Việc giảm thuế VAT chưa tác động lớn đến thị trường mua bán

Để hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội, Chính phủ đã quyết định giảm thuế VAT từ 10% xuống còn 8%. Đây là một trong những chính sách tài khóa ngắn hạn để kích thích tiêu dùng mà không ít nền kinh tế đã áp dụng để đối phó với khủng hoảng như Đức, Ý, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Anh, Trung Quốc…

Tuy vậy, trong bối cảnh khi giá cả các mặt hàng vẫn không ngừng leo thang, "ăn theo" giá xăng, và không phải mặt hàng nào cũng được giảm, thì chính sách này chưa thực sự đem lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng.  

Các chuyên gia cũng thẳng thắn thừa nhận, giá dầu thô thế giới những ngày qua tăng mạnh do lo lắng về mối quan hệ căng thẳng giữa Nga và Ukraine, điều này thúc giá xăng trong nước tăng ở mức trung bình cao do còn phải "cõng” thêm các khoản thuế, phí... chứ không phải thấp như giải thích của Bộ Tài chính mới đây. 

"Nếu giá xăng dầu tăng cao quá sẽ làm vô hiệu hoá một số công cụ, chính sách đang triển khai trong Chương trình phục hồi kinh tế, cụ thể việc giảm thuế VAT 2%“, PGS.TS Phạm Thế Anh, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), quan ngại. 

Trao đổi với Doanh Nhân Trẻ, chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú cho rằng, các chuyên gia của Cục thống kê cần đánh giá, nhìn nhận lại vấn đề này, bởi nếu thuế giảm mà phí vẫn đè nặng lên người dân thì cũng bằng hòa.

"Đơn cử, chuyện giảm thuế VAT 2% mà giá xăng lại tăng 10% thì việc giảm này cũng không có ý nghĩa gì. Theo tôi, muốn tác động đến VAT một cách mạnh mẽ, hiệu quả hơn thì phải cân đối, điều chỉnh lại giá cho cân đối với các mặt hàng khác trong xã hội", ông Phú nêu rõ.

Bên cạnh đó, chỉ số CPI của tháng 1/2022 hiện nay tăng 1,94%, vì thế dù thuế VAT giảm còn 8% thì cũng không đáng kể so với chỉ số giá cả hàng hoá trên thị trường. Theo chuyên gia Vũ Vinh Phú, riêng 87-90% các mặt hàng tươi sống bán ở chợ đều không liên quan đến việc giảm thuế VAT. 

Điều này cho thấy khi người dân mua hàng ngoài chợ thì giá lại rẻ hơn dù không được giảm thuế VAT, đồng nghĩa với việc VAT chỉ có tác dụng với những người vào siêu thị mua hàng – nơi mà giá thành sản phẩm lại chênh lệch lớn hơn so với bên ngoài. "Điều này dẫn đến việc thuế VAT giảm liệu có tác động lớn để thị trường mua bán chung hay không?", ông Phú đặt câu hỏi. 

"Ở nhiều nước trên thế giới, giá mặt bằng tại siêu thị thấp hơn ở ngoài chợ, nhưng ở Việt Nam thì điều này lại ngược lại. Giá siêu thị tại nước ta còn cao hơn giá chợ từ 20-30%, cho nên việc giảm thuế VAT đối với siêu thị rất hạn chế. Vì thế, dù giá siêu thị đã cao lên rồi giảm đi thì cũng không ảnh hưởng nhiều. Trước tiên mặt bằng giá phải hợp lý, rồi mới giảm VAT thì lúc đó mới có giá trị", ông Phú phân tích. 

Chưa kể, Chính phủ không quy định giảm thuế VAT đồng loạt xuống còn 8% với tất cả các loại hàng hoá, dịch vụ, mà đưa ra danh mục loại trừ hàng chục trang, với những hàng hóa, dịch vụ thuộc diện không được giảm, vẫn giữ nguyên mức thuế suất 10%, được quy định chi tiết trong 3 phụ lục đi kèm nghị định này...

"Theo đó, thuế VAT chỉ bao trùm phần doanh số của kênh siêu thị hiện đại, có tên công ty, có chủ thể kinh doanh hạch toán đầy đủ. Chẳng hạn như trong khoảng độ 1.000 mặt hàng bán ra thì chỉ có 700 mặt hàng được giảm 2% thuế VAT...", ông Phú chia sẻ.

Để chính sách giảm thuế VAT thực sự hiệu quả

Để chính sách giảm thuế VAT thực sự hiệu quả, chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú cho rằng, ngay từ khi chính sách có hiệu lực, cơ quan chức năng phải tiến hành kiểm tra việc tổ chức thực hiện, việc hạch toán có đầy đủ hay không? Theo ông Phú, cần tiến hành đánh giá việc thực hiện chính sách 3 đến 6 tháng một lần để có thể nhìn nhận rõ tác động của chính sách đến với người dân.

“Một, hai ngày gần đây có thông tin là có một số đơn vị kinh doanh không giảm thuế, mà còn phụ thu đến 100%. Việc này cần kiểm tra và xử lý nghiêm”, ông Phú nói.

Đặc biệt, việc giảm thuế VAT phải đảm bảo cung cầu hàng hóa. “Có VAT giảm rồi nhưng có hàng hóa không lại là chuyện khác. Thứ nữa là có giá hàng hóa hợp lý không? Chứ nếu giảm thuế VAT mà giá hàng hóa lại cao hơn thị trường thì việc giảm thuế VAT là điều vô nghĩa. Theo đó, cơ quan chức năng phải tiến hành kiểm soát giá, đặc biệt với các mặt hàng có mức giá vô lý", ông Phú nhấn mạnh.

Cũng theo ông Phú, qua kiểm tra việc tổ chức thực hiện chính sách sẽ giúp rạch ròi những nơi nghiêm chỉnh và những nơi không nghiêm chỉnh. Từ đó, biểu dương nhưng nơi làm ăn tử tế, xử lý những nơi thực hiện không tốt, không nghiêm.

“Hội Bảo vệ người tiêu dùng, Cục Quản lý giá – Bộ Tài chính, Quản lý thị trường cần phải làm ráo riết, chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng, giúp đưa chính sách thực sự đến với người dân một cách hiệu quả nhất”, Chuyên gia Vũ Vinh Phú đề nghị.

Đối với các siêu thị, ông Phú cho rằng, cần tổ chức thu mua từ gốc, giảm khâu trung gian và đặc biệt đừng “ăn” chiết khấu quá cao.

“Ở đây tôi muốn nói đến vấn đề nhân văn và đạo đức chia sẻ, khi Chính phủ chia sẻ VAT thì mức 2% phải xứng đáng để được tổ chức thực hiện, tránh tình trạng mập mờ khiến người tiêu dùng không biết giá sản phẩm đã được giảm thuế VAT hay chưa. Phải chấp hành việc giảm giá sản phẩm tương ứng với mức giảm thuế VAT. Có như thế thì chính sách mới thực sự mang lại hiệu quả", ông Phú cho hay.