Sáng 22/5, tại Đường sách TP.HCM, Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM và Công ty Nghệ thuật Đồng Hành đã giới thiệu công trình Từ điển giải thích thuật ngữ âm nhạc đến công chúng. Đây là đầu sách viết về âm nhạc thứ 33 của TS Nguyễn Bách.

Theo TS Nguyễn Bách, thị hiếu âm nhạc lan tỏa, thay đổi và phổ cập từng ngày. Ở nhiều dân tộc, quốc gia âm nhạc đã là thành phần không thể thiếu của giáo dục cộng đồng. Thời gian qua âm nhạc là đối tượng nghiên cứu của nhiều công trình, sáng tạo từ nhiều tác giả...

Vì thế, ông bắt tay vào viết và cuối tháng 4/2022 cuốn sách được xuất bản.

Đây lần đầu tiên, tại Việt Nam có cuốn Từ điển giải thích thuật ngữ âm nhạc gồm hơn 5.000 mục từ, 8 thứ tiếng, từ lĩnh vực âm nhạc truyền thống đến công nghệ âm nhạc.

TS Nguyễn Bách chia sẻ, khi bắt tay vào soạn thảo cuốn Từ điển giải thích thuật ngữ âm nhạc, ông hết sức lưu ý đến tính phổ cập của những thuật ngữ âm nhạc được chọn làm mục từ.

Ngoài ra, nội dung giải thích những mục từ này còn chứa chất liệu cần thiết về lịch sử âm nhạc và nền tảng của từ nguyên học phát sinh ra những thuật ngữ âm nhạc liên quan. Bên cạnh các định nghĩa, cách giải thích, riêng từng mục từ còn có thể gồm những ví dụ cho thấy cách dùng thuật ngữ đó.

Cho đến nay, chưa có cuốn từ điển nào của Việt Nam đề cập đến những thuật ngữ về “Công nghệ Âm nhạc”. Nội dung này được tiếp tục khai thác trong Từ điển giải thích thuật ngữ âm nhạc...

Từ năm 1999, bộ Thuật ngữ âm nhạc Anh – Đức – Việt và Ý – Pháp – Việt của tác giả Nguyễn Bách đã gây sự chú ý đặc biệt trong giới chuyên môn trên cả nước. Lần đầu tiên có một cuốn từ điển Việt Nam không sắp xếp mục từ theo thứ tự của bảng chữ cái mà theo số Ả Rập. Nhờ sáng kiến đó, các thuật ngữ ở 5 thứ tiếng khác  nhau đều trở nên “bình đẳng”, tiếng nào cũng có thể làm chuẩn để tra cứu sang những ngôn ngữ còn lại.

Đặc biệt, ban biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam đã dùng cuốn sách Thuật ngữ âm nhạc Việt – Anh – Ý – Pháp – Đức (2011, tái bản lần 3 năm 2019) làm một trong các tài liệu tham khảo và chọn cuốn sách Nghệ thuật chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng (2010) của ông làm một mục từ trong phần “Sách, tạp chí”. Ông cũng là một thành viên chính thức của ban biên soạn này.

Là một người sinh ra, trưởng thành và hoạt động âm nhạc ở miền Nam nhưng Nguyễn Bách lại bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ngành Âm nhạc học tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Trong 20 năm tính đến năm 2020, Học viện Âm nhạc Quốc gia có được 41 tiến sĩ âm nhạc học. Nguyễn Bách là một trong số đó và là một trong ba nghiên cứu sinh từ Nhạc viện TP.HCM ra Hà Nội bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Đây là một điều thuận lợi cho ông để hiểu được những khái niệm, cách gọi khác nhau mang tính địa phương đối với một số thuật ngữ âm nhạc chuyên ngành, chẳng hạn “đa âm – phức điệu”, “âm thể – giọng, cung”, “âm giai – thang âm”…

PGS HOÀNG CƯƠNG, CỰU GIÁM ĐỐC NHẠC VIỆN TP.HCM:

Chuẩn hóa, giải thích cặn kẽ các thuật ngữ âm nhạc

Trên thế giới, thí sinh dự thi các cuộc thi quốc tế, chỉ cần sử dụng bản nhạc photocoy thì ban tổ chức đánh rớt liền. Họ quy định phải dùng đúng sách có bản quyền của các nhà xuất bản. Họ quy định khắt khe như thế thì ngành xuất bản, đặc biệt là xuất bản sách âm nhạc mới phát triển.

Trong bối cảnh đó, TS Nguyễn Bách vẫn miệt mài đưa ra các công trình xuất bản, đặc biệt là cuốn "Từ điển giải thích thuật ngữ âm nhạc". Các kiến thức, thuật ngữ âm nhạc không phải ai cũng biết hết. Ngay cả những người làm công tác giảng dạy, đôi khi họ hiểu một khái niệm, nhưng bảo giải thích cụ thể thì lại nói mơ hồ rằng “cái này là ấy, cái ấy là này…”. Với cuốn từ điển này, mọi từ ngữ, kiến thức đã được TS Nguyễn Bách chuẩn hóa, giải thích cặn kẽ.