Sự kiện Tổng thống Trump áp thuế lên các đối tác của Iran không chỉ là câu chuyện thương mại viển vông, mà đã bắt đầu "ngấm" trực tiếp vào túi tiền của người tiêu dùng Việt thông qua giá xăng dầu. Những nhịp rung lắc từ thị trường Trung Đông đang buộc các doanh nghiệp trong nước phải tái cấu trúc bài toán chi phí ngay trong quý I/2026.

Trong kỳ điều hành giá ngày 05/02/2026, giá xăng dầu trong nước đã ghi nhận đợt tăng giá nhẹ dưới áp lực từ thị trường thế giới. Cụ thể, xăng RON95-III đã chạm ngưỡng 18.880 đồng/lít, trong khi dầu diesel tăng lên mức 18.453 đồng/lít. Mặc dù mức tăng này chưa quá đột biến, nhưng giới phân tích tại Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) cảnh báo đây mới chỉ là giai đoạn bắt đầu của một chu kỳ biến động mới.

Việc Mỹ đe dọa tấn công các cơ sở năng lượng của Iran - nhà sản xuất dầu lớn thứ tư của OPEC - đang khiến phí bảo hiểm rủi ro (risk premium) trên mỗi thùng dầu thô tăng vọt, đẩy giá dầu WTI duy trì quanh mốc $65/thùng.

Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, biến động này tạo ra hiệu ứng "lạm phát chi phí đẩy" (cost-push inflation) vô cùng phức tạp.

Xăng dầu là mặt hàng đầu vào thiết yếu, chiếm trọng số lớn trong rổ chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận tải và logistics sẽ ngay lập tức được chuyển sang giá thành hàng hóa. Điều này đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng đầu năm 2026 đang phục hồi mạnh mẽ.

Nếu tình hình căng thẳng Mỹ - Iran không sớm hạ nhiệt, áp lực lên tỷ giá VND/USD sẽ ngày càng lớn, buộc Ngân hàng Nhà nước phải thận trọng hơn trong việc điều hành chính sách tiền tệ để bảo vệ mục tiêu tăng trưởng.

Ở góc độ doanh nghiệp, các đơn vị kinh doanh xăng dầu đang đứng trước bài toán quản trị rủi ro hàng tồn kho. Việc duy trì nguồn cung ổn định trong bối cảnh eo biển Hormuz - nơi 20% lượng dầu thế giới đi qua - bị đe dọa đóng cửa là một thử thách lớn.

Các chuyên gia kinh tế khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đa dạng hóa nguồn nhập khẩu từ các thị trường thay thế như khu vực Đông Nam Á hoặc Mỹ để giảm thiểu rủi ro từ các lệnh trừng phạt thứ cấp.

Sự "nhạy cảm" của thị trường năm 2026 đòi hỏi một kịch bản ứng phó linh hoạt từ cả phía Chính phủ lẫn khối tư nhân để tránh những cú sốc giá ngoài ý muốn.