Phải thừa nhận một điều, nghệ thuật đã giúp rất nhiều người trong chúng ta vượt qua một năm đầy biến động vì đại dịch. Tuy nhiên, với bản thân nghệ sỹ sáng tạo, đó lại là khoảng thời gian đầy hạn chế khiến họ phải tìm nhiều cách để tiếp tục phát triển.

Phòng trưng bày Hastings đã mở cửa cách đây 9 năm, trở thành ngôi nhà chung cho nghệ thuật đương đại Anh. Thế nhưng giờ đây, trước cơn hoành hành của Covid-19, những cánh cửa ấy đã phải đóng lại. Trong khi nhiều cuộc triển lãm vẫn được tổ chức thì các dãy phòng trưng bày im ắng, tĩnh lặng, lác đác một vài nhân viên bảo vệ xuất hiện dạo quanh tòa nhà lát gạch đen nhìn ra bãi biển The Stade.

Khi vì hoàn cảnh mà phải “bế quan” với công chúng tham quan, đó là một thảm họa. Khách không thể đến phòng trưng bày thì phải có cách nào đó đưa nghệ thuật đến với người yêu nghệ thuật. Giờ đây cầu nối ấy là một robot có khả năng tự hành, vừa di chuyển liên tục trong không gian phòng trưng bày vừa chuyển tải trực tuyến các tác phẩm nghệ thuật qua màn hình của người máy. Được sự cho phép của các nghệ sĩ, một chế độ xem sắp đặt đã được tiến hành như thế ở Phòng trưng bày Hastings Contemporary tại Vigo, London.

Robot này do công ty khởi nghiệp Double Robotics của Hoa Kỳ phát triển và được phòng Lab người máy Bristol cho gallery mượn, có các cảm biến ở chân đế, di chuyển xung quanh không gian triển lãm do nhân viên phòng trưng bày ngồi sau màn hình điều khiển từ xa bằng điện thoại, hoặc máy tính xách tay. Kể từ tháng 4/2020, để thích nghi giữa mùa dịch, Hastings Contemporary đã tổ chức hàng trăm chuyến du lịch tham quan nghệ thuật ảo kéo dài nửa giờ nhờ công nghệ camera robot.

Theo Văn phòng Thống kê Quốc gia Vương quốc Anh, lĩnh vực văn hóa là một trong những ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của Covid-19, khiến khối nghệ thuật và giải trí đã giảm 44,5% GDP trong quý 2/ 2020. Các tổ chức của lĩnh vực này ở mọi quy mô đều phải gánh chịu hậu quả, trong đó có cả những người làm nghệ thuật cá nhân. Nhiều người trong số họ phải “ngồi chơi xơi nước”, mất thu nhập tài chính.

Robot cho phép du khách từ khắp nơi trên thế giới tham dự những chuyến tham quan của phòng trưng bày. Giờ đây, ai cũng có thể tham dự một cuộc hội thảo nghệ thuật ban ngày tại London; đến tối được nghe buổi thuyết trình về một danh họa nào đó tại Bảo tàng và Phòng trưng bày Edinburgh, tất cả đều trực tuyến.

Tại Dubai, các chuyến tham quan ảo sử dụng công cụ Zoom với một hướng dẫn viên du lịch người máy tương tác với từng nhóm khách nhỏ cũng được tổ chức. Các chuyên gia văn hóa nghệ thuật xem đó là phương cách tuyệt vời bởi nhờ đó, mọi người có thể gặp gỡ nhau, cùng xem triển lãm để thỏa mãn nhu cầu kết nối, được tiếp thêm sức mạnh trong thời điểm bị cô lập như hiện nay.

Ý tưởng đột phá này đến từ Esther Fox, một nữ nghệ sỹ khuyết tật phải ngồi xe lăn. Trước đại dịch, cô đã nảy sinh ý nghĩ tận dụng công nghệ robot để tham quan khi tìm cách kết nối với trẻ em trong trại tế bần địa phương. Dịch bệnh ập đến, tiến độ dự án được đẩy nhanh và lập tức được đưa vào ứng dụng với sự góp sức của bộ đôi nghệ sĩ đến từ London - Ruth Gibson và Bruno Martelli, hai tên tuổi cùng cộng tác với nhau hơn 20 năm qua nhiều cuộc triển lãm chung.

Robot chuyển tải hình ảnh kiêm thuyết trình viên sẽ hòa mình vào sự kiện với các khán giả đã nhận vé, ngồi ở nhà tải xuống phần mềm rồi đeo vào tai nghe thực tế ảo (VR) để bắt đầu một chuyến tham quan trực tuyến. Giám đốc Hastings Contemporary hy vọng, các chuyến thưởng lãm bằng robot kiểu này có thể là một trải nghiệm nghệ thuật thú vị cho những thành viên gia đình, bạn bè, cả những người bị giãn cách về mặt vật lý vì dịch bệnh, lẫn những ai không thể đến phòng trưng bày vì lý do thể chất hoặc sức khỏe tinh thần.

Hiện nay, trong giai đoạn còn thử nghiệm, do các robot được tài trợ một phần bởi Hội đồng Nghiên cứu Nghệ thuật và Nhân văn, nên các chuyến tham quan chưa tính phí. Tuy nhiên mai này, tất cả các phòng trưng bày sẽ có thể kiếm tiền từ dịch vụ cung cách kể trên để phát triển nguồn thu nhập, bù lại những mất mát vì đại dịch.