Thực tế, thời gian gần đây, kể cả vào thời điểm tài chính tiêu dùng gặp khó khăn, việc mua bán và sáp nhập (M&A) công ty tài chính tiêu dùng vẫn âm thầm diễn ra. Đã có nhiều thương vụ được “đổi chủ” thành công, trong đó có những thương vụ gây tiếng vang như: Công ty Tài chính tiêu dùng SMBC - FE Credit, Shinhan Card - Công ty tài chính Prudential Việt Nam; TechcomFinance - Lotte Card; HDFinance - Tập đoàn tài chính Credit Saison, Mcredit - Shinshei…   

Với giá trị mỗi giao dịch lên đến hàng ngàn tỷ đồng, nhóm ngành dịch vụ tài chính cũng được kéo lên top đầu hoạt động M&A năm 2024. Những sự kiện này cũng thổi luồng gió tươi mới cho thị trường, khi gần đây thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam lâm vào khó khăn, những gương mặt cũ bắt đầu lộ vẻ mỏi mệt, lợi nhuận có xu hướng tuột dốc, sản phẩm cũ kỹ và cũng chưa thấy những hướng đột phá mới.

Với tổng dư nợ ước tính lên tới 3 triệu tỷ đồng, cho vay tiêu dùng tại Việt Nam được đánh giá là "miếng bánh béo bở", thu hút sự quan tâm từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đây cũng là phân khúc sôi động với hàng loạt thương vụ M&A đáng chú ý thời gian qua.

Theo Tổng cục Thống kê, đến hết năm 2024, lao động phi chính thức chiếm hơn 3/5 tổng số lao động có việc làm của cả nước, điều này cũng phản ánh rằng có một thị trường tiềm năng lớn về khách hàng dưới chuẩn của ngân hàng để các công ty tài chính tiêu dùng khai thác. Cùng với đó, số lượng người tiêu dùng sử dụng mạng và điện thoại thông minh ngày càng cao cũng là cơ hội để phát triển các sản phẩm vay online, các sản phẩm mua trước trả sau.

Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ông Nguyễn Quốc Hùng nhận định: “Cho vay tiêu dùng tại Việt Nam vẫn là một thị trường đầy tiềm năng. Mặc dù thị trường này đang gặp khó khăn tạm thời, song vẫn còn rất nhiều dư địa phát triển. Chính vì vậy, các nhà đầu tư có tiềm lực nhìn vào triển vọng thị trường, tin tưởng vào chính sách của Chính phủ vẫn sẵn sàng đổ vốn vào lĩnh vực này”.

Đáng chú ý, nhiều "ông lớn" ngoại đang không ngại vung tiền để mua lại công ty tài chính. Đơn cử, Ngân hàng Nhà nước vừa chấp thuận thương vụ chuyển nhượng 100% vốn góp của Ngân hàng TMCP Đông Nam Á (SeABank) tại Công ty Tài chính Bưu điện (PTF) cho Aeon Financial - một thành viên của Aeon Group (Nhật Bản). Đây là thương vụ mua bán lớn trong mảng tài chính tiêu dùng với tổng giá trị 4.300 tỷ đồng, hoàn tất sau hơn một năm kể từ khi hợp đồng chuyển nhượng vốn được hai bên ký kết vào tháng 10/2023.

Vào cuối năm 2024, Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), cũng cho biết, Ngân hàng TNHH Đại chúng Ayudhya (Krungsri) - thành viên thuộc Tập đoàn MUFG của Nhật Bản, đã đề nghị mua lại trước hạn 50% vốn điều lệ còn lại của SHBFinance. SHB sau đó công bố nghị quyết thông qua việc chuyển nhượng phần vốn này theo thỏa thuận đã ký với Krungsri, đánh dấu giai đoạn 2 của thương vụ.

Trong khi đó, Tập đoàn công nghệ tài chính SCB X của Thái Lan cũng tiết lộ kế hoạch hoàn tất thương vụ mua lại Home Credit Việt Nam trong nửa đầu năm 2025, sau khi nhận được sự chấp thuận từ các cơ quan quản lý. Giá trị thương vụ này ước tính đạt gần 900 triệu USD.

Trong báo cáo phân tích mới đây, Công ty chứng khoán HSC dự đoán nửa đầu năm 2025, tăng trưởng tín dụng sẽ tiếp tục tích cực hơn, đặc biệt là tăng trưởng tín dụng tiêu dùng với các chính sách tài khóa - tiền tệ tiếp tục có xu hướng hỗ trợ chính sách, thúc đẩy cầu tiêu dùng và đóng góp cho tăng tổng cầu của nền kinh tế.

"Khối ngoại đang ráo riết săn tìm, mở rộng thị phần tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam trong năm 2025, do nhận được nhiều yếu tố hỗ trợ, sự phục hồi của nền kinh tế, với tăng trưởng GDP được thúc đẩy mạnh mẽ và thu nhập hộ gia đình cải thiện, nhu cầu tài chính tiêu dùng dự kiến sẽ tăng trưởng cao, khoảng 15%. Đó là những lý do khiến nhà đầu tư nước ngoài “thèm khát” miếng bánh tài chính tiêu dùng Việt Nam và chắc chắn, những thương vụ M&A trong lĩnh vực này sẽ còn sôi động trong thời gian tới", HSC nhận định.

