Phải tính có công thức cụ thể tính giá điện

Chia sẻ trong diễn đàn đảm bảo an ninh năng lượng để phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam hôm 20/9, GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Tổng Thư ký Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam hiện giá thành phát điện từ năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió) còn cao nên Chính phủ đã có những chính sách rất cụ thể và hiệu quả. Ngoài ra, Chính phủ đã có hỗ trợ kinh phí khá cao cho giá bán điện gió, điện mặt trời để các doanh nghiệp có thể hoạt động lâu dài.

Nhưng điều mà các chuyên gia quan tâm, theo ông Cơ, đó là cơ sở khoa học nào đưa ra mức giá mua điện gió, điện mặt trời như trong các văn bản đã quyết định. Bởi thực tế, nếu có nghiên cứu bài bản có thể tính được giá thành phát triển điện gió, điện mặt trời cho một dự án ở một khu vực cụ thể.

Ví dụ, các chi phí mua turbin hay pin mặt trời có thể tham khảo từ nhiều nguồn Các chi phí vận chuyển, lắp đặt, vận hành cũng có thể ước tính và đặc biệt mức điện năng sản xuất có thể ước tính qua mô hình.

Khi áp dụng phương pháp chi phí-lợi ích có thể tính được hiệu quả kinh tế của dự án qua các giá trị NPV (giá trị ròng hiện tai), IRR (tỷ số hoàn vốn nội tại) hay tỷ số chi phí-lợi ích B/C, ước tính được giá thành. Từ đó xác định mức trợ giá phù hợp đảm bảo dự án có lợi nhuận nhưng giá mua ở mức hợp lý để người tiêu thụ điện cuối cùng không phải mua với giá quá cao, bất hợp lý.

“Có lẽ nhận ra điều này nên Thủ tướng đã có phát biểu: 'Các nhà đầu tư điện tái tạo đang có lãi lớn, trong khi Nhà nước, người dân Việt Nam phải chịu giá điện cao', và yêu cầu phải xem xét lại về giá điện, đàm phán lại về các dự án điện gió đã triển khai, tìm giải pháp phù hợp, đảm bảo lợi ích hài hòa giữa nhà đầu tư, nhà nước, người dân để hợp tác bền vững, hiệu quả...

Theo chúng tôi, EVN, Bộ Công thương nên có dự án tính toán cả giá thành điện gió và giá thành điện mặt trời ở những khu vực có tiềm năng, tìm ra khoảng giá trị từ đó ước tính và đề xuất Chính phủ định mức hỗ trợ (qua giá mua điện) hợp lý hơn”, ông Cơ khuyến nghị.

Sẵn sàng chi tiền để dùng ‘điện sạch’

Lấy ví dụ trong phát triển điện khí LNG, nguồn điện chiếm hơn 14,9% tổng công suất toàn hệ thống phát điện quốc gia vào năm 2030 theo quy hoạch điện VIII, GS.TS Ngô Trí Long cho biết nếu không giải quyết tốt bài toán chi phí – lợi nhuận – giá thành thì EVN khó đàm phán mua điện vì sẽ ngày càng lỗ.

Bởi hiện nguồn cung và giá khí LNG nước ta hoàn toàn phụ thuộc nhập khẩu. Tuy nhiên, hiện chưa có khung giá phát điện của các dự án điện khí LNG, nên cũng chưa biết đàm phán mức bao nhiêu là hợp lý. Trong khi giá LNG thế giới có lúc tới 30 USD/triệu BTU. Như vậy giá mua điện từ nguồn điện khí LNG sẽ cao hơn rất nhiều so với giá bán lẻ điện mà EVN bán ra cho nền kinh tế.

"Các cơ quan giám sát tài chính của EVN khó lòng chấp nhận nên EVN cũng không thể quyết được việc mua bán này.Với bối cảnh khó khăn về tài chính hiện tại, EVN gặp khó trong việc mua điện giá cao để bán với giá thấp, có thể gây ra lỗ càng thêm lỗ", ông Long nói.

Bộ Công Thương hiện tại vẫn chưa ban hành khung giá phát điện cho các nhà máy điện khí LNG. Điều này khiến nhà đầu tư lo hiệu quả của dự án về việc cam kết tổng sản lượng điện mua hàng năm từ phía EVN và bao tiêu sản lượng khí hàng năm.

"Như vậy, nếu không tháo gỡ được nút thắt lớn nhất là giá điện LNG thì các dự án điện khí được dự báo sẽ còn ì ạch. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc cung ứng điện trong tương lai”, ông Long nói.

Theo Quy hoạch điện 8, Tổng công suất các nhà máy điện phục vụ nhu cầu trong nước 150.489 MW (không bao gồm xuất khẩu, điện mặt trời mái nhà hiện hữu, năng lượng tái tạo để sản xuất năng lượng mới).

Trong đó điện gió trên bờ 21.880 MW (14,5%), điện gió ngoài khơi 6.000 MW (4,0%), điện mặt trời 12.836 MW (8,5%); điện sinh khối, điện sản xuất từ rác 2.270 MW (1,5%) và nhiệt điện than 30.127 MW (20,0%).

Một điểm mà người dân, doanh nghiệp rất chú ý, quan tâm là liệu giá điện cho tiêu dùng cuối cùng có tăng lên không và mức tăng như thế nào. Theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Bộ Công Thương nên sớm đưa ra lộ trình tăng giá bán điện cho người tiêu dùng trên cơ sở tăng mua điện gió, điện mặt trời giá cao trong giai đoạn tới, trước mắt là đến năm 2030 và xa hơn.

Vị chuyên gia cho biết khi chuyển sang điện xanh, việc tăng giá điện sẽ không tránh khỏi. Tuy nhiêncơ quan quản lý cũng phải xem xét lộ trình để tránh gây xáo trộn lớn trong hoạt động kinh tế và đời sống nhân dân.

Về phía người dân và doanh nghiệp cũng phải sớm có phương án điều chỉnh mức sử dụng điện hợp lý và hiệu quả (theo hướng tiết kiệm) và nếu mức tăng giá điện hợp lý thì phải coi đây là mức “sẵn lòng trả” để có điện sạch cho tiêu dùng. Bởi theo vị này, mặc dù đã có Quy hoạch điện 8, có lộ trình thực hiện nhưng vẫn phải sẵn sàng giải quyết các vấn đề phát sinh, đặc biệt là thiếu điện do nhiều nguyên nhân, cả nguyên nhân khách quan, chủ quan.