Thực tế tại khu vực phía Nam những năm qua cho thấy, một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến các dự án giao thông trọng điểm bị đình trệ không phải là thiếu vốn, mà là "khát" vật liệu. Các đại công trình như đường Vành đai 3 hay dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên đòi hỏi một khối lượng khổng lồ về cát san lấp, đá xây dựng và đất đắp.

Tình trạng khan hiếm cục bộ đã phơi bày sự mỏng manh của chuỗi cung ứng VLXD. Khi nguồn cung không theo kịp tốc độ giải ngân đầu tư công, hệ lụy tất yếu là tiến độ thi công trên công trường bị đứt gãy. Do đó, việc TP.HCM chủ động thiết lập cơ chế kiểm soát, giao Sở Xây dựng làm cơ quan thường trực theo dõi tình hình cung cầu là một bước đi phòng ngừa rủi ro cần thiết, đảm bảo các dự án không phải "nằm chờ" vật liệu.

Khan hiếm luôn là mảnh đất màu mỡ cho nạn đầu cơ và thao túng giá. Sự biến động bất thường của giá cát, đá, xi măng hay sắt thép tạo ra một áp lực tài chính khổng lồ đè lên vai các nhà thầu thi công. Nhiều doanh nghiệp rơi vào tình cảnh trớ trêu: càng làm càng lỗ do trúng thầu ở thời điểm giá vật liệu thấp, nhưng khi triển khai thi công thì giá cả thị trường đã "bốc đầu" tăng vọt.

Khi nhà thầu cạn kiệt dòng tiền và mất khả năng thi công, dự án sẽ chậm tiến độ, kéo theo hệ lụy là giải ngân vốn đầu tư công bị ách tắc. Kế hoạch 278 của TP.HCM nhắm trực tiếp vào việc ngăn chặn tình trạng găm hàng, đầu cơ tạo khan hiếm giả tạo. Sự minh bạch và ổn định của mặt bằng giá VLXD lúc này đóng vai trò như một "phao cứu sinh", giúp bảo vệ biên lợi nhuận chính đáng của nhà thầu, từ đó duy trì nhịp độ liền mạch trên các công trường tỷ đô.

Dù TP.HCM đã đưa ra những công cụ quản lý quyết liệt, nhưng bài toán VLXD không thể chỉ giải quyết gọn trong ranh giới hành chính của một địa phương. TP.HCM là nơi tiêu thụ VLXD khổng lồ nhưng lại phụ thuộc phần lớn vào nguồn cung từ các tỉnh lân cận (cát san lấp từ Đồng bằng sông Cửu Long, đá xây dựng từ Đồng Nai, Bình Dương...).

Vì vậy, Kế hoạch quản lý của TP.HCM sẽ phát huy hiệu quả cao nhất nếu nó trở thành tiền đề để thiết lập một cơ chế giám sát chéo và liên kết vùng bền vững. Thành phố cần sự bắt tay chặt chẽ với các địa phương khác trong việc cấp phép, khai thác và chia sẻ các nguồn VLXD hợp pháp. Việc sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, tránh lãng phí và triệt tiêu các mỏ khai thác lậu không chỉ ổn định thị trường mà còn đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường sinh thái.

Chặn đứng đầu cơ, kiểm soát giá cả và minh bạch hóa nguồn cung VLXD là bước đi cứng rắn và kịp thời của chính quyền TP.HCM. Xóa bỏ được "điểm nghẽn" vật liệu, thành phố không chỉ tháo gỡ được vòng kim cô cho các nhà thầu mà còn mở đường để dòng vốn đầu tư công thực sự chảy vào nền kinh tế, hiện thực hóa khát vọng phát triển hạ tầng và cất cánh kinh tế trong nửa cuối của thập kỷ.