Từ vụ việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp của nhóm công ty thuộc Tập đoàn Tân Hoàng Minh, nhiều vấn đề được đặt ra về lỗ hổng pháp lý cũng như những rủi ro mà nhà đầu tư phải đối mặt khi rót tiền mua trái phiếu.

Nhận định về thực trạng này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc mới đây cho biết, trong bối cảnh thị trường có dấu hiệu phát triển nóng, Bộ trưởng Bộ Tài chính liên tục chỉ đạo các cơ quan chức năng thuộc ngành tài chính tăng cường công tác thanh tra, giám sát, nhằm chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm trong hoạt động phát hành và cung cấp dịch vụ về trái phiếu doanh nghiệp (TPDN). 

Từ năm 2019, Bộ Tài chính đã tổ chức trên 30 đoàn kiểm tra tại các doanh nghiệp phát hành, công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại. Qua kiểm tra, cơ quan quản lý đã tiến hành xử phạt vi phạm hành chính và yêu cầu các biện pháp khắc phục hậu quả tại hai doanh nghiệp là VsetGroup và Apec Group; đồng thời xử phạt Công ty Chứng khoán VIS.

Mới đây nhất, ngày 3/4, căn cứ hồ sơ, tài liệu và đề nghị của cơ quan có thẩm quyền về việc hủy bỏ 9 đợt phát hành trái phiếu của Công ty Ngôi Sao Việt, Công ty Cung điện Mùa đông, Công ty Soleil thuộc Tập đoàn Tân Hoàng Minh, do có hành vi công bố thông tin sai sự thật, che giấu thông tin trong hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã ban hành Quyết định số 181 hủy bỏ 9 đợt chào bán nêu trên với tổng trị giá 10.030 tỷ đồng. 

Theo ông Nguyễn Minh Cường, chuyên gia kinh tế quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), trái phiếu doanh nghiệp của Việt Nam tăng trưởng rất mạnh trong năm 2021. Rất nhiều doanh nghiệp đua nhau phát hành trái phiếu, kể cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong khi thông tin về trái phiếu doanh nghiệp và tài sản bảo đảm chưa vững chắc. Về phía các nhà đầu tư, không phải nhà đầu tư nào cũng có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, nhiều người tham gia theo tâm lý số đông.

Theo đó, ông Cường nhận định, ở cả hai phía, sự sẵn sàng về thông tin, sự chủ động chưa ở mức có thể bảo đảm cho sự phát triển trái phiếu doanh nghiệp bền vững. Ngoài ra, việc đánh giá tín nhiệm của doanh nghiệp phát hành trái phiếu chưa thực sự phát triển.

Cũng theo ông Cường, trong bối cảnh này, một mặt Việt Nam nên khuyến khích phát triển trái phiếu doanh nghiệp, mặt khác cần nhanh chóng xây dựng hệ thống pháp lý cũng như kỹ năng, kiến thức của cả người phát hành lẫn nhà đầu tư để có thể phát triển được thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Điều quan trọng nhất là tập trung bảo đảm một thị trường cạnh tranh lành mạnh, cho dù là doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân. Bên cạnh việc cải cách doanh nghiệp nhà nước, xu hướng tập trung vào quản lý thị trường, đặc biệt là hạn chế sự thao túng thị trường của các tập đoàn lớn cũng rất quan trọng.

Nhắc lại vụ việc Tân Hoàng Minh, ThS Nguyễn Anh Vũ - Chuyên gia tài chính, cho rằng quy định pháp luật liên quan đến phát hành trái phiếu tại Luật Chứng khoán cũng như tại Nghị định 153 của Chính phủ đã nêu rất rõ ràng, phù hợp với Luật Chứng khoán và phù hợp với thông lệ quốc tế về các quy trình, thủ tục phát hành trái phiếu riêng lẻ cho nhà đầu tư.

“Trong câu chuyện phát hành trái phiếu thì đơn vị tư vấn phát hành, công ty kiểm toán phải chịu trách nhiệm về các vấn đề liên quan đến công việc của mình. Đơn vị phát hành phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của hồ sơ phát hành và sử dụng vốn đúng như mục đích đã công bố. Điều quan trọng là nhà đầu tư trái phiếu phải chủ động phân tích, đánh giá, lựa chọn để hạn chế rủi ro cho khoản đầu tư của mình", ThS Anh Vũ nói.

Cảnh báo các rủi ro, gấp rút lấp kẽ hở pháp lý

Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc nhấn mạnh, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, Bộ Tài chính đã thường xuyên cảnh báo các rủi ro trên thị trường và đưa ra các khuyến nghị đối với từng đối tượng tham gia trên thị trường TPDN.

Theo đó, đối với các nhà đầu tư cần phải hiểu biết mình là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp theo đúng quy định của pháp luật, đánh giá được đầy đủ rủi ro khi đầu tư vào TPDN, không nên mua trái phiếu thông qua chào mời của các tổ chức cung cấp dịch vụ khi chưa tìm hiểu kỹ về tình hình tài chính của DN phát hành và các điều kiện, điều khoản của trái phiếu. 

Nhà đầu tư cũng cần lưu ý việc các tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán phân phối TPDN không có nghĩa là các tổ chức này đảm bảo an toàn cho việc mua trái phiếu. Trong trường hợp mua trái phiếu thông qua các hợp đồng đầu tư là không có căn cứ pháp lý theo quy định của pháp luật về phát hành trái phiếu, nhà đầu tư sẽ không phải là chủ sở hữu trái phiếu và không có quyền lợi đối với trái phiếu theo các cam kết của doanh nghiệp phát hành.

Nhà đầu tư cũng cần đặc biệt lưu ý, quy định hiện hành chỉ cho phép nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp được mua và giao dịch TPDN riêng lẻ. 

Đối với các doanh nghiệp huy động TPDN với khối lượng lớn, lãi suất cao vượt quá năng lực tài chính của doanh nghiệp là rất rủi ro khi hoạt động sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn thì doanh nghiệp sẽ không có khả năng thanh toán gốc, lãi trái phiếu theo cam kết trái phiếu. 

Các doanh nghiệp phát hành cần lưu ý việc vi phạm quy định về công bố thông tin, sử dụng vốn sai mục đích đã công bố ngoài việc bị xử lý vi phạm theo quy định có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây thiệt hại cho nhà đầu tư.

Đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ, Bộ Tài chính yêu cầu cần tuyệt đối tuân thủ pháp luật trong việc cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch, chính xác cho nhà đầu tư, đảm bảo tư vấn để doanh nghiệp phát hành tuân thủ quy định của pháp luật; xác định đúng đối tượng nhà đầu tư chuyên nghiệp mua trái phiếu. Việc tổ chức cung cấp dịch vụ (công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại) chào mời, phân phối TPDN cho nhà đầu tư không phải là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp hoặc dùng các hình thức lách quy định của pháp luật cũng sẽ bị xử phạt nghiêm minh…

"Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện pháp luật và tăng cường quản lý, giám sát để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp an toàn, hiệu quả. Bộ đã đánh giá, rà soát và xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 153 theo hướng tăng cường tính công khai, minh bạch, giảm thiểu rủi ro phát sinh, nhằm mục tiêu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp bền vững, đồng thời kiến nghị Chính phủ, Quốc hội tiếp tục sửa Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp trong thời gian tới. Nghị định đang được hoàn thiện để gửi Bộ Tư pháp thẩm định trình Chính phủ ban hành", Bộ trưởng Phớc cho biết.