Trước thực trạng này, Thành phố đang triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm tra, xử lý, siết chặt quản lý từ chợ truyền thống đến thương mại điện tử, nhằm bảo vệ an toàn bữa ăn và giữ ổn định thị trường dịp cuối năm. 

Mối nguy tiềm ẩn trên từng bữa ăn

Những ngày cuối năm, khi nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, thị trường thực phẩm cũng trở thành “điểm nóng” của các hành vi gian lận, trục lợi bất chấp sức khỏe người dân.

Ngày 27/1, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường (PC03), Công an TP Hồ Chí Minh đã khởi tố, bắt tạm giam Huỳnh Văn Trường, người bị cáo buộc cầm đầu đường dây ngâm ốc bươu bằng hóa chất công nghiệp để “hô biến” ốc hư, thối thành sản phẩm trắng, giòn, dễ tiêu thụ.

Theo kết luận giám định, toàn bộ mẫu thịt ốc thu giữ đều nhiễm Natri Silicate - loại “thủy tinh lỏng” thường dùng trong xây dựng, sản xuất gạch, xi măng. Đây là hóa chất có tính kiềm mạnh, khi xâm nhập cơ thể có thể gây bỏng, tổn thương nghiêm trọng hệ tiêu hóa, kích ứng da, mắt và tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu tích tụ lâu dài. Thủ đoạn của các đối tượng là cho ốc trương nước để tăng trọng lượng, tẩy trắng, tạo độ giòn nhằm đánh lừa thị giác và vị giác người tiêu dùng.

Không chỉ dừng lại ở vụ việc này, lực lượng quản lý thị trường và các cơ quan chức năng trên địa bàn TP Hồ Chí Minh còn liên tiếp phát hiện nhiều kho hàng, điểm kinh doanh thực phẩm “ba không”: Không nguồn gốc, không hóa đơn, không nhãn mác. Đáng chú ý, hơn 18 tấn thịt bò vụn, lòng bò các loại đã bị tạm giữ tại một cơ sở kinh doanh vì không có hồ sơ công bố chất lượng, không rõ xuất xứ và không có chứng từ hợp pháp. Những con số này cho thấy quy mô và mức độ tinh vi của vấn nạn “thực phẩm bẩn” đang ngày càng gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh.

Theo các chuyên gia kinh tế, hình thức vi phạm phổ biến hiện nay là tập kết hàng hóa tại các kho lạnh thuê, nhà trọ hoặc địa điểm tạm bợ, sau đó phân phối nhỏ lẻ ra thị trường truyền thống lẫn trực tuyến. Nhiều sản phẩm được quảng cáo là “nhà làm”, “đặc sản quê”, “hàng sạch” trên mạng xã hội, livestream bán hàng với hình ảnh bắt mắt, giá rẻ bất thường nhưng không kèm theo bất kỳ giấy tờ pháp lý hay thông tin truy xuất nguồn gốc nào. Vấn nạn này không chỉ đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng, mà còn gây ra hệ lụy lâu dài đối với môi trường kinh doanh. Các doanh nghiệp làm ăn chân chính phải cạnh tranh với hàng trôi nổi giá rẻ, không chịu chi phí kiểm định, thuế, nhãn mác, từ đó làm méo mó thị trường và xói mòn niềm tin của người tiêu dùng.

Thực tế cho thấy, không ít người mua hàng vẫn dễ dàng bị thuyết phục bởi hình ảnh đẹp, lời quảng cáo hấp dẫn mà bỏ qua các yếu tố cốt lõi như nguồn gốc, thành phần, quy trình sản xuất và bảo quản. Khi xảy ra sự cố, chính người tiêu dùng và các hộ kinh doanh ở khâu cuối của chuỗi cung ứng lại là những đối tượng chịu thiệt hại trực tiếp, trong khi các đường dây phía sau vẫn tìm cách né tránh trách nhiệm.

Đại diện Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho biết, việc xử lý thực phẩm không rõ nguồn gốc gặp nhiều khó khăn do các đối tượng kinh doanh hoạt động nhỏ lẻ, thường xuyên thay đổi địa điểm, lợi dụng kho lạnh thuê và kênh bán hàng trực tuyến để che giấu vi phạm. Hàng hóa lại bị chia nhỏ, trộn lẫn với sản phẩm hợp pháp, thiếu hóa đơn, chứng từ và thông tin truy xuất khiến quá trình xác định nguồn gốc và trách nhiệm pháp lý mất nhiều thời gian, nhân lực, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều lực lượng chức năng.

