Thực tế cho thấy, đã có không ít tổ chức tín dụng (TCTD), ngân hàng thương mại cho thuê tài sản là các tòa nhà hoặc cụm tòa nhà... Đơn cử, gần đây, trong một thông báo gây nhiều chú ý, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công thương (Saigonbank) cho biết đang có nhu cầu cho thuê các tài sản của rất nhiều căn nhà có diện tích lớn, nằm trải rộng tại nhiều quận nội thành của TP Hồ Chí Minh và các tỉnh thành khác như Bình Phước, Sóc Trăng, An Giang, Quảng Ninh...

Theo thông tin từ Saigonbank, ngân hàng mày mời cả tổ chức và cá nhân vào thuê các bất động sản trên. "Ngân hàng sẽ lựa chọn tổ chức, cá nhân có giá đề nghị thuê cao nhất tại mỗi tài sản để thương thảo cho thuê".

Việc Saigonbank cho thuê hàng loạt tài sản là bất động sản gồm các căn nhà, cụm tòa nhà hay các tầng còn lại của các căn nhà gây nhiều "xôn xao", bởi theo Điều 132 Luật các Tổ chức tín dụng năm 2010, sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định “Tổ chức tín dụng không được phép kinh doanh bất động sản".

Tuy nhiên, hiện dự thảo Luật đã nêu ra một số trường hợp ngoại lệ. Cụ thể, các ngân hàng vẫn được mua, đầu tư, sở hữu bất động sản để sử dụng làm trụ sở kinh doanh, địa điểm làm việc hoặc cơ sở kho tàng phục vụ trực tiếp cho các hoạt động nghiệp vụ của TCTD.

Lo ngại Dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) đang có nhiều quy định tạo kẽ hở cho các ngân hàng "đi buôn" bất động sản. Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa có văn bản kiến nghị gửi Quốc hội liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản của các TCTD.

"Chính những quy định "ngoại lệ" này đã "bật đèn xanh" dẫn đến tình trạng các TCTD có xu hướng mở rộng mạng lưới chi nhánh, địa điểm làm việc, cơ sở kho tàng, nhất là xây dựng các tòa nhà cao ốc văn phòng hoành tráng để vừa làm trụ sở, vừa có một phần không nhỏ để kinh doanh bất động sản cho thuê", ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA nêu rõ. 

Ngoài ra, với quy định "cho phép nắm giữ bất động sản do việc xử lý nợ vay", theo HoREA cũng là kẽ hở cho các ngân hàng kinh doanh bất động sản. Cụ thể, Luật các tổ chức tín dụng 2010 cho phép ngân  hàng nắm giữ bất động sản liên quan việc xử lý nợ vay trong thời hạn 3 năm mới phải bán, chuyển nhượng hoặc mua lại. Quy định này vốn đã tạo "đất" cho các TCTD thực hiện hoạt động kinh doanh bất động sản. Nay, Dự thảo Luật Các TCTD (sửa đổi) lại tăng thời hạn cho phép nắm giữ bất động sản do việc xử lý nợ vay lên 5 năm.

"Điều này càng rộng đường cho các TCTD hoạt động không khác gì một công ty địa ốc chuyên nghiệp", HoREA cho hay.

Từ thực trạng trên, ông Châu đề nghị quy định TCTD không được tiến hành bất kỳ hoạt động kinh doanh nào ngoài các hoạt động ngân hàng, trừ hoạt động kinh doanh khác ghi trong giấy phép được Ngân hàng Nhà nước cấp. Đồng thời, xem xét chặt chẽ việc cho phép thực hiện hoạt động kinh doanh, nhất là bất động sản cho thuê văn phòng tùy thuộc năng lực của từng TCTD.

"Ngân hàng Nhà nước cần quản lý chặt chẽ tình trạng các ngân hàng mở rộng mạng lưới, trụ sở, chi nhánh, kho tàng để kinh doanh bất động sản. Ngoài ra, thời hạn cho phép giữ bất động sản nên giữ như luật cũ là ba năm, thay vì 5 năm như dự thảo Luật", HoREA đề xuất, đồng thời nhấn mạnh, để giải quyết căn cơ, cần thiết phải bổ sung quy định doanh thu kinh doanh bất động sản không vượt quá 15% tổng doanh thu của TCTD. 

Đánh giá về điều này, theo các chuyên gia, nên giữ quy định như trước kia, không nên để ngân hàng thương mại kinh doanh bất động sản, bởi bản chất của tài sản bất động sản là tính cố định, tính thanh khoản không cao như tiền mặt, nên khi dùng vốn huy động để đầu tư vào dự án bất động sản, lúc cần lấy lại số vốn này trong một thời gian ngắn sẽ rất khó. 

"Điều này khiến nguy cơ mất khả năng thanh toán là rất cao, gây rủi ro cho hệ thống. Vì những lý do đó mà pháp luật nghiêm cấm các ngân hàng thương mại được đầu tư kinh doanh địa ốc, trừ những trường hợp đầu tư vào trụ sở kinh doanh phục vụ cho hoạt động của ngân hàng, xử lý nợ xấu thế chấp từ doanh nghiệp, cho thuê lại mặt bằng…nhằm đảm bảo lợi ích của khách hàng gửi tiền vào ngân hàng, và đảm bảo trật tự quản lý của ngân hàng Nhà nước", LS. Phạm Liền, Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam cho hay. 

Nêu quan điểm, theo ông Huỳnh Phước Nghĩa, Phó viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo (Trường ĐH Kinh tế TP.HCM), ở các nước cũng không khuyến khích điều này. Nhiệm vụ chính của TCTD là ưu tiên để cấp vốn cho doanh nghiệp, cho nền kinh tế. Nếu tạo lỗ hổng cho TCTD "đổ xô" đi kinh doanh bất động sản thì vai trò kinh doanh tín dụng sẽ bị ảnh hưởng, nhất là khi lĩnh vực bất động sản thường trực nhiều rủi ro, thường xuyên có các khủng hoảng, tiền sẽ bị "ngâm" trong bất động sản...

"Bài học nhãn tiền từ ngân hàng SCB cho thấy, vốn chôn vào bất động sản khiến hiệu quả sử dụng vốn giảm. Khi ngân hàng gặp rủi ro, nhà nước lại phải tham gia tái cơ cấu", ông Nghĩa nhận định.