Báo cáo từ Cục Thống kê, Bộ Tài chính, hoạt động thương mại của Việt Nam tăng nhanh trong tháng 5, trong đó xuất khẩu đạt trên 46 tỷ USD, tăng 2,1% so với tháng 4 và tăng 18% so với cùng kỳ, dù vậy nhập khẩu lại đạt trên 52 tỷ USD, tăng 4,3% so với tháng 4 và tăng trên 33% so với cùng kỳ năm ngoái.

Nhập siêu tháng 5 lên tới hơn 5,2 tỷ USD, nâng nhập siêu luỹ kế 5 tháng đầu năm lên 13,8 USD, cao nhất 5 tháng đầu năm kể từ năm 2008 đến nay. Trong đó, nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1% tổng nhập khẩu với sự đóng góp chủ yếu từ khu vực doanh nghiệp FDI.

"Đường cong chữ J" và bước chuyển của khối FDI

Theo tính toán từ quỹ đầu tư VinaCapital, thâm hụt thương mại trong nước tăng hơn gấp đôi, từ mức 3% GDP trước khi chiến sự Trung Đông xảy ra lên đến trên 6% GDP vào giữa tháng 5, tương đương khoảng 13 tỷ USD. Giá dầu bật tăng do eo biển Homuz bị phong toả và giá trị đồng nhân dân tệ tăng lên khiến Việt Nam, quốc gia nhập khẩu hơn một phần ba nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc, bị ảnh hưởng. Dù vậy, theo đánh giá của quỹ này, tình trạng trên là không đáng lo ngại.

"Phần lớn thâm hụt thương mại hiện nay của Việt Nam chủ yếu xuất phát từ việc gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu sản xuất và tư liệu vốn phục vụ cho sản xuất các sản phẩm công nghệ cao", ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho biết.

Theo đại diện của VinaCapital, khác với trước đây, các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghệ cao chủ yếu nhập khẩu linh kiện ngắn hạn và thường đưa vào sản xuất trong vòng 3-4 tháng kể từ ngày nhập khẩu thì hiện tại, xu hướng này đã thay đổi. Các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đang đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, thiết bị gốc, đưa cả dây chuyền sản xuất linh kiện chính xác về Việt Nam và hướng tới làm chủ nguồn nguyên liệu đầu vào.

Theo đó, thời gian hoàn vốn sẽ dài hơn. Cán cân thương mại có thể thâm hụt trong ngắn hạn nhưng lại bảo chứng cho giai đoạn dự báo nhiều thành quả của xuất khẩu của Việt Nam thời gian tới.

"Điều này tạo ra hiệu ứng "đường cong J", trong đó cán cân thương mại ban đầu xấu đi, trước khi cải thiện trở lại khi các máy móc, thiết bị và linh kiện nhập khẩu được đưa vào sản xuất hàng xuất khẩu", ông Michael Kokalari dự báo.

Và điều này được xem là lý giải tinh tế cho sự không đáng lo ngại của thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán trước mức tăng gần đây của thâm hụt thương mại.

Rủi ro với tỷ giá?

Khi tăng trưởng nhập khẩu cao hơn đáng kể so với xuất khẩu, áp lực với tỷ giá là khó tránh khỏi khi nhu cầu đồng USD gia tăng và đặt ra nhiều thách thức cho điều hành chính sách tiền tệ trong nước.

Báo cáo PMI tháng 5 của S&P Global cho thấy, hoạt động tích trữ hàng hoá nguyên liệu do lo ngại xung đột Trung Đông là một trong những nguyên nhân khiến tình trạng nhập siêu trong nước nới rộng.

Từ góc nhìn của MBS, bước vào quý 2, mức cải thiện của cán cân thương mại sẽ còn khá khiêm tốn so với quý 1. Các chuyên gia nhìn nhận, đồng USD đang có bệ đỡ từ câu chuyện giá dầu khó hạ nhiệt và việc FED tiếp tục trì hoãn việc giảm lãi suất. Khi đó, rủi ro nhập khẩu lạm phát của Việt Nam sẽ gia tăng trong bối cảnh chi phí logistics tăng cao cộng hưởng xu hướng giảm giá VND và sự phục hồi của USD. Tỷ giá được nhận định tỷ giá sẽ tăng 0,3 - 1,6% so với đầu năm

Đồng quan điểm, theo Yuanta, việc thâm hụt thương mại tháng 5 tiếp tục tăng mạnh hơn với với tháng 4 và cùng kỳ là một điểm cần lưu ý với tỷ giá và cán cân thanh toán trong ngắn hạn dù tỷ giá đã khá ổn định trong tháng qua.