Thử nghiệm đồng eCNY qua trò chơi xổ số trên WeChat

Mới đây, cô Annabelle Huang, (28 tuổi, một chiến lược gia kinh doanh ở Thâm Quyến) trúng giải xổ số quốc gia trong trải nghiệm kinh tế học mới nhất của Trung Quốc. Cô đã nhận được một phong bì kỹ thuật số với 200 nhân dân tệ điện tử (eCNY), trị giá khoảng 30 đô la Mỹ, sau khi tham gia xổ số thông qua ứng dụng mạng xã hội WeChat.

Để chi tiêu số tiền này, cô đi đến cửa hàng tiện lợi chọn sản phẩm, rồi lấy mã QR của đồng tiền kỹ thuật số trong ứng dụng ngân hàng mà cô sử dụng để quét thanh toán. Cô Huang cho biết trải nghiệm dùng đồng eCNY: "Quá trình thanh toán cũng rất giống với các ứng dụng thanh toán khác của Trung Quốc”, mặc dù cô nói thêm rằng nó không hoàn toàn suôn sẻ.

Với một nỗ lực táo bạo, Trung Quốc tiến tới làm lại cách thức hoạt động của đồng tiền do chính phủ hậu thuẫn, tung ra loại tiền kỹ thuật số của riêng mình với những chất lượng khác với tiền mặt hoặc tiền gửi kỹ thuật số. Theo báo cáo của chính phủ Trung Quốc, ngân hàng trung ương của đất nước này đã bắt đầu thử nghiệm eCNY vào năm ngoái ở bốn thành phố, mới đây đã mở rộng thử nghiệm sang các thành phố lớn hơn như Bắc Kinh và Thượng Hải.

Sự nỗ lực này là một trong những nỗ lực của các ngân hàng trung ương trên khắp thế giới nhằm thử các hình thức tiền kỹ thuật số mới có thể phát triển nhanh hơn, đồng thời cung cấp cho những người có hoàn cảnh khó khăn nhất quyền truy cập vào các công cụ tài chính trực tuyến. Nhiều quốc gia đã hành động khi đồng tiền điện tử như Bitcoin, gần đây tăng giá trị, trở nên phổ biến hơn.

Tuy nhiên, Bitcoin là đồng tiền kỹ thuật số được thiết kế phi tập trung để không công ty hoặc chính phủ nào có thể kiểm soát được, còn các loại tiền kỹ thuật số do các ngân hàng trung ương tạo ra sẽ mang lại cho các chính phủ nhiều quyền lực hơn về tài chính. Những loại tiền này có thể cho phép phân phối trực tiếp tiền hết hạn nếu không được sử dụng vào một ngày cụ thể và có thể giúp chính phủ dễ dàng theo dõi các giao dịch tài chính để ngăn chặn hành vi trốn thuế và đàn áp những người chống đối.

Nhiều quốc gia tăng tốc khi đồng Bitcoin thu hút sự chú ý

Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, trong 12 tháng qua, hơn 60 quốc gia đã thử nghiệm các loại tiền kỹ thuật số quốc gia, tăng hơn 40 loại so với một năm trước đó. Các quốc gia bao gồm Thụy Điển, đang tiến hành thử nghiệm đồng kỹ thuật số Krona và Liên bang Bahamas đã sản xuất một loại tiền kỹ thuật số tên Sand Dollar cho tất cả người dân sử dụng.

Ngược lại, Mỹ tiến từng bước chậm rãi, hiện tại chỉ hoàn tất những nghiên cứu cơ bản. Tại một sự kiện do New York Times tổ chức vào tuần trước, Bà Janet L. Yellen, Bộ trưởng Tài chính nói rằng một loại tiền kỹ thuật số của Mỹ là “hoàn toàn đáng để xem xét” vì nó “có thể mang lại các khoản thanh toán nhanh hơn, an toàn hơn và rẻ hơn”.

Tuy nhiên, không có cường quốc nào đi xa như Trung Quốc. Những động thái ban đầu có thể báo hiệu phần còn lại của thế giới sẽ đi về đâu với các loại tiền kỹ thuật số. Theo ông Yaya Fanusie, một thành viên tại Trung tâm Sức mạnh Tài chính và Kinh tế, tác giả của một bài báo gần đây về tiền tệ Trung Quốc cho biết: “Đây không chỉ là tiền bạc mà còn là về việc phát triển các công cụ mới để thu thập dữ liệu và tận dụng dữ liệu đó để nền kinh tế Trung Quốc thông minh hơn và dựa trên thời gian chuyển tiếp thông tin thật”(real-time information).

Trong khi chính phủ Trung Quốc chưa cho biết khi nào và chính thức giới thiệu eCNY trên toàn quốc, một số quan chức đã đề cập đến việc nó đã sẵn sàng cho khách du lịch đến tham quan Thế vận hội 2022 ở Bắc Kinh. Các bài báo và bài phát biểu gần đây của các quan chức tại Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, là ngân hàng trung ương của đất nước, nhấn mạnh tham vọng của dự án và mong muốn trở thành người đầu tiên.

