Quý 1 vừa qua, ngành ngân hàng ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực, tăng trưởng lợi nhuận thuộc top đầu trong nền kinh tế. Dù vậy, những yếu tố bất định từ môi trường kinh tế trong và ngoài nước đang thách thức đà tăng trưởng của các nhà băng.

Trong báo cáo hồi tháng 2, Mirae Asset Vietnam dự báo, lợi nhuận các ngân hàng sẽ tăng khoảng 15-17% trong năm nay với động lực chính vẫn đến từ thu nhập lãi thuần kỳ vọng vào tăng trưởng tín dụng và việc tăng hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, trong báo cáo vừa ra mắt, công ty này đã giảm dự phóng tăng trưởng lợi nhuận toàn ngành còn dưới 14%.

Mirae Asset Vietnam xét đến các yếu tố như chất lượng tài sản, tăng trưởng tín dụng, huy động vốn, tỷ giá... những nguyên nhân có thể khiến thu hẹp dần các động lực tăng trưởng của các nhà băng. 

Rủi ro với chất lượng tài sản

Rủi ro chính với chất lượng tài sản các ngân hàng đến chủ yếu từ các bất ổn vĩ mô, trong đó phải kể đến thuế quan và xu hướng bảo hộ thương mại.

Sự bất định từ các thông tin thuế quan có thể khiến DN ngại ngần với các kế hoạch đầu tư mới hay mở rộng sản xuất khiến nhu cầu về tín dụng giảm. Trong khi đó, việc đặt chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cao có thể khiến các nhà băng vô tình xảy ra tình trạng phân bổ vốn kém hiệu quả hoặc nới lỏng các tiêu chuẩn giải ngân.

Quý 1 vừa qua, NIM của các nhà băng tiếp tục chịu áp lực khi NIM bình quân của các ngân hàng niêm yết giảm thêm 3 điểm cơ bản; lợi suất bình quân tài sản sinh lời (IEA) giảm 1 điểm cơ bản trong khi chi phí vốn tăng 13 điểm so với qúy 4/2024 trong bối cảnh cung vượt cầu và chỉ đạo từ Chính phủ. Trong đó, các ngân hàng lớn chịu áp lực NIM giảm nhiều hơn các ngân hàng vừa và nhỏ khi chi phí huy động không còn cao như trước.

"Trong bối cảnh Chính phủ tái khẳng định mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong 2025 và những năm tiếp theo, đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của tín dụng như một động lực tăng trưởng, ngành này có thể đang bước vào quá trình chuyển giao sang giai đoạn NIM mỏng hơn, phản ánh sự thu hẹp của phần bù rủi ro và nguồn cung được đẩy mạnh", Mirae Asset nhấn mạnh.

Cũng trong quý 1 vừa qua, nợ xấu vẫn có dấu hiệu tăng lên, mức tăng toàn ngành khoảng 19 điểm cơ bản so với cuối năm ngoái. Điều này do mức dư nợ dưới chuẩn tại các ngân hàng lớn, trong đó bao gồm cả ba ngân hàng quốc doanh và đặc biệt với các nhà băng tăng tỷ trọng khách hàng cá nhân trong danh mục. 

Tuy nhiên, điểm tích cực là nếu các ngân hàng xây dựng được bộ đệm dự phòng cao thì điều này cũng không quá đáng ngại, khó gây ảnh hưởng đến tài sản của tổ chức tín dụng. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu thấp thường ở ngân hàng có tỷ lệ dư nợ trên tài sản thế chấp khoảng 50-60%, với trọng tâm là hoạt động cho vay bán lẻ, nên mức này cũng sẽ không đại diện cho rủi ro cao. 

Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) trong quý 1 ghi nhận giảm nhẹ dù không đáng kể nhưng đáng lưu ý. Phân khúc khách hàng doanh nghiệp tăng trưởng mạnh đồng nghĩa ngân hàng chịu áp lực mở rộng quy mô tài sản và chấp nhận hy sinh một phần lợi nhuận. Nếu điều này xảy ra, ngân hàng nếu không muốn phát hành thêm cổ phiếu thì sẽ phải tăng cường huy động vốn qua kênh giấy tờ có giá, điều này có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn và tăng trưởng lợi nhuận.

Hiện tại, nhiều nhà băng đã cho đóng cửa nhiều phòng giao dịch, tinh gọn bộ máy, áp dụng công nghệ thông tin để tiết kiệm chi phí hoạt động. Dù vậy trong năm nay, các khoản tiết giảm nhân sự sẽ chưa phản ánh đáng kể vào cơ cấu chi phí nhà băng khi mà nguồn lực đầu tư vào cơ sở hạ tầng số sẽ tăng đáng kể.

Khoảng cách tín dụng và huy động lớn

Tính đến ngày 25/3, tăng trưởng tiền gửi chỉ đạt 1,36% so với cùng kỳ năm 2024, cải thiện so với mức giảm 0,76% trong quý 1/2024 nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức tăng trưởng tín dụng 2,5%. Lãi suất thấp là một trong những nguyên nhân chính.

Sự chênh lệch này khiến các ngân hàng thương mại không có quá nhiều dư địa trong điều tiết thanh khoản, buộc phải thu hẹp khoảng cách tăng trưởng giữa tín dụng và tiền gửi bằng các chính sách như điều chỉnh biên lãi suất, triển khai các gói tín dụng ưu đãi... theo định hướng từ Chính phủ, cân đối lợi ích của ngân hàng và mục tiêu hỗ trợ kinh tế với cung tín dụng “giá rẻ”.

"Tính đến giữa tháng 5, lãi suất huy động đã tăng nhẹ khi các ngân hàng nỗ lực cải thiện các chỉ số an toàn hoạt động trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, vốn đang tiệm cận mức trần sau nhiều năm tăng trưởng lệch pha", các chuyên gia cho biết.

Ngoài các vấn đề trên, rủi ro thuế quan cũng làm gia tăng áp lực tỷ giá, gia tăng mức độ biến động trong cung cầu USD. Lãi suất liên ngân hàng sẽ khó điều chỉnh sâu khi chính sách tiền tệ từ Fed có thể kéo dài thời gian thắt chặt, tác động bởi triển vọng lạm phát cao và phần bù rủi ro cho các yếu tố bất ổn. 

Trong bối cảnh thu nhập lãi thuần và từ dịch vụ không có nhiều động lực, Mirea Asset cho biết, tăng trưởng lợi nhuận có thể tiếp tục giảm tốc trong năm 2025.

"Kế hoạch kinh doanh của các ngân hàng trong năm 2025 cũng tương đối thận trọng hơn, và nhiều khả năng là những khoản thu bất thường lớn cũng sẽ được sử dụng cho việc củng cố chất lượng tài sản. Một điểm cần lưu ý là những mục tiêu tăng trưởng này đa phần được xác lập dựa trên những điều kiện kinh doanh không quá thuận lợi, và từ trước khi bộ máy chính quyền mới của Mỹ công bố mức thuế quan tối đa có thể áp đặt, vào thời điểm đầu tháng 4", các chuyên gia nhấn mạnh.