Khi nhà sáng tạo không còn sáng tạo

Facebook là một trong những đế chế công nghệ lớn nhất, có giá trị nhất và nổi tiếng nhất trên thế giới. Cùng với Google, Facebook đang nắm quyền thống trị trên thị trường quảng cáo trực tuyến.

Thế nhưng, hiện tại Facebook đã không còn giữ được hình ảnh của một công ty công nghệ hàng đầu. Những năm gần đây, mạng xã hội này thường được biết đến như một nền tảng chỉ chuyên đi sao chép các tính năng phổ biến từ đối thủ cạnh tranh nhiều hơn, thay vì tự sáng tạo các tính năng và sản phẩm của riêng mình. Nhìn vào danh sách sản phẩm mà Facebook phát hành, trong đó phần lớn toàn là các sản phẩm sở hữu những tính năng giống như Youtube, Twitch, TikTok, Linkedln, Pinterest và Slack. Chúng không mang tính sáng tạo hay đột phá mà một công ty đứng đầu ngành như Facebook cần phải có.

Năm 2016, tập đoàn này mua lại nhiều ứng dụng hẹn hò phổ biến và ra mắt đối thủ cạnh tranh Craiglist, đồng thời sao chép lại ứng dụng Stories nổi tiếng nhất của Snapchat ngay trước khi công ty này IPO. Theo CNN, nhiều nguồn tin gần đây cho biết Facebook đang tính làm điều tương tự với ứng dụng chuyên về âm thanh Clubhouse.

BlackBerry, từng là tên tuổi lớn trong lĩnh vực smartphone, đã đệ đơn kiện Facebook lên tòa án bang Los Angeles (Mỹ) ngày 6/3/2018. Công ty này cho rằng hệ thống tin nhắn BlackBerry Messenger, còn gọi là BBM, chính là nền tảng của giao tiếp di động hiện đại. Theo BlackBerry, bản quyền của họ đã bị vi phạm nghiêm trọng vì Facebook “sử dụng hàng loạt những giải pháp về bảo mật, giao diện người dùng và chức năng vốn có trong sản phẩm của BlackBerry”.

Ngoài ra, có thể liệt kê một số tiện ích được Facebook phát triển dựa trên nền tảng có sẵn của một số ứng dụng khác như: tin nhắn bí mật hay Stories cho Facebook, Messenger, Instagram (được cho là sao chép từ Snapchat); tiện ích hẹn hò Dating (được cho là lấy từ Tinder); Facebook Watch (được cho là học hỏi hoặc sao chép của Youtube); trong khi đó, Facebook Marketplace nổi lên như một công cụ thay thế phổ biến và an toàn hơn Craiglist.

Tuy vậy, không phải sự thừa hưởng nào cũng mang lại lợi nhuận và sự thành công cho đế chế công nghệ này

Vào năm 2018, công ty Facebook đã lặng lẽ tung ra một ứng dụng chia sẻ video có tên Lasso, tuy nhiên nhanh chóng "khai tử" nó vào tháng 7 năm ngoái.

Ngoài ra, công ty này cũng ra mắt Collab, một ứng dụng mới của hãng cho phép người dùng có thể tạo ra các bản ghi âm, video âm nhạc, lồng ghép video với các hiệu ứng âm thanh dễ dàng mà không cần phải có nhiều kiến thức về nhạc cụ.

Đầu năm 2020, Facebook đã tung ra một ứng dụng có tên Hobbi, có các tính năng và thiết kế tương tự Pinterest - mạng xã hội giúp người dùng chia sẻ hình ảnh về thói quen sinh hoạt của mình. Tuy nhiên Hobbi cũng đã bị xóa bỏ vào tháng 6/2020.

Nó cũng giới thiệu các tính năng cho phép người dùng chia sẻ nội dung trước đây trên các nguồn cấp dữ liệu hiện tại, như đối thủ cạnh tranh TimeHopdoes. Nổi tiếng nhất có lẽ là việc Instagram ra mắt tính năng "Stories" tương tự đối thủ Snapchat.

Trong quá khứ, Facebook từng ra mắt điện thoại nhưng không thành công, thử nghiệm máy bay không người lái chạy bằng năng lượng Mặt Trời để cung cấp Internet và cũng sớm hủy dự án, dự án triển khai tiền thuật toán cũng gặp nhiều khó khăn. Hàng loạt nỗ lực đổi mới thất bại của Facebook cũng được thể hiện thông qua những nút bấm gần như không được người dùng sử dụng.

Hoàn thiện và đổi mới trên các tính năng của các đối thủ cạnh tranh là một phần văn hóa của Thung lũng Silicon. Người phát ngôn của Facebook cho biết mục tiêu của công ty là “thêm các tính năng và trải nghiệm có liên quan để đáp ứng nhu cầu của cộng đồng người dùng".

Facebook không phủ nhận việc sao chép

“Bằng cách đáp ứng nhu cầu, chúng tôi đang cung cấp nhiều lựa chọn hơn - mà chúng tôi tin rằng sẽ tốt hơn cho người dùng", đại diện Facebook khẳng định.

Trong phiên điều trần tại Quốc hội Mỹ về chống độc quyền vào tuần trước, Hạ nghị sĩ Pramila Jayapal đã chất vấn CEO Mark Zuckerberg về việc liệu Facebook có từng “đe dọa sao chép sản phẩm của một công ty khác trong khi cố gắng mua lại chính công ty đó hay không?”.

"Ông Zuckerberg, ông có sao chép đối thủ cạnh tranh của mình không?" bà Jayapal hỏi - “Chúng tôi chắc chắn đã điều chỉnh các tính năng", Zuckerberg đáp lại.

Rebecca Allensworth, giáo sư luật và chuyên gia chống độc quyền tại Đại học Vanderbilt, cho biết Facebook có quyền sao chép các ý tưởng chung không được bảo vệ hợp pháp. "Việc sao chép các tính năng thành công của một công ty khác giúp tạo ra sự cạnh tranh, miễn là công ty đó không có thị phần không cân xứng như Facebook", bà Allensworth chỉ ra.

"Giờ đây, Facebook có thể lấy ý tưởng từ các đối thủ cạnh tranh và tiêu diệt họ một cách hiệu quả vì nó có lượng người dùng lớn hơn. Điều này có hại cho xã hội và không tốt cho cạnh tranh, nhưng nó không phải là hành vi bất hợp pháp".

Thực tế, Facebook không phải công ty công nghệ đầu tiên hay duy nhất sao chép các tính năng của đối thủ, song khó tìm ra một điều gì đó mới mẻ từ tập đoàn này trong nhiều năm gần đây.