Mối đe dọa quá trình phục hồi nền kinh tế toàn cầu: Đứt gãy chuỗi cung ứng và biến thể Delta

Trong Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới mới nhất được IMF công bố ngày 12/10, các nhà kinh tế đã dẫn chứng sự lây lan của biến thể Covid-19 Delta để kết luận rằng chính sách ưu tiên hàng đầu hiện nay là số người dân được tiêm chủng đủ ở mỗi quốc gia, nhằm ngăn chặn các biến thể nguy hiểm của virus. Đồng thời nhấn mạnh việc các nền kinh tế lớn phải cam kết cung cấp vaccine, hỗ trợ tài chính cho nỗ lực tiêm chủng toàn cầu trước khi các biến thể mới đánh bại khả năng phục hồi vốn đang rất mong manh.

Khi tăng dự báo lạm phát, tổ chức đã kêu gọi các nhà hoạch định chính sách hãy sẵn sàng hành động nhanh chóng nếu sự phục hồi diễn ra nhanh hơn dự kiến hoặc rủi ro lạm phát tăng cao. Giá cả hàng hóa từ thực phẩm, thuốc men đến xe cộ đã tăng trên toàn thế giới, đe dọa sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau khi đại dịch Covid-19 “quét sạch” các doanh nghiệp cũng như công ăn việc làm.

IMF đã giảm dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2021 từ 6% xuống 5,9% trong báo cáo tháng 7, kết quả của việc giảm dự báo cho các nền kinh tế phát triển giảm 5,2% từ 5,6%. Việc cắt giảm chủ yếu phản ánh vấn đề của chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã gây ra sự chênh lệch giữa cung và cầu.

Đối với các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển, tình hình đã được cải thiện. Tăng trưởng ở các nền kinh tế này ở mức 6,4% cho năm 2021, tăng so với mức ước tính 6,3% vào tháng 7. Mức tăng phản ánh hoạt động mạnh mẽ hơn của một số quốc gia xuất khẩu hàng hóa trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng.

Trong số các nền kinh tế hàng đầu, tỷ lệ tăng trưởng của Hoa Kỳ đã giảm 0,1% xuống 6% trong năm nay, trong khi dự báo cho Trung Quốc cũng giảm 0,1% xuống 8%. Một số nền kinh tế lớn khác cũng bị giảm triển vọng, bao gồm Đức, nền kinh tế hiện được dự báo sẽ tăng trưởng 3,1% trong năm nay, giảm 0,5% so với dự báo hồi tháng 7. Triển vọng của Nhật Bản đã bị hạ 0,4% xuống 2,4%.

IMF giữ quan điểm rằng tăng trưởng toàn cầu sẽ ổn định ở mức 4,9% và lạm phát sẽ quay trở lại mức trước đại dịch vào giữa năm 2022, cảnh báo tác động tiêu cực của lạm phát có thể gia tăng, nếu sự gián đoạn chuỗi cung ứng liên quan đến đại dịch trở nên nghiêm trọng và kéo dài hơn. Điều này có thể dẫn đến việc các ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách tiền tệ sớm hơn, kìm hãm đà phục hồi.

Tuy nhiên, các nhà kinh tế IMF cảnh báo, một số yếu tố có thể khiến áp lực lạm phát kéo dài, bao gồm việc giá bất động sản và giá thuê nhà tăng do tình trạng thiếu hụt nhà ở. Giá nhập khẩu thực phẩm và dầu cao hơn cũng sẽ khiến giá tiêu dùng tăng cao ở các nền kinh tế mới nổi và các nước đang phát triển. Sự gián đoạn nguồn cung kéo dài cũng có thể thúc đẩy các doanh nghiệp tăng giá, kéo theo nhu cầu tăng lương của người lao động.

Các nhà kinh tế IMF viết: “Nếu các hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà đầu tư bắt đầu cho rằng áp lực giá cả từ nhu cầu bị dồn nén… vẫn tiếp tục, thì dự đoán lạm phát trung hạn sẽ có nguy cơ tăng lên, khiến giá cả tăng leo thang, không có dấu hiệu của sự thay đổi".

Hơn 95% dân số ở các quốc gia nghèo nhất chưa được tiêm vaccine Covid-19

IMF cho biết sự thiếu hụt nguồn cung do tắc nghẽn hậu cần, kết hợp với nhu cầu hàng hóa lớn của người tiêu dùng, đã khiến giá hàng tiêu dùng ở Mỹ, Đức và nhiều quốc gia khác tăng lên nhanh chóng.

