Điểm nhấn mang tính đột phá của dự thảo lần này là việc chính thức đưa hoạt động sản xuất, gia công và kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời thiết lập các biện pháp kiểm soát chặt chẽ, hiện đại hóa quy trình quản lý đối với thị trường vàng miếng.

Việc xóa bỏ giấy phép con đối với vàng trang sức, mỹ nghệ đánh dấu một bước chuyển dịch lớn từ cơ chế quản lý bằng cấp phép sang hậu kiểm. Theo dự thảo mới, các doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh trong phân khúc này sẽ không còn phải xin giấy phép hoặc giấy chứng nhận đủ điều kiện từ Ngân hàng Nhà nước như trước đây. Các giấy chứng nhận đã được cấp trước đó cũng không còn là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tiếp tục hoạt động. Thay vào đó, tổ chức và cá nhân chỉ cần tuân thủ đầy đủ các quy định chung của pháp luật về chất lượng hàng hóa, tiêu chuẩn đo lường, ghi nhãn, niêm yết giá, nghĩa vụ thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phòng chống rửa tiền. Đồng thời, phân khúc vàng trang sức, mỹ nghệ cũng không còn thuộc phạm vi thanh tra, kiểm tra chuyên ngành của Ngân hàng Nhà nước, giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, dự thảo bổ sung cơ chế quản lý linh hoạt nhằm hỗ trợ sản xuất hàng xuất khẩu. Doanh nghiệp có đăng ký sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ ký kết hợp đồng với đối tác nước ngoài có thể được xem xét cấp phép tạm nhập vàng nguyên liệu để sản xuất và tái xuất, với khối lượng phù hợp theo hợp đồng. Riêng với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét cấp hạn mức nhập khẩu vàng nguyên liệu hàng năm dựa trên năng lực sản xuất thực tế. Số vàng nguyên liệu này bắt buộc phải dùng để sản xuất hàng xuất khẩu và tuyệt đối không được chuyển giao hay bán ra thị trường trong nước khi chưa có sự chấp thuận của cơ quan quản lý.

Trái ngược với xu hướng nới lỏng cho vàng trang sức, dự thảo Nghị định mới tiếp tục duy trì cơ chế kiểm soát đặc biệt nghiêm ngặt đối với vàng miếng. Hoạt động sản xuất và kinh doanh mua bán vàng miếng vẫn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, chịu sự giám sát chặt chẽ và phải được Ngân hàng Nhà nước cấp phép. Cơ quan quản lý sẽ tập trung thanh tra, kiểm tra sâu sát vào các mảng trọng yếu bao gồm sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu vàng miếng và vàng nguyên liệu, cũng như việc chấp hành hạn mức và chế độ báo cáo.

Một trong những quy định mới, mang tính thời sự cao trong dự thảo là việc thắt chặt phương thức thanh toán nhằm minh bạch hóa thị trường. Cụ thể, tất cả các giao dịch mua bán vàng có tổng giá trị từ 20 triệu đồng trở lên trong ngày của một khách hàng bắt buộc phải thực hiện thông qua hình thức thanh toán không dùng tiền mặt. Đối với các giao dịch vàng miếng, việc sử dụng thẻ tín dụng hoặc các phương thức thanh toán có nguồn tiền từ hoạt động cấp tín dụng sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định hiện hành về cấp tín dụng.

Cuối cùng, nhằm nâng cao năng lực quản lý nhà nước bằng công nghệ, dự thảo yêu cầu các doanh nghiệp và ngân hàng thương mại được cấp phép xuất nhập khẩu vàng phải xây dựng hệ thống công nghệ thông tin đồng bộ. Hệ thống này có nhiệm vụ quản lý, lưu trữ đầy đủ dữ liệu về toàn bộ quy trình từ nhập khẩu, xuất khẩu, mua bán đến sử dụng và tồn kho vàng nguyên liệu. Các đơn vị có nghĩa vụ kết nối và cung cấp các dữ liệu này trực tiếp cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định của Thống đốc, đảm bảo thị trường vàng vận hành một cách minh bạch, an toàn và ổn định.