Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, trong tháng 5/2023, cả nước có hơn 12.000 doanh nghiệp thành lập mới với số vốn đăng ký là 103.700 tỷ đồng. Số lao động đăng ký 74.600 lao động, giảm 24,2% về số doanh nghiệp, giảm 32,9% về vốn đăng ký và giảm 37,4% về số lao động so với tháng 4/2023.

So với cùng kỳ năm trước, giảm 9,5% về số doanh nghiệp, giảm 17,5% về số vốn đăng ký và giảm 16,6% về số lao động. Vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp thành lập mới trong tháng đạt 8,6 tỷ đồng, giảm 11,5% so với tháng trước và giảm 8,8% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, cả nước còn có 5.952 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, giảm 38,1% so với tháng trước và tăng 14,3% so với cùng kỳ năm 2022.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2023, cả nước có hơn 61.900 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký 568,7 nghìn tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký 405.900 lao động, giảm 1,6% về số doanh nghiệp, giảm 25,3% về vốn đăng ký và giảm 7,2% về số lao động so với cùng kỳ năm trước.

Vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp thành lập mới trong 5 tháng đầu năm 2023 đạt 9,2 tỷ đồng, giảm 24,1% so với cùng kỳ năm 2022. Nếu tính cả 824.900 tỷ đồng vốn đăng ký tăng thêm của 21.100 doanh nghiệp tăng vốn, tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong 5 tháng đầu năm 2023 là 1.393,7 nghìn tỷ đồng, giảm 43% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, còn có gần 33.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (giảm 7,4% so với cùng kỳ năm 2022), nâng tổng số doanh nghiệp thành lập mới và doanh nghiệp quay trở lại hoạt động trong 5 tháng đầu năm 2023 lên gần 95 nghìn doanh nghiệp (giảm 3,7% so với cùng kỳ năm trước).

Bình quân một tháng có 19.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Theo khu vực kinh tế, 5 tháng đầu năm nay có 623 doanh nghiệp thành lập mới thuộc khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, giảm 31,8% so với cùng kỳ năm trước; 14,8 nghìn doanh nghiệp thuộc khu vực công nghiệp và xây dựng, giảm 8,2%; 46,5 nghìn doanh nghiệp thuộc khu vực dịch vụ, tăng 1,4%.

Ở chiều ngược lại, trong tháng 5/2023, có 5.364 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, giảm 25,1% so với tháng trước và tăng 8,1% so với cùng kỳ năm 2022; có 4.717 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 19,2% và tăng 12,7%; có 1.223 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, giảm 19% và giảm 8,7%.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2023, có 55.200 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 20,3% so với cùng kỳ năm trước; 25.500 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 34,1%; 7.300 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 6,5%. Bình quân một tháng có 17.600 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tương đương gần 600 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường mỗi ngày.

Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân dẫn đến các doanh nghiệp buộc phải rút lui khỏi thị trường hàng loạt, nhưng nổi bật lên là 2 nguyên nhân chủ yếu: đầu ra bất ổn (chiến tranh, lạm phát) và chính sách tiền tệ hỗ trợ doanh nghiệp không phát huy hiệu quả. 

Đơn cử là gói hỗ trợ lãi suất 2% đến nay, sau một năm thực hiện, vẫn như “đá ném ao bèo”. Mới đây, ngân hàng nhà nước (NHNN) đã tổ chức hội nghị trực tuyến “Tiếp tục đẩy mạnh triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất theo Nghị định số 31/2022/NĐ-CP của Chính phủ”. Tại hội nghị, đại diện NHNN thừa nhận, kết quả của việc triển khai đạt được vẫn chưa như kỳ vọng. Theo đó, tính đến cuối tháng 4, số tiền đã hỗ trợ cho khách hàng lũy kế từ đầu chương trình đến nay (sau 1 năm) chỉ đạt được vọn vẹn khoảng 409 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,02% nguồn lực bố trí để thực hiện chính sách (40.000 tỷ đồng).

Về kết quả trên, đại diện các ngân hàng giải thích các lý do như: bối cảnh kinh tế - xã hội có nhiều thay đổi so với khi xây dựng chương trình, khách hàng không đáp ứng điều kiện hỗ trợ lãi suất; khách hàng đáp ứng được điều kiện hỗ trợ lãi suất nhưng lại có tâm lý e ngại công tác thanh, kiểm tra, hậu kiểm; khó đánh giá về khả năng phục hồi trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước còn nhiều yếu tố rủi ro, bất định… Dù nhiều lý do để “thanh minh” về “độ trễ" chính sách thì số lượng doanh nghiệp phá sản vẫn chưa dừng lại.

TS Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), cho biết thị trường vốn của nền kinh tế Việt Nam hiện nay chủ yếu vẫn dựa vào kênh tín dụng, trong khi các kênh như trái phiếu, chứng khoán… chưa có dấu hiệu phục hồi.

"Song, dù với lãi suất điều hành của ngân hàng thương mại đã hạ như gần đây, thì mức trần lãi suất cho vay của các nhà băng đối với doanh nghiệp vẫn neo ở mức cao. Hệ quả là nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận vay với lãi suất cao hoặc chấp nhận đảo nợ, trả lãi cao chỉ để duy trì tồn tại chứ không đủ để “tái đầu tư sản xuất”, bà Thảo phân tích.

Dù mới đây, chính sách tài khóa đi kèm đã được Chính phủ đề xuất Quốc hội thông qua (giảm thuế VAT 2%), song triển vọng để các doanh nghiệp trong nước phục hồi trong những tháng còn lại của năm nay là rất khó. “Bức tranh về sức khỏe doanh nghiệp trong những tháng còn lại của năm nay vẫn còn rất mịt mờ, thậm chí các doanh nghiệp còn gặp khó khăn nhiều hơn nữa”, bà Thảo nhìn nhận.