Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), hiện có hơn 100 doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cá tra Việt Nam tham gia vào thị trường Trung Quốc, trong đó lớn nhất là 3 doanh nghiệp: IDI CORP; CADOVIMEX II và NAVICO. Tuy nhiên, tính đến nay, đã có gần 45 doanh nghiệp chế biến cá tra rời bỏ thị trường Trung Quốc, trong bối cảnh ngày càng nhiều quy định siết chặt hoạt động nhập khẩu thủy sản đông lạnh. 

Theo bà Tạ Hà - chuyên gia thị trường cá tra của VASEP, tính đến hết tháng 7/2021, tổng giá trị xuất khẩu cá tra sang thị trường Trung Quốc - Hồng Kông đạt hơn 238 triệu USD, giảm 5% so với cùng kỳ năm trước. Trong hơn nửa đầu năm nay, xuất khẩu thủy sản nói chung và sản phẩm cá tra nói riêng sang thị trường này gặp nhiều khó khăn do Trung Quốc nâng hàng rào thương mại.

Nguyên nhân là từ cuối tháng 5/2021, Trạm Giang - một trong những trung tâm trung chuyển lớn ở Trung Quốc đã thông báo từ 20/6 đến 15/7/2021 tạm dừng nhập khẩu thực phẩm đông lạnh từ các nước sản xuất thủy sản lớn bao gồm Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan, cùng với 8 quốc gia châu Á khác bởi lý do nhiều thành phố như Quảng Châu, Phật Sơn, Thâm Quyến, Trạm Giang, Maoming… có dấu hiệu nhiễm và lây lan Covid-19.

Do vậy, kể từ quý II/2021, giá trị xuất khẩu cá tra sang thị trường Trung Quốc - Hồng Kông, giảm liên tiếp từ 0,8 – 11,4% so với cùng kỳ năm trước. Nửa đầu năm nay, mặc dù nhu cầu nhập khẩu cá tra của Trung Quốc từ Việt Nam vẫn lớn nhưng chính phủ nước này vẫn đưa ra nhiều chính sách nhằm giảm bớt nguồn thủy sản nhập khẩu.

Không chỉ cá tra, các loại sản phẩm thuỷ sản khác như cá thịt trắng, cá hồi Na Uy, Chile hay cá minh thái của Nga sang Trung Quốc cũng gặp nhiều khó khăn. Ví dụ như hồi đầu quý II, khoảng 50.000 – 60.000 tấn cá minh thái nguyên con, rút ruột (H&G) của Nga bị mắc kẹt ở Hàn Quốc do Trung Quốc yêu cầu phải có Giấy chứng thư H/C đi kèm lô hàng xuất khẩu.

Thêm nữa, người tiêu dùng Trung Quốc tiếp tục lo lắng về việc nhiễm nCoV từ nguồn hàng thủy sản nhập khẩu. Do đó, nước này tăng tiêu dùng thủy sản nội địa, khiến giá nhiều loại sản phẩm cá nuôi nước ngọt như cá chép, cá trắm đen, trắm trắng, cá mè cũng tăng 34%, thậm chí tới 50-100%.

"Với tình hình như hiện nay, Trung Quốc sẽ nâng hàng rào thương mại trong thời gian tới là điều chắc chắn. Thậm chí việc kiểm soát Covid-19 thông qua các cửa khẩu, cảng nhập khẩu sẽ được siết chặt hơn. Xuất khẩu cá tra đông lạnh của Việt Nam sang thị trường này nhiều khả năng sẽ giảm tiếp trong quý III/2021", bà Hà nhận định.

Theo VASEP, nếu tình hình kiểm soát dịch bệnh tại Đồng bằng sông Cửu Long tốt hơn, doanh nghiệp quay trở lại sản xuất, xuất khẩu ổn định, mức giảm sút xuất khẩu này dưới 10%. Tuy nhiên, ảnh hưởng kéo theo đó là giá cá tra nguyên liệu tại vùng này trong quý tới sẽ nhiều biến động.

Bên cạnh đó, hiện nay, nguồn cung cá tra cho xuất khẩu đang dồi dào nhưng do ảnh hưởng của dịch Covid-19 lan rộng nên việc nuôi cá, vận chuyển nguyên liệu, sản phẩm xuất khẩu bị ảnh hưởng, nhiều doanh nghiệp chế biến cá tra ngưng hoạt động hoặc giảm công suất, điều này dẫn tới giá cá giảm.

Theo VASEP, hiện nay, nhiều ao nuôi cá tra đang vào vụ thu hoạch nhưng giá cá nguyên liệu đã giảm từ 500 - 1.000 đồng/kg so với trước. Đúng thời điểm mà thị trường tiêu thụ đầu ra có nhiều khả quan, tích cực thì dịch Covid-19 lại là rào cản xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp cá tra trong những tháng cuối năm.