Hàng ngàn hộ dân đang sinh sống tại các khu tập thể xuống cấp tại các đô thị lớn sắp có một hành lang pháp lý rõ ràng hơn để kỳ vọng vào sự thay đổi. Dự thảo Luật Phát triển đô thị trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến ngày 17/8/2026 đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư trên địa bàn từ Ủy ban Nhân dân sang Hội đồng Nhân dân thành phố.

Sự dịch chuyển này không đơn thuần là sự thay đổi cơ quan phê duyệt trên giấy tờ hành chính. Việc giao quyền quyết định cho cơ quan đại diện cử tri địa phương xuất phát từ yêu cầu bảo đảm sự thận trọng, chặt chẽ khi xử lý các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản và quyền về chỗ ở của người dân. Đây chính là một trong những điểm nghẽn lớn nhất khiến nhiều dự án chỉnh trang đô thị rơi vào tình trạng giậm chân tại chỗ trong suốt nhiều năm qua.

Cùng với việc tháo gỡ nút thắt chung cư cũ, dự thảo luật cũng tối ưu hóa các thủ tục hành chính liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh.

Báo cáo tiếp thu, giải trình do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày đã bổ sung nguyên tắc bảo đảm quyền lựa chọn của cá nhân, tổ chức khi thực hiện các dịch vụ xã hội hóa hỗ trợ thủ tục hành chính.

Thay vì phụ thuộc vào một quy trình thụ động, sự cởi mở này tạo cơ chế linh hoạt, nâng cao chất lượng phục vụ công. Đi kèm với đó, Hội đồng Nhân dân thành phố được giao quyền quyết định tổng số lượng biên chế dựa trên yêu cầu khối lượng công việc thực tế, giúp giải quyết tình trạng quá tải thủ tục tại các đô thị lớn.

Để nâng cao hiệu lực quản lý, dự thảo luật cũng tăng cường phân cấp phân quyền gắn liền với trách nhiệm cho chính quyền địa phương.

Theo báo cáo thẩm tra của Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp do Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu trình bày, Hội đồng Nhân dân thành phố sẽ quyết định tiêu chí, danh mục và tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ tại các doanh nghiệp do địa phương làm đại diện chủ sở hữu.

Địa phương cũng được giao quyền quy định mức phạt vi phạm hành chính cao hơn, không quá 2 lần so với quy định chung, trong các lĩnh vực trọng điểm như giao thông và cứu nạn cứu hộ.

Những cơ chế này giúp chính quyền đô thị chủ động hơn trong việc điều hành và duy trì trật tự an toàn xã hội.

Bên cạnh các vấn đề dân sinh nội đô, dự thảo luật bổ sung khung chính sách phát triển đô thị lấn biển, tạo cơ sở pháp lý cho các địa phương ven biển mở rộng không gian phát triển.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc quy định rõ ràng các cơ chế phát triển đô thị nhằm đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số, không để các rào cản pháp lý làm lỡ mất cơ hội tạo lập các cực tăng trưởng mới.

Ở tầm vĩ mô, Luật Phát triển đô thị đóng vai trò tạo dựng hạ tầng cho các mô hình kinh tế đặc thù, nổi bật là Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Khung pháp lý mới sẽ phân định rành mạch với Nghị quyết 222/2025/QH15 của Quốc hội. Trong khi Nghị quyết 222/2025/QH15 tập trung vào tổ chức vận hành và chính sách tài chính đặc thù, Luật Phát triển đô thị sẽ quy định về không gian, hạ tầng và các điều kiện phát triển đô thị gắn liền với trung tâm.

Để bảo đảm an toàn hệ thống, dự thảo bổ sung quy định việc thực hiện thẩm quyền của Cơ quan điều hành tại thành phố phải có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Các thành viên thuộc Trung tâm Tài chính Quốc tế được phép cung cấp dịch vụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ cho tổ chức trong nước để thu hút nguồn vốn quốc tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng lưu ý các tiêu chuẩn cấp phép, quản lý rủi ro và giám sát an toàn cần được nghiên cứu chỉnh lý để áp dụng thống nhất cho toàn bộ trung tâm, tránh sự chia rẽ cơ chế giữa các địa phương.

Sự kết hợp giữa việc gỡ vướng các dự án dân sinh và thiết lập không gian cho các trung tâm tài chính thể hiện tư duy quản lý đô thị hiện đại. Việc tháo gỡ các nút thắt pháp lý không chỉ giải quyết bài toán chỉnh trang đô thị trước mắt mà còn chuẩn bị hạ tầng đồng bộ để thu hút các dòng vốn đầu tư chiến lược trong dài hạn.