Trong phiên làm việc cuối cùng của kỳ họp thứ 5, Quốc hội XV chiều 24/6, Nghị quyết của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM đã được thông qua với 481 đại biểu biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 97,37%, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2023.

Dự thảo Nghị quyết vừa thông qua được Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND TP.HCM phối hợp cùng các cơ quan trung ương thực hiện công phu, kỹ lưỡng, chặt chẽ, với nhiều cơ chế vượt trội giúp TP.HCM khơi thông nguồn lực và phát triển.

Cụ thể, dự thảo nghị quyết mới với 44 cơ chế, chính sách thuộc 7 nhóm chính sách lớn về quản lý đầu tư; tài chính, ngân sách; quản lý đô thị và tài nguyên môi trường; thu hút nhà đầu tư chiến lược; quản lý khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo; tổ chức bộ máy của TP và tổ chức bộ máy của TP Thủ Đức với nhiều điểm mới.

Trong đó có 3 chính sách kế thừa Nghị quyết 54, còn lại 4 chính sách vừa kế thừa vừa “nâng cấp” từ Nghị quyết 54, 4 chính sách tương tự các địa phương khác, 6 chính sách được dự kiến trong dự thảo Luật Đất đai và Luật Nhà ở (sửa đổi), cùng 27 cơ chế, chính sách hoàn toàn mới.

Về cơ chế quản lý đầu tư, Quốc hội cho phép TP.HCM được thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng (TOD), trong đó sử dụng ngân sách địa phương triển khai dự án đầu tư công độc lập để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với các dự án đầu tư theo đồ án thiết kế đô thị riêng, quy hoạch vùng đô thị vùng phụ cận các nhà ga thuộc các tuyến đường sắt, nút giao thông dọc tuyến đường vành đai 3. UBND TP được quyết định điều chỉnh mật độ xây dựng, chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật, xã hội với các dự án này.

Quốc hội cho phép TP.HCM đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) với dự án lĩnh vực thể thao, văn hóa; y tế, giáo dục đào tạo. TP.HCM được áp dụng loại hợp đồng BOT với dự án nâng cấp, mở rộng, hiện đại hóa công trình đường bộ hiện hữu. Trường hợp chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng chiếm tỉ trọng lớn hơn 50% tổng mức đầu tư của dự án và phương án tài chính sơ bộ của dự án PPP không bảo đảm khả năng hoàn vốn, HĐND TP xem xét, quyết định việc tăng tỉ lệ vốn nhà nước tham gia dự án PPP nhưng không quá 70% tổng mức đầu tư của dự án.

Ngoài ra, TP.HCM cũng được áp dụng hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT), với tổng mức đầu tư dự án theo loại hợp đồng này được xác định như dự án đầu tư công. Chính phủ quy định lãi vay, lợi nhuận hợp lý, phương thức thanh toán, quyết toán thực hiện dự án áp dụng loại hợp đồng BT. Các chi phí này được tính vào tổng mức đầu tư dự án.

Về tài chính, ngân sách nhà nước, Nghị quyết cho phép Thành phố được quyết định và điều chỉnh mức, tỉ lệ thu phí, lệ phí chưa có trong danh mục của Luật Phí, lệ phí (trừ phí, lệ phí toà án, các loại phí thuộc nguồn thu ngân sách trung ương). Ngân sách thành phố được hưởng 100% số tăng thu từ các khoản thu do điều chỉnh phí, lệ phí; được thực hiện cơ chế tạo nguồn để cải cách tiền lương, chính sách an sinh xã hội cho cả thời kỳ ngân sách theo quy định của cấp có thẩm quyền.

Thành phố cũng được vay qua phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay từ các tổ chức tài chính trong nước, và nguồn vay nước ngoài của Chính phủ vay về cho vay lại, với tổng dư nợ tối đa 120% số thu ngân sách TP.HCM được hưởng theo phân cấp. Tổng mức vay và bội chi ngân sách thành phố hằng năm do Quốc hội quyết định theo Luật Ngân sách nhà nước.

Hàng năm, Thành phố được bổ sung tối đa 70% số tăng thu ngân sách trung ương từ các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách thành phố so với dự toán được Thủ tướng giao. TP.HCM được thí điểm cơ chế tài chính để giảm phát thải khí nhà kính theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon. Ngân sách TP.HCM hưởng 100% nguồn thu từ giao dịch tín chỉ carbon. Trụ sở các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công, đơn vị được xác định là tài sản công được lắp đặt hệ thống điện mặt trời để tự dùng.

Về thu hút nhà đầu tư chiến lược, Thành phố được tự quyết cơ chế, chính sách ưu đãi, ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực sản xuất chip, công nghiệp mạch tích hợp bán dẫn, vật liệu mới. Nghị quyết cũng đưa ra chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân, doanh nghiệp với khoản thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp, quyền góp vốn vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Liên quan tới tổ chức bộ máy, Thành phố được quy định tăng số lượng Phó Chủ tịch UBND huyện và Phó Chủ tịch UBND phường, xã, thị trấn có số dân từ 50.000 dân trở lên để đảm bảo nguồn lực lãnh đạo quản lý để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. HĐND Thành phố quyết định cơ cấu, số lượng cán bộ, công chức tại các phường, xã, thị trấn, phù hợp với tình hình thực tiễn.

Đánh giá Nghị quyết vừa được Quốc hội thông qua, với cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, Chủ tịch UBND TP.HCM Phan Văn Mãi tin rằng, đây là cơ hội để Thành phố huy động nguồn lực phát huy các tiềm năng - thế mạnh, tạo sự phát triển đột phá, đi trước mở đường, đảm nhận vai trò dẫn dắt các vùng phụ cận và cả nước.

"Các cơ chế, chính sách được thí điểm thành công là cơ sở để xem xét thể chế hoá, áp dụng chung cho cả nước hoặc các đô thị lớn khác", ông Mãi nói.