Nhà ở xã hội là một chủ đề nóng đang được Chính phủ, các chuyên gia và các doanh nghiệp quan tâm, đề cập xuyên suốt trong thời gian vừa qua. Tại hội nghị tháo gỡ khó khăn nhà ở xã hội diễn ra ngày 16/3, TS Hoàng Văn Cường, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế Quốc dân, cho rằng hiện nhu cầu về thị trường nhà ở căn hộ rất sôi động. Trong bối cảnh nền kinh tế đang có dấu hiệu phục hồi, nếu chúng ta thúc đẩy phát triển mạnh nhà ở xã hội sẽ tạo ra sự lan tỏa để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, theo TS Hoàng Văn Cường, thời gian qua, chương trình phát triển nhà ở xã hội đang hướng giải quyết nhu cầu về nhà ở thu nhập thấp nhiều hơn là hỗ trợ giải quyết nhu cầu sở hữu nhà ở cho người thu nhập thấp.

"Với người thu nhập thấp, việc trang trải cuộc sống cũng đã khó khăn thì làm sao có tiền tiết kiệm, tích lũy để trả tiền lãi, trả tiền vốn vay. Tôi có nghe được phát biểu của một đại diện doanh nghiệp đầu tư phát triển nhà ở xã hội nói rằng sau một thời gian kiểm lại thì đến 80% số người mua không còn ở đấy nữa và người ta bán lại. Vậy rõ ràng trong điều kiện người ta có thu nhập thấp thì trước tiên họ phải tìm cách lo cuộc sống", ông Cường chia sẻ.

Theo đó, ông đề nghị quan tâm nhiều hơn đến chương trình phát triển nhà ở xã hội cho thuê với những điều kiện ưu đãi khác biệt hơn so với các chương trình hiện nay.

Liên quan đến vị trí phát triển nhà ở xã hội, ông Cường cho rằng hiện nhà ở xã hội đang ở vị trí khá xa so với trung tâm của tỉnh, thành phố. Trong khi đó, phương tiện đi lại không có, mất thời gian di chuyển. Vị chuyên gia này đề nghị phải có một chương trình, quy hoạch những vị trí ở gần trung tâm nhưng lợi thế thương mại thấp để xây dựng quỹ nhà ở cho thuê. Chỉ cho thuê chứ không bán, như vậy mới đáp ứng được nhu cầu của người thu nhập thấp về chỗ ở.

"Tôi đề nghị sử dụng nguồn vốn vay thật ưu đãi. Vốn này phải là vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội hoặc thậm chí là vốn nhà nước. Như vậy mới giải quyết được một phần nhu cầu chỗ ở và đương nhiên chúng ta vẫn phải phát triển chương trình thứ 2 là đáp ứng nhu cầu của những người có khả năng mua được nhà. Tôi nghĩ chương trình này nên dành 50% cho thuê và 50% cho mua", ông Cường đề xuất.

Thứ hai, ông đề nghị hỗ trợ vốn cho phát triển nhà ở xã hội. Tuy nhiên, vị chuyên gia đề nghị đơn giản hóa tối đa điều kiện cho vay đối với nhóm này. Ngoài ra, phải dùng ngân sách để hỗ trợ chương trình này.

"Chúng ta hiện có gói chính sách 40.000 tỷ đồng hỗ trợ lãi suất theo Nghị quyết 43 nhưng hầu như không giải ngân được. Tôi xin đề nghị Chính phủ là đợt này Quốc hội đang giám sát thực hiện Nghị quyết 43, chúng ta đề nghị chuyển gói 40.000 tỷ đồng từ Nghị quyết 43 sang chương trình hỗ trợ nhà ở thu nhập thấp. Như vậy chúng ta đạt được đúng mục tiêu có dự án, đúng đối tượng, không sợ cho vay sai. Ngoài ra, cần tăng thời hạn cho vay đối với dự án này, đảm bảo ít nhất đủ một chu kỳ cho doanh nghiệp đầu tư, thu hồi vốn", ông Cường đề xuất.

Cần tạo ra khung pháp lý mềm, linh hoạt cho các địa phương phát triển nhà ở xã hội

Bàn về câu chuyện phát triển nhà ở xã hội tại các địa phương, TS Trần Du Lịch, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách, tiền tệ quốc gia, cho rằng phải gỡ được hai điểm nghẽn cả cung và cầu. Bởi theo ông, việc xây dựng khung chung cho mọi địa phương, mọi đô thị là không phù hợp, không thể có một cái lưới đánh mọi loại cá được. Đặc điểm đô thị khác nhau. 

Do đó, ông kiến nghị cần tạo ra một khung pháp lý tương đối mềm, linh hoạt cho các địa phương có điều kiện khác nhau và trách nhiệm chính là chính quyền địa phương phải xây dựng.

"Nhà nước có trách nhiệm lo chỗ ở cho người dân chứ Nhà nước không có trách nhiệm lo sở hữu nhà ở cho mọi người. Chính vì vậy, chúng ta phải có quỹ nhà ở cho thuê", TS Trần Du Lịch nói.

Cũng theo vị chuyên gia này, liên quan đến gói 120.000 tỷ đồng, lãi suất ưu đãi với doanh nghiệp là 8% hiện đã lạc hậu. Năm vừa qua Ngân hàng Nhà nước giảm lãi suất 4 lần. Hiện nay ngân hàng hoàn toàn có thể cho vay 20 năm mua nhà với lãi suất 6,9%. Có nghĩa là thấp hơn nhiều mức lãi suất ưu đãi. Và ông đề nghị Ngân hàng Nhà nước xem lại chính sách ưu đãi lãi suất này.

Đưa ra giải pháp, vị này cho rằng Chính phủ cần quan tâm hai việc, xây dựng khung chính sách tương đối linh hoạt để phát huy đặc điểm của từng địa phương và trách nhiệm chính là chính quyền địa phương phải lo chỗ ở cho người dân. Thứ hai, phải tách bạch giữa chính sách lo chỗ ở và chính sách sở hữu nhà ở.

Đồng quan điểm, TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng để có cách tiếp cận mới, có giải pháp mới, điều đầu tiên phải làm rõ các khái niệm cơ bản. Hiện nay khái niệm nhà ở thương mại và nhà ở xã hội không rõ ràng.

Chức năng của khái niệm này một bên là cung cấp nơi ở, một bên nhà ở thương mại cung cấp quyền sở hữu tài sản. Hai khái niệm này khác nhau, cần phải làm rõ. Nếu không chúng ta lẫn lộn nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, cơ chế, chính sách. Theo ông Thiên, nếu không làm rõ được điều này thì sẽ không xử lý được vấn đề...

Chỉ rõ các quan điểm phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định, nhà ở xã hội là nhà ở bình thường như các loại nhà ở khác, phải bảo đảm chất lượng, an toàn, vệ sinh môi trường, bảo đảm hạ tầng về y tế, giáo dục, xã hội và các dịch vụ khác, bảo đảm điện nước, nhưng điểm khác là có cơ chế, chính sách phù hợp cho người mua và người bán.

Thủ tướng lưu ý các địa phương nhiệm vụ quy hoạch, bố trí quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân. Theo đó, vị trí xây dựng nhà ở xã hội phải là những vùng đất, vị trí đẹp, có lợi thế phải ưu tiên cho sản xuất, kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho người dân, từ đó mới có người đến làm, có người đến làm thì mới có người đến ở, mua nhà, từ đó phát triển được bất động sản, khu đô thị bền vững...