Hiện tượng lạ của nền kinh tế

9 tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chỉ tăng 2,06% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng thấp nhất trong vòng 5 năm qua. Lạm phát cơ bản 9 tháng tăng 0,88% so với cùng kì năm trước (theo Tổng Cục Thống kê).

Tuy nhiên, theo PGS.TS. Phạm Thế Anh - Chuyên gia Kinh tế Vĩ mô, Trưởng bộ môn Kinh tế Vĩ mô (trường Đại học Kinh tế Quốc dân), chỉ số CPI trong thời gian vừa qua phản ánh chưa đầy đủ. Bởi thông thường, chỉ số CPI và chỉ số điều chỉnh GDP sẽ biến động cùng nhau. Tuy nhiên, chỉ số điều chỉnh GDP tăng 23% trong 9 tháng, gấp 10 lần so với CPI.

“Sự phân kì giữa hai chỉ số này là một hiện tượng lạ của nền kinh tế. Trong khi đó, giá tiêu dùng chủ yếu vẫn tính dựa vào giá của các mặt hàng thiết yếu, còn những hàng hóa khác ở những thành phố lớn thì không tồn tại vì đứt gãy lưu thông. Vì vậy, CPI trong thời gian qua phản ánh không chính xác”, vị chuyên gia nói.

Đồng tình với quan điểm này, TS. Nguyễn Đức Thành - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Việt Nam (VESS) cho biết, thời gian qua, tăng trưởng tiền vẫn lớn nhưng chủ yếu đổ vào bất động sản hay chứng khoán, còn doanh nghiệp không sử dụng được. Trong khi đó, giá tài sản không được phản ánh vào giá CPI.

“Sẽ có độ trễ từ sản xuất phản ánh vào giá thành trong quý tới hoặc đầu năm sau, giá sẽ bắt đầu tăng, trong khi sức mua không tăng nhiều do người dân cắt giảm chi tiêu. Đây là một điển hình của nguy cơ lạm phát và sự đình trệ của nền kinh tế”, ông Thành cho biết.

Phân tích sâu hơn về áp lực lạm phát đối với nền kinh tế, PGS.TS. Phạm Thế Anh cho biết, sức ép lạm phát đối với nền kinh tế không hề nhỏ, chủ yếu do sức cầu yếu trong thời gian phong tỏa, người dân không thể tiêu dùng, doanh nghiệp sản xuất không đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng.

Hiện nhu cầu tiêu dùng đang tăng trở lại do sự phục hồi kinh tế toàn cầu, nhưng giá nguyên nhiên liệu – đầu vào cho sản xuất thời gian qua cũng tăng rất mạnh. 

Tính chung 9 tháng, chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản xuất tăng 4,87% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhóm phục vụ sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo, sản phẩm nguyên liệu chế biến từ dầu mỏ tăng tới 21,22%; sản phẩm gang, sắt, thép tăng 10,99%; sản phẩm linh kiện điện tử tăng 0,97%...

Trong khi đó, chi phí sản xuất phản ánh vào giá cả hàng hóa trên thị trường. Đây là yếu tố sẽ khiến các loại hàng hóa vẫn có xu hướng tăng giá.

Ngoài ra, chuyên gia kinh tế Phạm Thế Anh cũng bày tỏ sự e ngại về việc giá lương thực thực phẩm cuối năm sẽ tăng trở lại, do bà con nông dân thu hẹp sản xuất hoặc không tái sản xuất sẽ dẫn đến thiếu nguồn cung, trong khi nhu cầu tăng trở lại sẽ làm tăng giá cả tiêu dùng.

Trong báo cáo triển vọng kinh tế thế giới phát hành cách đây 1 tuần, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rủi ro lạm phát có xu hướng tăng và rủi ro tăng trưởng thiên về hướng giảm. 

Trong đó, tại các nền kinh tế phát triển, tỉ lệ lạm phát sẽ giảm xuống 2% vào khoảng giữa năm 2022 sau khi đạt đỉnh vào những tháng cuối năm nay. Tuy nhiên, tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, lạm phát dự báo vẫn ở mức 4,9% trong năm 2022, không cải thiện nhiều so với mức 5,5% trong năm 2021.

Thận trọng trong vận hành chính sách tiền tệ

Theo PGS.TS. Phạm Thế Anh, trong bối cảnh mở rộng tiền tệ hiện nay, lãi suất tiền gửi thấp, nhu cầu vay vốn sản xuất không tăng trưởng, ngân hàng không huy động được vốn vì lượng tiền trong dân chủ yếu đổ vào thị trường bất động sản, chứng khoán khiến giá bất động sản tăng gấp 3 lần so với năm tới.

Do vậy, dư địa của chính sách tiền tệ hạn hẹp không chỉ đối mặt với sức ép lạm phát, giá cả tiêu dùng trong thời gian tới mà còn là "bong bóng" giá tài sản trên các thị trường tài sản. Vì vậy, theo nhận định của ông Phạm Thế Anh, khả năng tiếp tục hạ lãi suất gần như không có.

“Nếu ngân hàng Nhà nước nhận thức được sức ép giá tiêu dùng, giá tài sản lớn như vậy thì mức cung tiền trong nền kinh tế phải hạn chế lại trong năm nay. Do vậy, hỗ trợ của nền kinh tế nếu có chủ yếu đến từ tài khóa đi vay”, ông Thế Anh nêu quan điểm.

Cũng cho rằng chính sách điều hành tiền tệ thời gian tới phải rất thận trọng, TS. Nguyễn Đức Thành phân tích, khi dòng vốn vẫn nằm trong thị trường bất động sản hay chứng khoán, thì việc thị trường tiền tệ vẫn theo đuổi chính sách mở rộng sẽ “thổi bong bóng” tài sản chứ không cải thiện được vấn đề sản xuất, tiêu dùng.

“Sử dụng tiền tệ để hỗ trợ nền kinh tế giúp giảm đau cho nền kinh tế, nhưng nếu bị cám dỗ sẽ tích lũy nguy cơ. Chính sách tiền tệ không nên chặt chẽ quá để gây nên những cú sốc như tăng lãi suất đột ngột hay co lượng tiền lại, nhưng việc điều hành phải rất thận trọng”, giám đốc VESS cho hay.