Sự đảo ngược pháp lý tại Tòa án Tối cao Mỹ đang mở ra một giai đoạn "thở phào" ngắn ngủi nhưng quý giá cho các nền kinh tế định hướng xuất khẩu tại Đông Nam Á. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu vừa trải qua một năm 2025 đầy biến động dưới áp lực thuế IEEPA, phán quyết này không chỉ là một thắng lợi về mặt pháp lý mà còn là một xung lực kinh tế thực thụ cho khu vực.

Phán quyết với tỷ lệ 6-3 của Tòa án Tối cao Mỹ (SCOTUS) vào ngày 20/02/2026 trong vụ kiện Learning Resources, Inc. v. Trump đã chính thức vô hiệu hóa các mức thuế "đối ứng" được áp đặt theo Đạo luật Quyền năng Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Tòa khẳng định rằng việc đơn phương thu thuế là xâm phạm quyền lập pháp của Quốc hội, vì quyền đánh thuế là "một nhánh của quyền thu thuế" được quy định rõ tại Điều I của Hiến pháp Mỹ. Chánh án John Roberts nhấn mạnh trong bản kiến nghị rằng IEEPA không cho phép tổng thống có quyền áp đặt thuế quan vô hạn về cả mức thuế lẫn thời gian chỉ bằng cách tuyên bố tình trạng khẩn cấp. Hệ quả là các mức thuế từ 10% đến hơn 50% vốn đang đè nặng lên hàng hóa quốc tế bị đình chỉ hiệu lực ngay lập tức.

Theo phân tích từ Penn Wharton Budget Model, quyết định này xóa bỏ gánh nặng thuế trị giá khoảng $1.400 tỷ trong thập kỷ tới và buộc Chính phủ Mỹ phải đối mặt với các thủ tục hoàn trả khoảng $175 tỷ tiền thuế đã thu sai quy định tính từ đầu năm 2025.

Đối với khu vực Đông Nam Á, các quốc gia như Malaysia, Thái Lan và đặc biệt là Việt Nam được xem là những bên hưởng lợi lớn nhất.

Trong năm 2025, bất chấp các rào cản thuế quan, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ vẫn đạt kỷ lục $153 tỷ, chiếm 32% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Việc bãi bỏ thuế IEEPA giúp giải phóng biên lợi nhuận cho các ngành hàng chủ lực như điện tử, dệt may và da giày.

Chuyên gia Phillip Braun từ Đại học Northwestern nhận định rằng đây là một thắng lợi kép giúp gỡ bỏ rào cản nhân tạo cho các đối tác thương mại. Scott Lincicome từ Viện Cato cũng bổ sung rằng phán quyết này tái thiết lập sự ổn định cần thiết cho các nhà nhập khẩu vốn đang phải chịu chi phí đầu vào tăng vọt.

Sự kiện này cũng giúp giảm bớt áp lực chi phí cho các tập đoàn đa quốc gia đang vận hành chuỗi cung ứng tại khu vực, ngăn chặn nguy cơ lạm phát chi phí đẩy lan ngược từ Mỹ về các nhà máy tại Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, phán quyết này đến đúng thời điểm nền kinh tế đang nỗ lực đạt mục tiêu tăng trưởng 10% cho năm 2026. Trước đó, vào ngày 28/10/2025, Việt Nam và Mỹ đã phải ký kết một khung thỏa thuận thuế đối ứng tạm thời để tránh các mức thuế trừng phạt cao hơn.

Hiện nay, cơ hội đòi hoàn trả hàng tỷ USD tiền thuế đã nộp đang mở ra cho các doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, quá trình này được dự báo sẽ rất phức tạp. Các luật sư tại Blank Rome và Clark Hill lưu ý rằng các nhà nhập khẩu cần thực hiện thủ tục khiếu nại (protest) trong vòng 180 ngày kể từ ngày thanh khoản tờ khai để giữ quyền lợi.

Mặc dù vậy, niềm vui này có thể bị che mờ bởi tuyên bố mới nhất của ông Trump về việc ký sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974 ngay chiều ngày 20/02/2026. Điều này buộc các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải nhanh chóng chuyển trạng thái từ "ăn mừng" sang "phòng thủ" trước những cuộc điều tra thương mại mới sắp tới.