Bảo đảm an ninh năng lượng được xác định là mục tiêu xuyên suốt trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia. Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về “Định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” cũng đã đặt nhiều mục tiêu và giải pháp tăng cường đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Để đáp ứng nhu cầu đầu tư từ nay đến năm 2030, ngành điện cần khoảng 150 tỷ USD để phát triển nguồn điện, trung bình mỗi năm cần 12-13 tỷ USD để đầu tư, phát triển các dự án, nhà máy phát điện mới. Điều này, buộc ngành năng lượng cần huy động đa dạng các nguồn vốn trong nền kinh tế, đồng thời phải có cơ chế hỗ trợ, thu hút vốn đầu tư từ các tổ chức nước ngoài. Tuy nhiên, việc này không dễ dàng.

Trao đổi trong Diễn đàn an ninh năng lượng cho phát triển bền vững, sáng 22/12, ông Hà Đăng Sơn, Phó Giám đốc Chương trình Năng lượng phát thải thấp Việt Nam (USAID V-LEEP) cho biết, hiện có rất nhiều nguồn điện không tham gia vào thị trường như các dự án BOT về điện tái tạo, điện gió, điện mặt trời hay thủy điện nhỏ.

Khi tỉ trọng của các nguồn điện không tham gia vào thị trường càng lớn, bắt buộc các loại điện này phải trợ giá mới có thể thu hút được các nhà đầu tư. Nhưng hiện giá điện bán lẻ tại Việt Nam rất thấp, không đủ để bù cho giá điện tái tạo. So sánh với Đức, khi 1/2 giá điện bán lẻ để bù cho giá điện tái tạo và chi trả cho các chi phí vận hành lưới điện, ở Việt Nam, con số này chỉ đạt 1/5 (20%).

“Giá điện chưa cạnh tranh gây khó khăn cho việc huy động nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực này. Giá điện khí, điện mặt trời Việt Nam vẫn đang ở mức cao, trong khi giá điện bán lẻ vẫn duy trì ở mức thấp thì chắc chắn không đủ nguồn lực để huy động. Điều này gây ra sự méo mó rất lớn với thị trường điện và rất khó khăn để phát triển nguồn năng lượng sạch và năng lượng tiết kiệm, hiệu quả”, ông Đăng Sơn nhấn mạnh.

Là một trong những ngân hàng dành 15% danh mục tín dụng ưu tiên tài trợ cho ngành năng lượng tái tạo, đã và đang tài trợ 400 dự án năng lượng tái tạo với nhiều dự án có quy mô và công suất lớn hơn 100 MW, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank) hiện có thể cấp 15% vốn tự có (16.500 tỷ đồng) cho một khách hàng và 25% vốn tự có (28.000 tỷ) cho một nhóm khách hàng đầu tư ngành năng lượng.

Tuy nhiên bà Nguyễn Thùy Dương, Trung tâm Giải pháp tài chính, Ngân hàng Vietinbank cho biết, khả năng cung ứng vốn hiện nay của Vietinbank nói riêng và các ngân hàng thương mại trong nước nói chung vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu vốn ‘khủng’ cho các dự án năng lượng lớn và hiện các ngân hàng thương mại cũng gặp một số rào cản khi tài trợ vốn cho các dự án năng lượng.

“Các ngân hàng đóng vai trò là đầu mối thu xếp vốn cho các nhà đầu tư nhưng các vướng mắc về hợp đồng mua bán điện, chính sách giá, cơ chế thế chấp tài sản bảo đảm, đất đai hiện nay vẫn là rào cản cần tháo gỡ để tăng khả năng tiếp cận vốn của các dự án”, bà Dương nhấn mạnh.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, Bộ Công thương cho biết, trong thời gian tới Luật điện lực sẽ nghiên cứu sửa đổi để tạo điều kiện thu hút vốn đầu tư toàn xã hội; đặc biệt xây dựng Luật Năng lượng tái tạo để tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc đầu tư, vận hành năng lượng tái tạo, tạo chuỗi cung ứng.

Đặc biệt, cơ chế đầu thầu lựa chọn chủ đầu tư các dự án nguồn điện và xã hội hóa lưới điện truyền tải, xây dựng và vận hành thị trường điện cạnh tranh sẽ được chú trọng để thu hút nguồn vốn và giúp giá điện ổn định, minh bạch.

Đại diện Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cũng cho biết, hiện cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo với khách hàng sử dụng điện (DPPA) đang được thí điểm được kì vọng sẽ là nút gỡ cho việc chuyển dịch cơ cấu năng lượng kết hợp thị trường hóa.

“Việc mua bán điện trực tiếp giữa công ty sản xuất điện tái tạo và khách hàng, không thông qua EVN sẽ cắt giảm rất nhiều loại thuế, phí, mang lại lợi ích cho cả ba bên: khách hàng hưởng giá điện cạnh tranh, đơn vị phát triển dự án điện năng lượng tái tạo dễ sử dụng vốn, chi phí, giảm gánh nặng tài chính và Chính phủ giảm bớt gánh nặng trợ giá”, ông Tuấn Anh chia sẻ.