Bước ngoặt từ những tuyên bố ngoại giao

Theo dữ liệu từ sàn giao dịch London và New York tính đến ngày 02/02/2026, giá dầu thô Brent giao tương lai đã giảm mạnh 3,50 USD (tương đương 5%), xuống còn 65,86 USD/thùng. Cùng thời điểm, dầu ngọt nhẹ Mỹ (WTI) cũng ghi nhận mức giảm tương tự, lùi về sát mốc 62 USD/thùng. Đây là sự thay đổi trạng thái cực kỳ nhanh chóng nếu biết rằng chỉ trong tháng 1/2026, giá dầu Brent đã tăng tới 16% - mức tăng hàng tháng mạnh nhất kể từ năm 2022.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự sụt giảm này là những phát biểu đầy lạc quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong các cuộc tiếp xúc với báo giới cuối tuần qua, ông Trump cho biết Iran đang "thảo luận nghiêm túc" với chính quyền Mỹ, mở ra hy vọng về một thỏa thuận mới nhằm hạ nhiệt căng thẳng hạt nhân và giảm bớt các lệnh trừng phạt.

Chuyên gia phân tích Giovanni Staunovo của Ngân hàng UBS nhận định: “Thị trường đang định giá lại kịch bản xung đột. Khi rủi ro tấn công vào các cơ sở dầu khí của Iran giảm xuống, phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị tích lũy trong tháng Giêng nhanh chóng bốc hơi”.

OPEC+ và bài toán thặng dư năm 2026

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, tâm lý thị trường còn bị đè nặng bởi các số liệu về cung - cầu cơ bản. Báo cáo mới nhất từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo giá dầu Brent sẽ chỉ trung bình ở mức 56 USD/thùng trong cả năm 2026, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của năm 2025.

Lý do chính nằm ở trạng thái "cung vượt cầu" đang dần hình hiện rõ rệt: Tại cuộc họp ngày 01/02/2026, Liên minh OPEC+ (dẫn đầu là Saudi Arabia và Nga) đã quyết định tiếp tục hoãn kế hoạch tăng sản lượng cho đến hết quý I/2026. Tám quốc gia thành viên cốt lõi đã cam kết giữ nguyên mức cắt giảm tự nguyện để đối phó với tình trạng tiêu thụ yếu theo mùa. Dù giá dầu giảm có thể khiến hoạt động khoan dầu tại Mỹ chậm lại đôi chút, nhưng sản lượng từ Brazil, Guyana và Canada được dự báo vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp thêm khoảng 1,4 triệu thùng/ngày vào thị trường toàn cầu trong năm 2026.

Một yếu tố then chốt khác khiến giá dầu không thể duy trì đà tăng là sự đình trệ trong nhu cầu tiêu thụ của Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới.

Theo phân tích của S&P Global, tăng trưởng nhu cầu dầu của Trung Quốc trong năm 2026 dự kiến chỉ ở mức 1%, tương đương với mức tăng trưởng thấp của năm 2025. Nguyên nhân không chỉ đến từ sự giảm tốc kinh tế (với GDP dự báo quanh mức 4,4%) mà còn do tốc độ chuyển đổi sang xe điện (EV) diễn ra quá nhanh. Tỷ lệ thâm nhập của xe điện tại thị trường Trung Quốc dự kiến sẽ đạt mức 56-60% trong giai đoạn 2026-2027, trực tiếp làm giảm nhu cầu tiêu thụ xăng dầu truyền thống.

Tại Mỹ, đồng USD mạnh lên (đạt mức cao nhất trong nhiều tuần sau khi Kevin Warsh được đề cử làm Chủ tịch Fed) cũng gián tiếp gây áp lực giảm giá lên dầu thô, vì mặt hàng này trở nên đắt đỏ hơn đối với các nhà đầu tư nắm giữ các loại tiền tệ khác.

Nhìn vào bức tranh tổng thể, có thể thấy thị trường dầu mỏ đang chuyển dịch từ trạng thái "lo sợ nguồn cung bị gián đoạn" sang "lo ngại về sự dư thừa". Sự hạ nhiệt địa chính trị chỉ là chất xúc tác khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn.

Với việc chính quyền Mỹ ưu tiên mục tiêu hạ giá năng lượng để kiềm chế lạm phát nội địa, cùng với chiến lược duy trì thị phần của các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ, giới chuyên gia cho rằng mức giá 50-60 USD/thùng có thể sẽ trở thành "trạng thái bình thường mới" trong năm 2026.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư vẫn cần cẩn trọng. Lịch sử thị trường năng lượng luôn đầy rẫy những bất ngờ. Mặc dù các bên đang ngồi vào bàn đàm phán, nhưng bất kỳ một sự đổ vỡ nào trong tiến trình ngoại giao Mỹ - Iran hoặc một động thái cắt giảm sản lượng đột ngột từ OPEC+ cũng có thể khiến giá dầu "nhảy múa" trở lại.

Tác động lan tỏa và kỳ vọng hạ nhiệt giá xăng dầu trong nước

Tại Việt Nam, diễn biến lao dốc của giá dầu thế giới đang trở thành một "cú hích" tích cực cho nỗ lực kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng. Với cơ chế điều hành giá xăng dầu bám sát thị trường Singapore, các chuyên gia dự báo trong kỳ điều chỉnh tới, giá xăng trong nước có thể giảm mạnh từ 800 - 1.200 đồng/lít. Đây là thông tin không thể vui hơn cho các doanh nghiệp vận tải và logictics, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí đầu vào sau giai đoạn áp lực hồi đầu năm.

Việc giá năng lượng hạ nhiệt không chỉ giúp ổn định chỉ số CPI mà còn tạo ra dư địa chính sách để Chính phủ thực hiện các biện pháp kích cầu tiêu dùng nội địa. Dù ở góc độ thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu dầu khí thượng nguồn có thể chịu áp lực tâm lý ngắn hạn do biên lợi nhuận khai thác bị thu hẹp, nhưng về tổng thể, nền kinh tế Việt Nam với độ mở lớn sẽ hưởng lợi đáng kể khi chi phí đầu vào toàn cầu giảm xuống.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch từ trạng thái "lo sợ gián đoạn nguồn cung" sang "lo ngại dư thừa", Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tận dụng thời kỳ dầu giá rẻ nhằm củng cố đà phục hồi kinh tế bền vững trong năm 2026.