phải mua phân bón nội với giá cao, thậm chí không ít nông dân đã tìm đến với phân bón nhập khẩu do giá cả cạnh tranh hơn dù không kiểm soát được chất lượng.

Từ thực tế đó, mới đây, ngày 6/5, Bộ trưởng Lê Minh Hoan có văn bản kiến nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội sửa đổi Luật số 71/2014/QH13 theo hướng chuyển phân bón từ đối tượng không chịu thuế sang đối tượng chịu thuế với mức thuế suất hợp lý, bởi lẽ, theo quy định hiện tại, phân bón không chịu thuế giá trị gia tăng, để tạo điều kiện hỗ trợ ngành sản xuất phân bón trong nước và giảm bớt khó khăn cho nông dân trong điều kiện giá phân bón tăng cao và khan hiếm như hiện nay.

Đồng thời, nghiên cứu xem xét chính sách thuế xuất khẩu đối với các mặt hàng phân bón urê, DAP, MAP và phối hợp với các bộ, ngành các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với phân urê, DAP, MAP để đảm bảo nguồn cung trong nước.

Có thể nói sự "ra tay" lần này của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đáp ứng niềm mong mỏi của nhiều doanh nghiệp sản xuất phân bón trong nước, đặc biệt là người nông dân.

Đơn cử, như cách tính của các doanh nghiệp sản xuất urê trong nước, hiện urê đang được bán với giá 6.200 đồng/kg, nay nếu như áp thuế suất GTGT đầu ra với phân bón là 5%, giá urê đến tay nông dân vẫn sẽ là 6.200 đồng/kg, nhưng trong 6.200 đồng đó giờ có 300 đồng là tiền thuế GTGT 5%, tức doanh nghiệp sẽ xuất hóa đơn giá bán 5.900 đồng/kg cộng thêm 5% thuế GTGT của 5.900 đồng là 300 đồng thành 6.200 đồng. Với các mặt hàng phân bón như DAP, phân lân, NPK cách tính cũng tương tự...

"Tác dụng lớn nhất của việc sửa luật thuế lần này là trả lại sự công bằng cho phân bón trong nước với phân bón nhập khẩu, tăng sức cạnh tranh của phân bón “Made in Vietnam”, khuyến khích người Việt Nam dùng hàng Việt Nam", Bộ trưởng Hoan nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cân nhắc đề xuất Chính phủ nên áp dụng linh hoạt, tạm thời thuế xuất khẩu phân bón trong những thời điểm nhất định, bởi phân bón vô cơ gồm nhiều chủng loại, mỗi loại có đặc điểm riêng về nguyên liệu, về thị trường, về cân đối cung cầu... nên cần có những đánh giá và áp dụng riêng thuế xuất với từng chủng loại.