Giá lương thực tăng cao đã đè nặng lên các hộ gia đình từ những quốc gia nghèo hơn. Theo IMF, chỉ số giá thực phẩm và đồ uống đã tăng 11,1% từ tháng 2 đến tháng 8, với giá thịt và cà phê lần lượt tăng 30% và 29%.

IMF kỳ vọng lạm phát giá tiêu dùng ở các nền kinh tế phát triển sẽ đạt 2,8% vào năm 2021 và 2,3% vào năm 2022, tăng lần lượt từ 2,4% và 2,1% trong báo cáo tháng 7. Áp lực lạm phát thậm chí còn rõ rệt hơn ở các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, với giá tiêu dùng tăng 5,5% trong năm nay và 4,9% trong năm tới.

IMF gồm 190 quốc gia thành viên, với sứ mệnh đảm bảo sự ổn định tài chính quốc tế và hợp tác tiền tệ. Tổ chức này cũng đóng vai trò người cho vay cuối cùng đối với các quốc gia gặp khó khăn về tài chính.

Gita Gopinath - cố vấn kinh tế IMF và Giám đốc Nghiên cứu - viết trong báo cáo: “Mặc dù chính sách tiền tệ nhìn chung có thể thấy rõ sự gia tăng lạm phát nhất thời, nhưng các ngân hàng trung ương nên chuẩn bị hành động nhanh chóng nếu rủi ro của kỳ vọng lạm phát gia tăng trở nên quan trọng hơn trong giai đoạn phục hồi khó lường này”.

Trong khi đó, những quốc gia nghèo nhất thế giới đã bị bỏ lại phía sau khi việc tiếp cận với vaccine để mở cửa nền kinh tế của họ trở nên khó khăn. Hơn 95% người dân ở các quốc gia có thu nhập thấp vẫn chưa được tiêm chủng, trái ngược với tỷ lệ tiêm chủng gần 60% ở các nước giàu.

IMF thúc giục các nền kinh tế lớn thanh khoản và xóa nợ cho các quốc gia nghèo hơn với nguồn lực chính sách hạn chế. Bà Gopinath nói: “Sự khác biệt nguy hiểm về triển vọng kinh tế giữa các quốc gia vẫn là một mối lo ngại lớn”. Sự bất ổn ở các nước giàu đã bắt đầu đè nặng lên dự báo toàn cầu trong những tháng gần đây của IMF. Cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng ngày càng tồi tệ vì biến thể Delta đã khiến triển vọng của các nước đang phát triển trở nên u ám, trong khi tình trạng thiếu hụt đè nặng lên tiêu dùng và sản xuất ở các nền kinh tế phát triển.

Bà Gopinath cho biết thêm: “Đại dịch bùng phát tại các mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu đã dẫn đến sự gián đoạn nguồn cung lâu hơn dự kiến, làm gia tăng lạm phát ở nhiều quốc gia. “Nhìn chung, rủi ro đối với triển vọng kinh tế đã tăng lên và việc đánh đổi chính sách ngày càng trở nên phức tạp hơn”.

Tổ chức đã cảnh báo rằng sự chênh lệch trong phân phối vaccine đã tạo ra sự phục hồi theo hai hướng, trong đó các quốc gia đang phát triển gặp khó khăn trong việc tiếp cận và vận chuyển vaccine có nguy cơ kéo dài cuộc khủng hoảng y tế và tình trạng kinh tế bất ổn.

Đầu năm nay, IMF đã phê duyệt khoản dự trữ tiền tệ khẩn cấp trị giá 650 tỷ đô la để phân phối cho các quốc gia trên thế giới. Bà Gopinath kêu gọi các quốc gia giàu có hãy đảm bảo rằng những quỹ này được sử dụng để mang lại lợi ích cho các quốc gia nghèo đang gặp nhiều khó khăn nhất khi Covid-19 bùng phát. Bà cũng thúc giục các nhà sản xuất vaccine hãy hỗ trợ mở rộng việc sản xuất vaccine ở các nước đang phát triển.

“Rõ ràng, sự phát triển gần đây đã cho thấy tất cả chúng ta đều ở trên cùng một con thuyền và đại dịch sẽ không kết thúc ở bất cứ đâu cho đến khi nó kết thúc ở khắp mọi nơi”, bà Gopinath nhấn mạnh.