Hơn nữa, dư nợ vay tiêu dùng của Việt Nam mới chiếm khoảng 27,17% GDP, trong khi tỷ lệ trung bình tại Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan, Malaysia… từ 60-70% GDP cho thấy tiềm năng vẫn còn rất lớn. Một điểm đáng chú ý là đầu tháng 7 vừa qua, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành các thông tư hướng dẫn, trong đó có Thông tư số 12/2024/TT-NHNN quy định các khoản vay dưới 100 triệu đồng sẽ không yêu cầu khách hàng cung cấp phương án sử dụng vốn chi tiết, chỉ cần cung cấp thông tin cơ bản về mục đích vay và khả năng trả nợ, giúp đơn giản hóa quy trình và kích cầu vay vốn. 

Chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu nhìn nhận, Việt Nam có hơn 100 triệu dân, trong đó dân số trẻ chiếm tỷ lệ lớn. Với việc tín dụng tiêu dùng không tính nhà ở mới tương đương 12% trong tổng dư nợ kinh tế (tại Trung Quốc 21%, nhóm các nước ASEAN 34%), mỗi khi nhu cầu bị nén lại, thị trường này thường bùng nổ rất mạnh sau đó.

Thế nhưng, muốn sẵn sàng cho điểm bùng nổ tín dụng tiêu dùng, các công ty tài chính buộc phải nhanh chóng tìm mọi cách tái cơ cấu, củng cố năng lực của mình. Và như đã nói, lựa chọn của họ đều hướng đến các tập tài chính nước ngoài lớn. Đồng thời, nếu để ý sẽ thấy, cả hai thương vụ mua vốn công ty tài chính tiêu dùng lớn nhất trong năm qua đều đến từ các tập đoàn tài chính lớn nhất của Nhật Bản.

Từng chia sẻ về lựa chọn nhà đầu tư, ông Ngô Chí Dũng, Chủ tịch VPBank cho biết, mặc dù FE Credit đang gặp khó khăn mảng kinh doanh kém sắc nhưng sau khi hoàn tất giao dịch bán vốn cho SMBC, hoạt động của FE Credit chính thức bước sang một chương mới, không chỉ dừng lại ở công ty tài chính tiêu dùng dẫn đầu tại Việt Nam với khoảng 50% thị phần, 20.000 điểm giới thiệu dịch vụ trên toàn quốc. Trong khi đó, ở góc độ nhà đầu tư, đại diện SMBC đánh giá sự kết hợp giữa kinh nghiệm của SMBC với lợi thế thị trường, nền tảng số hóa của FE Credit sẽ là sự chuẩn bị sẵn sàng cho điểm bùng nổ tài chính tiêu dùng sắp tới.

Cũng ở vị thế bên mua, ông Seiichiro Akita, Chủ tịch kiêm CEO Krungsri, nói về thương vụ mua SHB Financ rằng: “Krungsri đã ký thỏa thuận với SHB để mua lại 100% cổ phần của SHB Finance sẽ góp phần thúc đẩy tiềm năng tăng trưởng của thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam”. Điều này thể hiện những bước đi chiến lược của các nhà đầu tư ngoại đón trước làn sóng bùng nổ tín dụng tiêu dùng tại thị trường Việt Nam.

Nhiều phân tích cho thấy, với việc tham gia thị trường của các nhà đầu tư nước ngoài như Lotte, Shinsei, Shinhan, Krungsri…, thì trong vòng vài năm tới, “miếng bánh” thị phần tài chính tiêu dùng sẽ có sự chuyển dịch. Sự cạnh tranh sẽ diễn ra gay gắt hơn, nhưng kéo theo những thay đổi tích cực về hoạt động kinh doanh, cơ chế lãi suất… nhằm giành thị phần.

Có thể nói, mảng tài chính tiêu dùng đang là mảnh đất màu mỡ cho các "ông lớn" ngoại muốn khai thác, cũng như cơ quan quản lý khuyến khích phát triển hình thức này để đẩy lùi tín dụng đen. Thế nhưng, đến nay Việt Nam vẫn còn thiếu các quy định nhằm bảo đảm hoạt động cho vay tiêu dùng ít rủi ro cho bên đi vay cũng như bên cho vay. Do đó, việc xây dựng hành lang pháp lý hoàn thiện sẽ giúp thị trường tài chính tiêu dùng phát triển lành mạnh, công bằng, tạo niềm tin cho nhà đầu tư. 

Trong bối cảnh các công ty tài chính đang gặp nhiều khó khăn và sự suy giảm tổng cầu làm kinh doanh thua lỗ, nhiều đơn vị muốn rút khỏi thị trường, thì các "ông lớn" ngân hàng nước ngoài lại đang tìm cách tiến vào và gấp rút đốt tiền để giành thị phần.