Tại Vòng đối thoại địa phương Lai Châu thuộc Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF 2026) chiều 15/8, ông Nguyễn Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Dũng Long, cho rằng lợi thế về đất đai, khí hậu và sản vật của Lai Châu chỉ thực sự trở thành sức mạnh kinh tế khi được tổ chức thành những chuỗi giá trị đủ dài và đủ bền vững.

Theo ông Hạnh, Lai Châu có nhiều sản phẩm đặc trưng như gạo Séng Cù, chè Shan Tuyết, sâm Lai Châu, mắc ca và các loại dược liệu. Đây là những lợi thế mà không phải địa phương nào cũng có. Tuy nhiên, tiềm năng tự nhiên không đồng nghĩa với giá trị kinh tế nếu sản xuất vẫn manh mún, sản phẩm chủ yếu bán thô và doanh nghiệp chưa tạo được liên kết đủ chặt với người dân.

“Giá trị của một nông sản không chỉ nằm ở việc thu hoạch được bao nhiêu, mà quan trọng là chúng ta đưa sản phẩm đi được bao xa”, ông Hạnh chia sẻ.

Ông Nguyễn Hồng Hạnh Giám đốc Công ty TNHH MTV Dũng Long (Ảnh: Phan Chính)

Từ sản vật địa phương đến chuỗi giá trị có thương hiệu

Theo ông Hạnh, một trong những điểm nghẽn của nông nghiệp Lai Châu là khoảng cách giữa sản xuất và thị trường. Người dân có thể tạo ra sản phẩm tốt nhưng nếu thiếu doanh nghiệp tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, đầu tư chế biến và xây dựng thương hiệu, giá trị cuối cùng khó ở lại với người sản xuất.

Trong chuỗi này, doanh nghiệp tư nhân có thể đóng vai trò kết nối giữa nông dân, hợp tác xã, chính quyền và thị trường.

Thay vì chỉ thu mua sản phẩm sau mùa vụ, doanh nghiệp cần tham gia từ đầu, cùng người dân hình thành vùng nguyên liệu ổn định, xây dựng quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và từng bước chuẩn hóa sản phẩm.

Khi nguyên liệu được kiểm soát, khâu chế biến sẽ tạo thêm giá trị. Khi sản phẩm được đóng gói, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc, cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối lớn cũng rộng hơn.

Ông Hạnh dẫn câu chuyện gạo Séng Cù của Dũng Long như một ví dụ về hướng đi này. Từ một sản phẩm quen thuộc với người dân địa phương, doanh nghiệp đầu tư vào quy trình, bao bì và thương hiệu, đưa sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao và tiếp cận hệ thống phân phối lớn.

Theo ông, đây mới là hướng phát triển mà nông nghiệp Lai Châu cần hướng tới: không chạy theo sản lượng đơn thuần mà tập trung vào giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Một kilogram nông sản nếu chỉ bán dưới dạng nguyên liệu sẽ tạo ra một mức giá. Nhưng khi được chế biến, đóng gói, có thương hiệu và tiếp cận đúng thị trường, giá trị có thể tăng lên nhiều lần. Phần giá trị gia tăng đó cũng là cơ sở để doanh nghiệp có khả năng quay lại đầu tư tốt hơn cho vùng nguyên liệu và người nông dân.

“Doanh nghiệp không thể phát triển nếu người dân không phát triển cùng. Ngược lại, sản phẩm của người dân cũng khó đi xa nếu thiếu doanh nghiệp đứng ra tổ chức thị trường”, ông Hạnh nhìn nhận.

Từ thực tế đó, ông cho rằng mối quan hệ giữa doanh nghiệp và nông dân cần chuyển từ mua - bán đơn thuần sang hợp tác dài hạn. Doanh nghiệp có thị trường, công nghệ và năng lực quản trị; người dân có đất đai, lao động và kinh nghiệm sản xuất. Khi hai nguồn lực này được kết nối, chuỗi giá trị mới có thể hình thành.