Một bài báo trên tờ China Finance, tạp chí của ngân hàng trung ương, số tháng 9 (năm ngoái) có viết: “Quyền phát hành và kiểm soát các loại tiền kỹ thuật số sẽ trở thành một “chiến trường mới” cạnh tranh giữa các quốc gia có chủ quyền. Trung Quốc có nhiều lợi thế và cơ hội trong việc phát hành tiền tệ kỹ thuật số định danh, vì vậy họ nên tăng tốc để nắm bắt chặng đường đầu tiên”.

Sự phát triển của một loại tiền kỹ thuật số quốc gia bắt đầu vào năm 2014, khi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc thành lập một nhóm nội bộ để thực hiện, ngay sau khi Bitcoin thu hút được sự chú ý trong nước. Theo nghiên cứu từ công ty đầu tư tài chính Sino Global Capital, năm 2016, ngân hàng trung ương đã tạo ra một bộ phận được gọi là Viện tiền tệ kỹ thuật số. Năm ngoái, Viện này đã bắt đầu thử nghiệm đồng eCNY ở các thành phố Thâm Quyến, Tô Châu, Xiongan và Thành Đô.

Những người được mời tham gia thử nghiệm thông qua chương trình xổ số trên WeChat hoặc các ứng dụng khác có thể nhấp vào liên kết và nhận được số dư 200 nhân dân tệ điện tử, số tiền này đôi khi được hiển thị trong ứng dụng ngân hàng của họ trên hình ảnh một tờ tiền cổ của Trung Quốc có hình khuôn mặt của Mao Trạch Đông. Để tiêu tiền, người dùng có thể sử dụng ứng dụng eCNY quét mã QR của nhà bán lẻ hoặc tạo mã QR trên ứng dụng để nhà bán lẻ có thể quét.

Hệ thống sổ cái điện tử và lo ngại quyền riêng tư

Các quan chức từ Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cho biết thiết kế của eCNY chỉ vay mượn một số yếu tố kỹ thuật nhỏ từ Bitcoin và không sử dụng cái gọi là công nghệ blockchain, một hệ thống giống như sổ cái mà hầu hết các loại tiền điện tử đều dựa vào.

Theo một gợi ý về tính chất bất thường của tiền tệ, người nhận chỉ có vài tuần để tiêu tiền kỹ thuật số trước khi nó biến mất. Cho đến nay, việc sử dụng loại tiền này chỉ giới hạn ở một số nhà bán lẻ. Những người dùng ban đầu thì cho biết trải nghiệm này rất giống với các tùy chọn thanh toán kỹ thuật số của Trung Quốc như Alipay và WeChat Pay nên sẽ không khó để chuyển sang nó nếu nó được triển khai trên toàn quốc.

Yifan Gao, 30 tuổi, một nhà phân tích tài chính tại Shenzen, người gần đây đã sử dụng 200 eCNY của mình để mua đồ ăn nhẹ tại 7-Eleven cho biết: “Tôi hoàn toàn ổn khi thanh toán bằng eCNY, vì nó thuận tiện và nhanh chóng”. Bà Gao cũng cho biết thêm: “eCNY sẽ chỉ trở thành xu hướng phổ biến nếu mọi người có thể chuyển tiền cho bạn bè, ở phiên bản dùng thử thì không có điều này”.

Ông Eswar Prasad, cựu lãnh đạo của bộ phận the International Monetary Fund’s China, cho biết một trong những yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy eCNY là sự thành công của WeChat Pay và Alipay. Cả hai đều đã làm nảy sinh một hệ thống tài chính thay thế mới khiến các quan chức Trung Quốc lo lắng và dẫn đến một cuộc chống đối Jack Ma, người sáng lập Alibaba và Ant Financial, công ty sở hữu Alipay. Ông Prasad nói: “eCNY thực sự là một cơ chế phòng thủ để giữ sự gắn kết với đồng tiền của ngân hàng trung ương”.

Nếu đồng eCNY thành công, nó sẽ mang lại cho ngân hàng trung ương những quyền lực mới, bao gồm các loại chính sách tiền tệ mới để giúp nền kinh tế phát triển. Trong một khả năng mà các nhà kinh tế đã thảo luận, một ngân hàng trung ương có thể lập trình cho đồng tiền kỹ thuật số của mình từ từ mất giá để người tiêu dùng được khuyến khích chi tiêu ngay lập tức.

Một số nhà kinh tế cho biết tiền kỹ thuật số của Trung Quốc cũng sẽ giúp đồng Nhân dân tệ dễ dàng cạnh tranh với đô la Mỹ như một loại tiền tệ toàn cầu vì ít rào cản hơn. Tuy nhiên, các quan chức và nhà phân tích Trung Quốc cho biết cần có nhiều thay đổi cần thiết khác để điều đó xảy ra.

Ngoài những tham vọng đó, eCNY ngay lập tức có thể cung cấp cho chính phủ Trung Quốc nhiều quyền lực hơn để giám sát dòng tài chính vì một hệ thống tiền tệ kỹ thuật số có thể ghi lại mọi giao dịch. Điều đó đặt ra những lo ngại về quyền riêng tư, với việc Trung Quốc đã sử dụng nhiều công cụ trong quá khứ để trấn áp những người phản đối.