Sở hữu chéo khó xử lý triệt để

Thời gian qua, chứng kiến những "hố đen" trên trên thị trường trái phiếu, nhiều đại biểu Quốc hội từng bày tỏ lo ngại tình trạng sở hữu chéo, doanh nghiệp sân sau trong các ngân hàng thương mại cổ phần chưa được xử lý dứt điểm, nguy cơ bất ổn hoạt động dù chủ trương này đã có và thực hiện nhiều năm. Các đại biểu Quốc hội đề nghị Chính phủ có giải pháp căn cơ để xử lý sở hữu chéo ngân hàng. 

Theo đó, trong Dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) mà Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang đưa ra lấy ý kiến, rất nhiều quy định mới được sửa đổi, bổ sung nhằm tiếp tục siết chặt hơn giới hạn về cho vay và tỷ lệ sở hữu cổ phần của một hoặc một nhóm cổ đông tại ngân hàng.

Cụ thể, dư nợ cấp tín dụng tối đa đối với một khách hàng dự kiến giảm từ mức 15% như hiện hành xuống còn 10%, tính trên vốn tự có của tổ chức tín dụng. Tổng dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng và người có liên quan không được vượt quá 15% vốn tự có của ngân hàng thương mại, giảm so với quy định hiện hành là 25%. Tỷ lệ sở hữu tối đa của nhóm cổ đông và người liên quan cũng được đề xuất giảm từ 20% xuống 15%...

Song, các chuyên gia nhận định, "nút thắt" hiện nay là pháp luật không có quy định về khái niệm đầu tư chéo. Hiện nay, một số TCTD cấp tín dụng đối với cổ đông và người liên quan của cổ đông. Điều này dẫn đến tiềm ẩn nguy cơ hoạt động của tổ chức tín dụng thiếu công khai, minh bạch, đồng thời việc này chỉ có thể được phát hiện và nhận diện thông qua công tác điều tra, xác minh của cơ quan điều tra.

Vấn đề này một lần nữa đã làm "nóng" nghị trường Quốc hội vào sáng 9/5, Phó chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nhấn mạnh: Báo cáo của Chính phủ chưa làm rõ những tồn tại, yếu kém liên quan thị trường bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là sự "yếu kém" của ngân hàng chưa được xử lý dứt điểm. Tình trạng sở hữu chéo trong ngân hàng đã giảm đáng kể, tuy nhiên để xử lý triệt để vẫn là vấn đề khó khăn đối với NHNN.

“Cần xem lại sở hữu chéo, sân sau của ngân hàng là các doanh nghiệp thân thuộc, kể cả các ngân hàng thương mại”, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ đánh giá cho đúng.

Để ngăn chặn tình trạng sở hữu chéo trong ngân hàng, trong báo cáo vừa gửi tới Quốc hội, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết, năm nay, NHNN tập trung thanh tra việc chuyển nhượng cổ phần, cổ phiếu của các tổ chức tín dụng có thể dẫn đến việc thâu tóm, chi phối tổ chức tín dụng.

Bên cạnh đó, NHNN tiếp tục giám sát an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng và qua công tác thanh tra về vốn, tình hình sở hữu cổ phần của tổ chức tín dụng, hoạt động cho vay, đầu tư, góp vốn…

"Cùng với việc tập trung thanh tra chuyển nhượng cổ phiếu, cổ phần ngân hàng, NHNN đã đưa vào kế hoạch thanh tra năm 2023 việc cấp tín dụng đối với nhóm khách hàng lớn, trong đó tập trung tín dụng có liên quan đến lĩnh vực bất động sản, cổ đông lớn, người có liên quan của cổ đông lớn của tổ chức tín dụng…", bà Hồng nhấn mạnh. 

Né tránh, đùn đẩy vẫn là nguyên nhân

Báo cáo về tình hình kinh tế xã hội tháng 4 và 4 tháng đầu năm, Chính phủ nêu rõ "đạt nhiều kết quả tích cực". Song Phó Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề: "Nhiều có đúng không, hay chỉ nêu đạt một số kết quả tích cực? Vì tăng trưởng rất thấp so với chỉ tiêu và khả năng của nền kinh tế".

