Doanh nghiệp lúng túng

Thép, nhôm, xi măng, phân bón là 4 ngành hàng được dự báo sẽ chịu nhiều tác động khi Liên minh châu Âu (EU) áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) vào ngày 1/1/2026. Như vậy, các doanh nghiệp sẽ chỉ còn hơn 1 năm nữa để thực hiện chuyển đổi xanh hoặc sẽ phải chịu một mức thuế carbon theo quy định của CBAM khi xuất khẩu vào EU.

Để tuân thủ các quy định của CBAM, nhiều doanh nghiệp nghĩ tới việc mua tín chỉ carbon để bù trừ vào lượng phát thải lớn của mình, nhằm giảm tác động từ thuế carbon. Tuy nhiên, theo chuyên gia, việc này cần cân nhắc kĩ lưỡng.  

Chia sẻ trong tọa đàm “Ứng phó hiệu quả với cơ chế CBAM: Vai trò của cơ quan đầu mối trong hỗ trợ doanh nghiệp”, bà Nguyễn Hồng Loan, Chuyên gia Dự án Hỗ trợ kỹ thuật về đánh giá tác động của CBAM, cho biết, ngay từ 1/10/2023, các doanh nghiệp xuất khẩu sắt thép, nhôm, xi măng và phân bón vào EU đã phải thực hiện Báo cáo kiểm kê khí nhà kính và giảm phát thải khí nhà kính. 

Vị chuyên gia cho rằng với các quy định và yêu cầu chi tiết của CBAM thì doanh nghiệp cần phải có nhận thức đầy đủ và đúng đắn. Tuy nhiên sau 1 năm triển khai CBAM, nhận thức của doanh nghiệp về chính sách này cũng chưa cải thiện, ngoại trừ một số doanh nghiệp trong lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ chính sách. Doanh nghiệp rất lúng túng để tìm hiểu thông tin và chuẩn bị phản ứng. 

Nếu doanh nghiệp không chuẩn bị báo cáo phát thải khí nhà kính cho sản phẩm, họ sẽ không thể xuất khẩu sản phẩm sang châu Âu. Nhưng nếu họ tìm hiểu mà không có hướng dẫn của cơ quan đầu mối chính thức thì rất khó. Bởi kiểm kê khí nhà kính có rất nhiều tiêu chuẩn khác nhau như ISO 1644, ISO 14067, các hướng dẫn, thông tư về kiểm kê khí nhà kính của Bộ Công thương cho thị trường carbon trong nước.

“Nếu doanh nghiệp không có hướng dẫn của cơ quan chức năng thì họ sẽ mất rất nhiều công sức để chuẩn bị nhưng có thể không hiệu quả, không đáp ứng được nhu cầu của CBAM. Hoặc có doanh nghiệp vội vã mua tín chỉ để đáp ứng CBAM nhưng những hướng dẫn của châu Âu vẫn chưa rõ ràng, chưa có những công nhận liên quan đến cơ chế giá carbon và bù trừ tín chỉ, thì việc chuẩn bị của doanh nghiệp qua các kênh không chính thống có thể sẽ thiệt hại về tài chính”, bà Loan nói.

Theo vị này, việc đại bộ phận các doanh nghiệp hiểu chưa đầy đủ, chưa chính xác về quy định, chính sách dẫn tới những hoạt động phản ứng chưa hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp nghĩ rằng khi xuất khẩu hàng hóa theo CBAM thì phát thải phải vượt trên ngưỡng EU quy định. Tuy nhiên, thực tế CBAM bao trùm toàn bộ phát thải của sản phẩm.

Có doanh nghiệp lại rất lo lắng sẽ phải chịu theo giá carbon tại châu Âu. Tuy nhiên, giá carbon theo CBAM sẽ được điều chỉnh theo tỷ lệ phân bổ hạn ngạch miễn phí trên thị trường carbon châu Âu và sẽ được điều chỉnh theo lộ trình tăng dần từ 2026-2034. Nếu nước xuất khẩu áp dụng định giá carbon trong nước thì giá carbon theo CBAM sẽ phải điều chỉnh theo giá chứng chỉ carbon trong nước.

Chạy nước rút với CBAM

Ngày 24/8 vừa qua, Chính phủ đã giao Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối, chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan liên quan xây dựng và triển khai các biện pháp hiệu quả ứng phó với Cơ chế CBAM.

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng, Vụ Chính sách Thương mại Đa biên (Bộ Công Thương) cho biết bên việc các công việc truyền thông, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, ở phía bên ngoài, cơ quan này cũng đang có những phương án đấu tranh, đàm phán đa phương để các nước có phương án linh hoạt tốt nhất cho doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Khanh cho biết vấn đề đánh thuế carbon với hàng xuất khẩu luôn được cơ quan này nêu ra không chỉ trong khuôn khổ WTO mà còn trong các diễn đàn đa phương khác. Bởi thực tế, không chỉ Việt Nam mà nhiều thành viên WTO khác cũng quan ngại về CBAM, bao gồm cả các nước lớn như Trung Quốc,  Nam Phi, Ấn Độ, Indonesia…

“Chúng tôi đang yêu cầu phía EU làm rõ sự tương thích của quy định CBAM với WTO, với EVFTA. Chúng tôi đang đề nghị EU liệt kê, xác định những tổ chức mà phía họ có thể chấp nhận kết quả tư vấn cho doanh nghiệp. Chẳng hạn doanh nghiệp Việt Nam đã có tổ chức tư vấn nhưng phía EU không chấp nhận kết quả tư vấn thì không ổn. Ngoài ra là đàm phán kéo dài thời gian thực hiện CBAM để đảm bảo lộ trình cho doanh nghiệp Việt Nam có thể chuyển đổi. Chúng tôi cũng phải chuẩn bị tinh thần trao đổi, đàm phán với các đối tác khi các nước như Anh, Hoa Kỳ, Úc, Canada… cũng đang xem xét các chính sách tương tự”, ông Khanh nói.

Trước mắt, Việt Nam đã có những hướng dẫn cho doanh nghiệp để thực hiện kiểm kê, đo đạc, báo cáo khí nhà kính. Đây là tiền đề giúp doanh nghiệp có lộ trình giảm phát thải, đáp ứng quy định quốc tế. Ông Hoàng Văn Tâm, Vụ Tiết kiệm năng lượng và Phát triển bền vững (Bộ Công Thương), khẳng định những hướng dẫn của Việt Nam đã tuân thủ tốt quy định kiểm soát phát thải khí nhà kính.

“Khi doanh nghiệp thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu để tính toán, kiểm soát phát thải của mình thì họ có thể tuân thủ bất kì quy định nào liên quan đến phát thải khí nhà kính, không riêng gì CBAM”, ông Tâm nói.