Thanh long gặp khó bởi dịch Covid- 19

Trao đổi trong Hội nghị giao thương trực tuyến thanh long Việt Nam với các thị trường xuất khẩu tiềm năng 2021, chiều 30/8, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) cho biết, thanh long là một trong những mặt hàng trái cây xuất khẩu chủ lực, thường nằm trong nhóm sản phẩm xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam. Xuất khẩu quả thanh long quý I/2021 chiếm 46,7% tổng trị giá xuất khẩu nhóm quả và hạt của cả nước.

Thị trường xuất khẩu chính của thanh long Việt Nam gồm Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia. Ngoài ra, thanh long còn được xuất khẩu tới các thị trường khác như Trung Đông, Úc, New Zealand, Nhật Bản, Chile…

Tuy nhiên, thanh long các loại của Việt Nam chủ yếu được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, chiếm 91,8% tổng kim ngạch xuất khẩu chủng loại quả này, đạt 301,8 triệu USD, tăng 5,3% so với cùng kỳ năm 2020, theo Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương.

Cũng theo ông Vũ Bá Phú, hiện một số tỉnh trồng thanh long ở Nam Trung Bộ và Nam Bộ đang chịu tác động tiêu cực của dịch Covid-19, khiến hoạt động sản xuất, thu hoạch và tiêu thụ gặp khó. Các chi phí logistics tăng cao đột biến tăng thêm những bất cập cho xuất khẩu thanh long.

Thị trường xuất khẩu chủ lực là Trung Quốc siết chặt kiểm dịch với nhiều mặt hàng, trong đó có thanh long. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thanh long chưa có thói quen xuất khẩu chính ngạch, nên hoạt động xuất khẩu tiểu ngạch của nhiều loại quả, trái cây sang Trung Quốc gặp khó càng thêm khó.

Thông tin từ báo Lào Cai hôm 29/8 cũng cho thấy, 2 tháng trước đây, mỗi ngày có khoảng 700 - 800 tấn quả thanh long xuất khẩu qua Cửa khẩu Quốc tế đường bộ số II Kim Thành. Tuy nhiên, từ khi dịch Covid-19 bùng phát lần thứ 4, phía Trung Quốc đã tạm dừng nhập khẩu thanh long, gây thiệt hại lớn cho người trồng và doanh nghiệp xuất khẩu.

Điều này đã cho thấy việc phụ thuộc vào một thị trường để xuất khẩu đã khiến thanh long Việt Nam rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” trong bối cảnh dịch Covid-19.

Tập trung vào “chất”, thay vì “lượng”

So với các thị trường khác như châu Âu, châu Mỹ, Úc, Nhật Bản thì Trung Quốc vẫn được xem là thị trường dễ tính đối với nông sản Việt Nam, trong đó có thanh long. Thế nhưng, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là điều bắt buộc phải làm, đặc biệt trong bối cảnh dịch Covid-19 đã làm lộ rõ sự yếu thế của nông sản xuất khẩu khi phụ thuộc vào một thị trường.

Tuy nhiên, để có thể chinh phục các thị trường khác, đặc biệt là châu Âu, châu Mỹ, Úc hay Nhật Bản, sản xuất thanh long Việt Nam cần có hướng đi khác.

Hiện các doanh nghiệp cũng rất linh hoạt phát triển các sản phẩm từ quả thanh long, ngoài thanh long tươi, còn có thanh long sấy khô, sấy dẻo, nước ép, siro, snack, rượu vang, kem… Một số sản phẩm thanh long chế biến đã được xuất khẩu.

“Việc phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng từ thanh long và các cây nông nghiệp là hướng đi đúng để đa dạng hóa kênh tiêu thụ, giảm sức ép vụ mùa, phát triển thị trường và sản phẩm”, ông Vũ Bá phú nhận định.

Đồng tình với quan điểm thanh long Việt Nam cần nâng cao chất lượng đáp ứng tiêu chuẩn nhà nhập khẩu, ông Nguyễn Phú Hòa, Tham tán Thương vụ Việt Nam tại Úc cho biết, hiện nhu cầu thanh long tại Úc rất lớn, bằng chứng là năm 2020, kim ngạch xuất khẩu thanh long từ Việt Nam sang Úc tăng trưởng kỷ lục, lên đến 36% so với năm 2019, và đạt 4,18 triệu USD.

Trong những tháng đầu năm 2021, Thương vụ kết nối giúp xuất khẩu hàng chục tấn thanh long sang Úc, và tiêu thụ hết chỉ trong vài ngày, thậm chí còn “cháy hàng” tại một số siêu thị lớn. Tuy nhiên, ông Hòa cũng chia sẻ, việc lựa chọn quả thanh long đủ tiêu chuẩn xuất khẩu, đảm bảo thời gian giao hàng thì không phải đơn giản và cần sự nỗ lực của các địa phương cùng các doanh nghiệp, hộ sản xuất đảm bảo nguồn cung thanh long cho phía Úc.

“Chủ chuỗi siêu thị MCQ tại Úc nói rằng chỉ cần có thanh long của Việt Nam sang là siêu thị này sẽ bày bán. Người dân Úc chấp nhận ăn ít nhưng phải ngon, chứ không phải mang hàng giá rẻ đến bán được. Có rất nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lô đầu tiên chất lượng rất tốt, nhưng những lô sau chất lượng kém hơn, sau đó chấp nhận hạ giá để tiêu thụ, tuy nhiên thất bại và không thể tiếp tục xuất khẩu sang Úc”, ông Hòa cho hay.

Việc đảm bảo tiêu chuẩn kĩ thuật cũng là yêu cầu khắt khe từ phía Nhật Bản. Ông Tạ Đức Minh, Tham tán thương mại Việt Nam tại Nhật Bản lưu ý, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang Nhật Bản cần đặc biệt chú trọng tuân thủ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, để tránh Nhật Bản áp dụng hình thức kiểm định toàn bộ lô hàng, khiến thời gian kiểm tra kéo dài có thể lên tới 3-5 ngày, sản phẩm mất độ tươi.

Vì vậy, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại lưu ý các địa phương cần hạn chế tối đa việc mở rộng diện tích trồng thanh long, mà cần tập trung nâng cao chất lượng, cụ thể là quy hoạch lại vùng trồng thanh long hữu cơ, gắn với việc đáp ứng yêu cầu cụ thể, chi tiết của từng thị trường nhập khẩu để có thể xuất khẩu thanh long một cách bền vững.

Long An và Bình Thuận được xem là "thủ phủ thanh long" Việt Nam.

Năm 2021, Long An có hơn 12.167 ha thanh long, 20% diện tích trồng theo hướng hữu cơ; trong đó huyện châu Thành chiếm diện tích hơn 9.100 ha, cho sản lượng gần 300.000 tấn/năm.

Bình Thuận hiện có 33.750 ha thanh long, trong đó, trên 11.900 ha được chứng nhận VietGAP và 517 ha được chứng nhận GlobalGAP. Dự kiến sản lượng thu hoạch từ đây đến cuối năm đạt 437.000 tấn.

Do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, từ đầu năm đến nay, giá thanh long lên xuống thất thường, nhiều thời điểm chỉ còn 3.000–5.000 đồng/kg.