Nhắc đến vấn đề nội tại của nền kinh tế, ông Phương cho rằng, "Tuy nền kinh tế của chúng ta là kinh tế mở, nhưng nếu bên trong tốt sẽ giảm thiểu được tác động bên ngoài", ông Phương phản ánh thực tế bên trong, doanh nghiệp, người dân đang bị "vắt kiệt" sức lực. "Báo cáo tăng trưởng kinh tế vẫn nhiều màu hồng”

“Tự thân con số nói lên tất cả”, ông Phương nhấn mạnh và thông tin cụ thể một số chỉ tiêu giảm nhanh, như chỉ số sản xuất công nghiệp 4 tháng giảm 1,8% cùng kỳ (năm ngoái tăng 7,8%); số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng 25% và gần bằng số lập mới - tức không có tăng trưởng về doanh nghiệp. Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần nhận diện rõ thực trạng này.

"Qua tiếp xúc cử tri, nhiều doanh nghiệp đã nói rất thẳng thắn về việc họ phải dùng những đồng dự trữ cuối cùng để trang trải cho 2 năm vừa qua, bây giờ không còn dư địa nào để làm", Phó Chủ tịch Quốc hội thẳng thắn.

Để vực dậy doanh nghiệp và nền kinh tế, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần có giải pháp "cứu" cụ thể hơn, nhất là với những yếu kém tồn tại trong nội tại của nền kinh tế, năng lực điều hành, quyết định các vấn đề trước tình huống, các giai đoạn có tính chất đặc biệt quan trọng. "Trong điều hành cần có quyết đoán, linh hoạt và mạnh mẽ hơn, không chỉ với Chính phủ mà còn với bộ ngành các cấp, địa phương"

Về vấn đề này, Bộ trưởng KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cho biết, vấn đề khó nhất hiện nay là tâm lý của thị trường, đầu tư của xã hội và sự né tránh, sợ trách nhiệm, sợ sai, không chịu làm của cán bộ các cấp. 

"Phải tập trung cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, siết chặt kỷ cương hành chính, công vụ. Khắc phục một bộ phận lẩn tránh, né tránh trách nhiệm, sợ sai, không chịu làm “Đấy là hiện tượng né tránh, đùn đẩy, đá bóng lên trên rồi chờ”, Bộ trưởng KH&ĐT nói và dẫn chứng, mỗi một năm của giai đoạn 2018 – 2021, trung bình TP.HCM cấp 70 dự án bất động sản nhưng trong 2 năm qua, Thành phố chỉ cấp 8 dự án, hầu như không làm gì.

Vấn đề khó khăn của doanh nghiệp hiện nay cũng được Bộ trưởng KH&ĐT chỉ ra, đó là dòng tiền do điều hành tín dụng có vấn đề, lúc thả ra nhanh quá, lúc siết lại cũng nhanh quá nên các doanh nghiệp rất khó khăn. 

“Nhiều doanh nghiệp lớn cho biết đang phải bán tài sản gần hết. Những cái gì bán được là bán, bán bằng 50% giá thực và người mua toàn là nước ngoài. Đấy là cái rất đáng lo ngại, rất nguy hiểm và chúng tôi đã cảnh báo rất nhiều lần, nhất là các doanh nghiệp lớn chúng ta cần giữ, hỗ trợ để ổn định cho nền kinh tế”, ông Dũng cảnh báo đồng thời nhấn mạnh, các thủ tục đầu tư hiện nay khiến cho doanh nghiệp không làm được gì, có cái mất 2 năm mới giải quyết được vấn đề, có cái mất 1 năm. 

Vấn đề tiếp nữa là môi trường đầu tư hiện nay rất kém. “Chúng ta đấu tranh mấy năm nay, thể chế đã cải thiện rất nhiều để giảm các điều kiện kinh doanh và cắt đi nhiều thủ tục, giờ các bộ ngành địa phương lại phát sinh hàng nghìn thủ tục mới. Chúng tôi giao cho CEM rà soát xem các thủ tục nào hạn chế quyền của doanh nghiệp, làm phát sinh thủ tục thì phải cắt giảm”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nói.