Chị Đỗ Thị Mỹ Đào, ngụ phường Sài Gòn cho biết, mỗi lần đi chợ hay mua thực phẩm đều phải cân nhắc kỹ. “Nghe tin về thực phẩm bẩn, tôi rất lo cho sức khỏe gia đình, nhất là trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Hiện tôi ưu tiên chọn hàng có nhãn mác, địa chỉ rõ ràng dù giá cao hơn, và mong cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra để bảo vệ người dân từ bữa ăn hằng ngày”, chị Mỹ Đào chia sẻ.

Hướng đến minh bạch hóa thị trường

Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh cho biết, trong đợt cao điểm kiểm tra gần đây, lực lượng quản lý thị trường đã triển khai đồng loạt các biện pháp kiểm soát trên toàn địa bàn, tập trung vào nhóm hàng thiết yếu và mặt hàng có nguy cơ vi phạm cao. Qua đó, hàng trăm vụ việc được phát hiện, xử lý; hàng trăm nghìn sản phẩm bị tạm giữ, với tổng trị giá hàng vi phạm lên đến hàng chục tỉ đồng, số tiền xử phạt nộp ngân sách ở mức hàng tỉ đồng.

Theo ông Huy, công tác kiểm tra không chỉ tập trung tại chợ truyền thống, kho hàng, điểm kinh doanh cố định mà còn mở rộng sang môi trường thương mại điện tử. “Chúng tôi kiên quyết không để buông lỏng quản lý, đặc biệt trong bối cảnh các nền tảng số trở thành kênh tiêu thụ chủ yếu. Thời gian tới, lực lượng quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra dịp Tết Nguyên đán, xử lý nghiêm hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc, tập trung vào các nhóm mặt hàng thiết yếu và rủi ro cao”, ông Huy nhấn mạnh.

Đối với lĩnh vực thương mại điện tử, Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục kiểm soát hàng hóa trên các sàn, website và mạng xã hội như: Facebook, TikTok, Zalo, đồng thời tăng cường kiểm tra chất lượng, tiêu chuẩn, quy chuẩn và điều kiện an toàn thực phẩm theo quy định. Các chuyên đề kiểm tra riêng biệt đối với những mặt hàng nhạy cảm như sữa, yến, vàng cũng được triển khai tại hàng trăm điểm kinh doanh, tập trung vào điều kiện kinh doanh, nguồn gốc hàng hóa, nhãn hàng hóa, niêm yết giá và hoạt động trên môi trường số.

Bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết, một trong những thách thức lớn hiện nay là thói quen tiêu dùng chưa thực sự chú trọng đến việc kiểm tra thông tin nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, đặc biệt trên các nền tảng trực tuyến. Nhiều người mua chỉ dựa vào hình ảnh, nội dung quảng cáo hoặc livestream bán hàng mà không yêu cầu người bán cung cấp đầy đủ hồ sơ pháp lý, giấy chứng nhận chất lượng hay thông tin về quy trình sản xuất.

Theo bà Phong Lan, các đối tượng vi phạm ngày càng hoạt động tinh vi, lợi dụng tâm lý tin tưởng của người mua và sự phát triển nhanh của thương mại điện tử để đưa hàng kém chất lượng ra thị trường. Ngay cả những sản phẩm gắn mác “sạch”, “nhà làm”, “có nguồn gốc rõ ràng” cũng cần được kiểm chứng bằng giấy tờ và quy trình cụ thể, thay vì chỉ dựa vào quảng cáo trên mạng. Bà cũng cho rằng các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử cần nâng cao trách nhiệm trong quản lý người bán, nội dung quảng cáo và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Dưới góc độ quản lý, ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, “thực phẩm bẩn” không chỉ là vấn đề an toàn sức khỏe mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin thị trường và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Hàng không rõ nguồn gốc, giá rẻ bất thường tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh, gây khó khăn cho các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc và ảnh hưởng uy tín hàng hóa Việt Nam.

Theo ông Phương, để ngăn chặn thực phẩm bẩn, bên cạnh thanh tra, kiểm tra, cần đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc tập trung và tạo kênh phản ánh hiệu quả cho người dân. Minh bạch thông tin sản phẩm không chỉ giúp người tiêu dùng tự bảo vệ mình mà còn góp phần thúc đẩy môi trường kinh doanh bình đẳng.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, cuộc chiến với “thực phẩm bẩn” đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Người kinh doanh phải tuân thủ quy định pháp luật, các nền tảng trung gian cần siết chặt quản lý, còn người tiêu dùng cần chủ động kiểm tra thông tin, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng để thị trường thực phẩm vận hành lành mạnh, bền vững.

Công an TP Hồ Chí Minh khuyến cáo, khi phát hiện hoặc nghi ngờ các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, người dân cần kịp thời thông báo cho công an nơi gần nhất hoặc cung cấp thông tin cho Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh để được tiếp nhận, xử lý theo quy định, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.