Nhiều kẽ hở trong cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước
(DNTO) - Theo Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh, có một số doanh nghiệp cổ phần hóa chỉ vì đất, trong đó có những mảnh là đất "vàng", đất "kim cương". Quá trình cổ phần hóa DNNN đã cho thấy nhiều sai phạm trong xử lý đất đai, gây thất thoát tài sản nhà nước.
Nhiều DNNN quy mô lớn đã được cổ phần hóa và trở thành những điểm sáng. Ảnh: T.L
Những kẽ hở nhức nhối
Theo Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong, đến năm 2020, cả nước còn hơn 100 doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) có 100% vốn Nhà nước. Nhiều DNNN quy mô rất lớn như: Tập đoàn Cao su Việt Nam, các tổng công ty: Phát điện 3, Dầu Việt Nam, Điện lực Dầu khí, Lọc hóa dầu Bình Sơn… đã được cổ phần hóa và trở thành những điểm sáng, khi mà số lượng cổ phiếu IPO đều được bán hết. Nhiều thương vụ thoái vốn đạt hiệu quả cao, như thoái vốn tại Sabeco, Vinamilk… đã thu về gần 160.000 tỉ đồng (gấp hơn 9 lần giá trị sổ sách).
Thực tế cũng cho thấy, mặc dù các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đang được giao quản lý và sử dụng khối lượng tài sản rất lớn, nhưng hiệu quả sản xuất kinh doanh còn thấp, nhiều DNNN còn thua lỗ, thất thoát vốn lớn.
Đặc biệt, thời gian qua công luận rất bức xúc với những kẽ hở trong cổ phần hóa DNNN, làm thất thoát tài sản công. Một số cổ đông vốn là lãnh đạo DNNN trước cổ phần hóa đã lạm dụng quyền lực và trách nhiệm để mua gom cổ phần và trở thành nhóm nhỏ công đông lớn nhất, nắm quyền khống chế trong và sau khi cổ phần hóa DNNN, biến DNNN từ sở hữu nhà nước thành sở hữu tư nhân, gia đình trị.
TS. Phong chỉ ra: Theo ước tính, hàng nghìn tỉ đồng đã và đang bị thất thoát và thất thu từ nguồn đất, mặt bằng kinh doanh, tài sản công do chưa tính hoặc không tính đúng, tính đủ giá trị quyền sử dụng đất, quyền thuê đất và các giá trị, lợi thế kinh doanh vô hình khác. Tình trạng “trốn thầu” hoặc lỏng lẻo, hình thức trong triển khai đấu thầu và chuyển đổi mục đích sử dụng quỹ đất mà DNNN nắm giữ khi cổ phần hóa.
“Tiêu biểu là sự việc tháng 4/2018, Công ty TNHH MTV Đầu tư và xây dựng Tân Thuận chuyển nhượng cho Công ty CP Quốc Cường Gia Lai khu đất hơn 30 ha tại xã Phước Kiển, huyện Nhà Bè với giá chỉ 419 tỉ đồng, trong khi mặt bằng giá thị trường gấp nhiều lần con số đó”, TS. Phong cho hay.
Cũng theo TS. Phong, tại Hà Nội, các nơi đã cổ phần hóa như Kem Tràng Tiền, khách sạn Phú Gia, chợ Đồng Xuân… khi cổ phần hóa đã không có cách “bịt lỗ hổng”, dẫn đến việc lãnh đạo DNNN có thể dùng quyền lực, dụ dỗ cổ đông để thu gom cổ phiếu.
Có những kẽ hở như liên doanh rồi để thua lỗ, lãnh đạo DNNN giấu giếm quỹ đất, cổ phần hóa không tính đúng, tính đủ giá trị và làm thất thoát.
Cũng liên quan đến kẽ hở thất thoát đất công trong và sau quá trình cổ phần hóa DNNN, TS. Vũ Đình Ánh, Chuyên gia kinh tế nêu quan điểm: Có một số doanh nghiệp cổ phần hóa chỉ vì đất, trong đó có những mảnh là đất "vàng", đất "kim cương". Quá trình cổ phần hóa DNNN đã cho thấy nhiều sai phạm trong xử lý đất đai, gây thất thoát tài sản nhà nước. Trong nhiều trường hợp, đất đai là miếng mồi ngon để nhà đầu tư tích cực tham gia quá trình cổ phần hóa.
Cần tăng cường vai trò của kiểm toán Nhà nước trong việc chống nguy cơ thất thoát đất công trong và sau quá trình cổ phần hóa DNNN. Ảnh: T.L
“Nhiều sai phạm gây thất thoát tài sản nhà nước từ khâu xác định giá trị đất khi cổ phần hóa trong quá khứ khiến công tác này không thể xem nhẹ. Bên cạnh việc sửa đổi, hoàn thiện chính sách pháp luật, tăng cường vai trò của kiểm toán Nhà nước trong việc chống nguy cơ thất thoát đất công trong và sau quá trình cổ phần hóa DNNN là rất quan trọng”, TS. Vũ Đình Ánh nói.
Đưa giá trị sử dụng đất vào sử giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa để tránh thất thoát
Đưa ra giải pháp để khắc phục tình trạng này, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, quá trình sắp xếp, đổi mới và cổ phần hóa DNNN chỉ được đẩy nhanh, đúng hướng và có hiệu quả cao nhất khi và chỉ khi có đột phá cơ chế phù hợp trên tinh thần thượng tôn pháp luật, đảm bảo nguyên tắc thị trường và xử lý hài hòa lợi ích, đặc biệt kiên quyết chống chảy máu tài sản công do lợi ích nhóm và trụ lợi các kẽ hở trong quá trình cổ phần hóa DNNN.
Cũng theo TS. Nguyễn Minh Phong, trước nguy cơ diện tích đất của các dự án cổ phần hóa được định giá, cho khai thác, cho thuê hoặc bán với giá quá thấp, nhất là do tình trạng “chân gỗ”, “quân xanh quân đỏ” trong công tác đấu giá và được tăng tốc bằng những khoản tiền bôi trơn khổng lồ, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý minh bạch, bình đẳng, cạnh tranh nhằm thực hiện chủ trương sắp xếp lại, xử lý nhà, đất thuộc sở hữu Nhà nước.
“Đặc biệt, cần đưa giá trị sử dụng đất vào sử giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa; bổ sung những chế định đấu giá quyền sử dụng đất và sửa đổi Luật Đấu thầu về chế định đấu thầu dự án có sử dụng đất, để bảo đảm tính công khai, minh bạch. Đồng thời, bổ sung quy định về xử lý đất đai đối với các doanh nghiệp quản lý nhiều đất đai ở những vị trí có lợi thế thương mại cao theo hướng yêu cầu doanh nghiệp cổ phần hóa có trách nhiệm xây dựng phương án sử dụng đất trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định”, ông Phong nói.
Theo TS. Phong, nếu làm được điều này sẽ đảm bảo ngăn ngừa tình trạng doanh nghiệp lợi dụng tiếp tục nắm giữ, ôm lại toàn bộ diện tích đất đang quản lý, mặc dù chưa phù hợp ngành nghề kinh doanh, mục đích sử dụng đất cũng như quy hoạch của địa phương.
Có thể bạn quan tâm
Tin khác
