Một ngày nào đó, lịch sử của đại dịch Covid-19 sẽ được viết lại với những câu chuyện hình ảnh sinh động như nỗi tuyệt vọng của những bệnh viện quá tải và túi đựng xác chết chất đống, nỗi sợ hãi và sự cách ly trong những chiếc khẩu trang. Thêm vào đó là cảnh gương mặt rạng ngời, một bên tay áo được cuộn lên sát nách, rồi một nhân viên y tế sẵn sàng tiêm vaccine vào bắp tay. Chỉ cần đăng nhập vào bất kỳ nền tảng xã hội nào cũng dễ dàng bắt gặp những hình ảnh ấy.

Ảnh chụp khi tiêm vaccine trở nên phổ biến

Ông David Broniatowski, phó giáo sư kỹ thuật và khoa học ứng dụng tại Đại học George Washington, cho biết: “Tôi bắt đầu nhìn thấy ảnh tự chụp khi tiêm vaccine ngay khi có vaccine. Ngay lập tức trở thành hiện tượng lan truyền (meme) nhanh chóng.

Theo bà Jeanine D. Guidry, một giáo sư trợ lý (assistant professor) tại Đại học Virginia Commonwealth chuyên về sức khỏe cộng đồng và truyền thông sức khỏe: “Đó có thể trở thành một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng của thời điểm này”.

Có lẽ không có gì đáng ngạc nhiên khi việc tiêm vaccine khơi mào một xu hướng phụ kỳ lạ: ảnh để ngực trần (hoặc một phần ngực trần) khi tiêm vaccine không chỉ các chính trị gia châu Âu làm mẫu mà thỉnh thoảng còn có cả những người nổi tiếng. Bộ trưởng Y tế Pháp Olivier Véran; thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis; nhiều thành viên Quốc hội Anh, bao gồm cả Brendan Clarke-Smith và Johnny Mercer đều có những bức ảnh khi tiêm vaccine.

Nhà thiết kế danh tiếng Marc Jacobs, mặc chiếc quần đùi màu hồng lấp lánh với chiếc áo sơ mi màu hồng che nửa thân và chiếc áo khoác da báo cũng chụp ảnh khi tiêm vaccine. Tạp chí Vogue bình luận: “Đó là một diện mạo và một khoảnh khắc đáng để kỷ niệm”.

Có lẽ điều đó giải thích cho sự lựa chọn trang phục: Nhiều người trong chúng ta ở trong nhà quá lâu, cảm thấy lo lắng và bất lực, quên cách ăn mặc để tiêm phòng. Hoặc có người nghĩ cần phải làm gì đó để gây chú ý trong thời đại hỗn loạn trên mạng xã hội. Nếu mọi người đều chụp ảnh khi tiêm vaccine thì làm cách nào để thể hiện tấm ảnh tự chụp của mình là một bức ảnh tự chụp quan trọng?

Cuối cùng, bà Guidry chỉ ra rằng chụp ảnh tự sướng khi tiêm vaccine vừa là một hiện tượng mới, vừa là một hiện tượng rất, rất cũ. Và điều đó có nghĩa là các cơ quan y tế công cộng đã có những nỗ lực có ý thức để thúc đẩy người tiêm vaccine làm điều này.

Theo Mark Dredze, phó giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Johns Hopkins, người đã nghiên cứu cách chia sẻ hình ảnh tiêm vaccine trên Twitter cho biết: “Hình ảnh thực sự rất mạnh mẽ. Mọi người bị thu hút đến hình ảnh nhiều hơn ngôn từ".

Ý nghĩa truyền thông y tế cộng đồng

Trong lịch sử từng có nhiều người có ảnh khi tiêm vaccine. Ví dụ, vào cuối thế kỷ 18, Edward Jenner, nhà tiên phong về vaccine đậu mùa có những bức điêu khắc tiêm ngừa cho con và bệnh nhân. Một trong những bức ảnh nổi tiếng nhất của bộ ảnh vaccine là bức ảnh chụp năm 1956 của Elvis Presley, khi đó mới chỉ 21 tuổi và là một thần tượng tuổi teen, trông mơ màng với chiếc áo len được kéo lên khi tiêm phòng bệnh bại liệt. Trước đó, hình ảnh một nhóm người mẫu Pháp cười tươi và bờ vai nhún nhún khi chuẩn bị tiêm vaccine đậu mùa.

Năm 1976, Tổng thống Gerald Ford, lo sợ về những cảnh báo về một đợt dịch cúm lợn khổng lồ, đã vui vẻ mặc vest và thắt cà vạt với tay áo sơ mi cuộn lại khi tiêm phòng cúm. Năm 2009, Tổng thống Barack Obama cũng chụp ảnh khi tiêm vaccine H1N1. Trong mọi trường hợp, ý nghĩa đằng sau những bức ảnh là như nhau.

Ông Broniatowski cho biết: “Trong truyền thông về sức khỏe cộng đồng, việc chụp ảnh các nhà lãnh đạo đáng tin cậy thường được coi là thông lệ tốt”.

Từ thời Tổng thống Obama đến thời đại dịch Covid-19, có hai điều đã xảy ra. Đầu tiên, mạng xã hội thực sự phát triển. iPhone được giới thiệu vào năm 2007, cùng năm Facebook và Twitter phát triển ra toàn cầu. Instagram đã không xuất hiện cho đến năm 2010; Thứ hai, điều mà bà Guidry đề cập: “Chúng ta đã chứng kiến sự suy giảm lòng tin trong một số lĩnh vực khoa học và sự suy giảm lòng tin vào các nhà lãnh đạo chính trị".

Theo ông Dredze đó là quảng cáo để đảm bảo "mọi người xem một quảng cáo có thể liên quan đến họ." Theo thuật ngữ y tế công cộng, điều đó có nghĩa là những người chúng ta, mọi lứa tuổi, màu da và giới tính khác nhau đều được tiêm chủng. Và bởi vì tất cả chúng ta bây giờ đều có thể là nhà sản xuất truyền thông cũng như khách hàng truyền thông”.

Vào thời điểm mà mạng xã hội đã trở thành một trong những phương tiện giao tiếp chính thì hình ảnh rất quan trọng, không chỉ để đưa tin tức mà còn để bình thường hóa và mở rộng trải nghiệm để đền đáp sự giúp đỡ (pay it forward: trào lưu khi nhận sự giúp đỡ của ai đó thì hãy giúp cho người tiếp theo).

Trong quá trình hướng tới khả năng miễn dịch cộng đồng, việc chụp ảnh tiêm vaccine đóng một vai trò quan trọng. Điều đó không còn đơn giản là một biểu hiện của sự phù phiếm hay khoe khoang lối sống mà nhằm đến đám đông, dù già hay trẻ, đều trở thành những người ủng hộ việc chăm sóc sức khỏe một cách hiệu quả.