Khát vọng biến người dân thành những nhà tài trợ trực tiếp cho sự phát triển của quốc gia đang dần trở nên rõ nét hơn khi các cơ quan quản lý rục rịch thiết kế một hệ sinh thái số dành riêng cho thị trường nợ.

Thay vì chỉ những định chế tài chính khổng lồ mới có quyền tiếp cận các khoản vay của Nhà nước, bất kỳ ai có khoản tiền nhàn rỗi cũng sắp có thể chạm tay vào công cụ đầu tư này.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa chính thức đưa ra khuyến nghị đối với Việt Nam về việc tích hợp nền tảng phát hành trái phiếu Chính phủ bán buôn và bán lẻ. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Kho bạc Nhà nước đang tích cực tìm kiếm mô hình phù hợp để số hóa khâu huy động vốn. Nhà đầu tư cá nhân hoàn toàn có thể tham gia mua các công cụ nợ quốc gia thông qua phương thức đấu thầu phi cạnh tranh hoặc qua mạng lưới đại lý.

Nếu mô hình này được áp dụng thành công, một người lao động có thu nhập trung bình hay một người hưu trí có thể trực tiếp mở ứng dụng trên điện thoại để cho Chính phủ vay tiền và nhận lại mức lãi suất ổn định, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kênh gửi tiết kiệm ngân hàng.

Thay vì phải xây dựng một hệ thống hoàn toàn mới từ đầu, các chuyên gia quốc tế đề xuất tận dụng ngay hạ tầng thanh toán và phát hành đang vận hành. Người dân sẽ thực hiện giao dịch thông qua cổng thông tin điện tử, ứng dụng di động của Bộ Tài chính hoặc trực tiếp trên các nền tảng của ngân hàng thương mại và công ty chứng khoán.

Việc kết hợp này giúp giảm thiểu chi phí quản lý vận hành đáng kể. Hướng đi này đồng thời hạn chế nguy cơ phân mảnh đối với thị trường nợ vốn đang cần sự tập trung nguồn lực.

Nhóm khách hàng mục tiêu mà chương trình hướng đến trải dài từ những người hưu trí tìm kiếm sự an toàn, tầng lớp thanh niên có thu nhập trung bình muốn tích lũy, cho đến cộng đồng kiều bào mong muốn đóng góp về quê hương.

Việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng vào lúc thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong nước vẫn đang chật vật lấy lại niềm tin. Nhu cầu về một tài sản trú ẩn an toàn, được bảo chứng bởi uy tín quốc gia đang lớn hơn bao giờ hết.

Tại Brazil, Mexico hay láng giềng Thái Lan, người dân đã có thể dùng ứng dụng để mua nợ quốc gia trực tiếp từ nhiều năm nay. Theo IMF, các chương trình trái phiếu bán lẻ trên nền tảng số này chứng minh rằng việc bình dân hóa công cụ nợ là một bước tiến mang tính bước ngoặt. Việt Nam có thể nghiên cứu các mô hình này để gom những dòng tiền nhỏ lẻ thành nguồn lực khổng lồ phục vụ đầu tư công.

Tuy nhiên, bài toán khó nhất mà cơ quan quản lý phải giải quyết lúc này là điểm rơi cân bằng giữa lợi ích và chi phí.

Một chương trình bán lẻ số đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu không nhỏ cho hệ thống công nghệ, hạ tầng máy chủ và các lớp bảo mật. Quy mô huy động qua kênh này cần phải đủ lớn để bù đắp các khoản chi phí thiết lập và duy trì nền tảng lâu dài.

Bài toán thanh khoản cho nhà đầu tư cá nhân khi họ có nhu cầu bán lại trái phiếu trước hạn cũng cần được thiết kế tỉ mỉ.

Dự kiến vào cuối tháng 9, các cơ quan quản lý sẽ có những cuộc trao đổi sâu hơn với chuyên gia quốc tế để mổ xẻ kinh nghiệm thực tiễn. Sự thành bại của chương trình huy động vốn này sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố cốt lõi về cơ chế định giá hay thiết kế kỳ hạn.

Dù vậy, yếu tố then chốt nhất vẫn là liệu trải nghiệm mua trái phiếu trên màn hình điện thoại có đủ tiện lợi và sinh lời đủ hấp dẫn để cạnh tranh với các kênh đầu tư truyền thống hay không.