Cần thêm chính sách để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn

Nhìn về giai đoạn tới, ông Hạnh cho rằng doanh nghiệp tư nhân muốn đầu tư sâu vào nông nghiệp Lai Châu cần một môi trường đủ thuận lợi để theo đuổi những dự án có thời gian hoàn vốn dài.

Quang cảnh Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 -VPSF 2026 (Ảnh: Phan Chính)

Nông nghiệp, đặc biệt với chè, dược liệu, mắc ca hay vùng nguyên liệu hữu cơ, không thể tạo kết quả trong một sớm một chiều. Doanh nghiệp phải bỏ vốn cho đất, giống, kỹ thuật, máy móc, nhà xưởng, kho bãi, nhân lực và thị trường trong nhiều năm trước khi có thể thu hồi vốn.

Vì vậy, theo ông, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận đất đai, đồng thời có chính sách khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu.

Hạ tầng cũng là yếu tố được doanh nghiệp quan tâm. Điện, đường giao thông, kho bãi và logistics có vai trò trực tiếp tới giá thành sản phẩm. Với một địa phương miền núi, khoảng cách tới các trung tâm tiêu thụ lớn khiến chi phí vận chuyển trở thành bài toán không nhỏ.

Nếu muốn đưa nông sản Lai Châu tới các thị trường lớn, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn phải có khả năng vận chuyển ổn định, bảo quản đúng tiêu chuẩn và giao hàng với chi phí cạnh tranh.

Ông Hạnh cũng cho rằng chuyển đổi số sẽ ngày càng quan trọng trong nông nghiệp. Từ quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng đến bán hàng và chăm sóc khách hàng, công nghệ có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao khả năng kiểm soát chuỗi.

Cùng với đó là câu chuyện thương hiệu. Theo ông, Lai Châu có nhiều sản phẩm đặc trưng nhưng để người tiêu dùng nhớ đến một thương hiệu nông sản, sản phẩm phải có câu chuyện, tiêu chuẩn chất lượng ổn định và hệ thống phân phối đủ mạnh.

Đây cũng là lý do ông đề xuất tăng cường xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hệ thống phân phối lớn và mở rộng thị trường ngoài tỉnh, thay vì chỉ phụ thuộc vào sức mua tại địa phương.

Với cộng đồng doanh nghiệp, ông Hạnh cho rằng không nên phát triển theo hướng mỗi doanh nghiệp tự đi một con đường. Các doanh nghiệp trẻ có thể liên kết để chia sẻ kinh nghiệm quản trị, thị trường, công nghệ và nguồn lực.

“Mỗi doanh nghiệp mạnh sẽ tạo nên một cộng đồng doanh nghiệp mạnh”, ông nói.

Theo ông, khi chính quyền tạo môi trường thuận lợi, doanh nghiệp chủ động đầu tư và người dân tham gia vào chuỗi liên kết, những lợi thế sẵn có của Lai Châu sẽ có cơ hội chuyển hóa thành giá trị kinh tế thực.

Đó cũng là cách để những hạt gạo Séng Cù, búp chè, mắc ca hay dược liệu của vùng cao không chỉ được biết đến bởi nguồn gốc, mà còn được nhận diện bằng chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng.

Với Lai Châu, bài toán phía trước vì thế không đơn thuần là sản xuất thêm bao nhiêu nông sản. Quan trọng hơn là địa phương có thể xây dựng được bao nhiêu chuỗi giá trị, bao nhiêu thương hiệu đủ sức đi xa và bao nhiêu doanh nghiệp đủ năng lực đứng giữa vùng nguyên liệu với thị trường.

Theo ông Hạnh, đó sẽ là nền tảng để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực đưa nông nghiệp Lai Châu từ lợi thế tự nhiên sang lợi thế cạnh tranh bền vững.